نابودی ۶ هزار هکتار زمین جنگلی پارک ملی بمور در جنگ ۱۲ روزه؛ سازمان محیط زیست هنوز آماری از خسارت‌های وارده جنگ بر محیط زیست ارائه نداده است

«بهمن ایزدی» پژوهشگر بوم‌شناس و رئیس سمن محیط زیستی کانون سبز فارس درباره تبعات جنگ بر محیط زیست کشور به خبرنگار ایلنا گفت: جنگ به صورت مستقیم و غیرمستقیم فشارهای شدیدی را بر محیط زیست طبیعی و محیط زیست انسانی وارد می‌کند. آثار مخرب مواد منفجره و سلاح‌های جنگی بر محیط زیست گسترده است. رفع این آثار هم زمان بر و در بسیاری موارد غیرقابل بازگشت است. 

او تاکید می‌کند که بیشترین تخریب جنگ و آلودگی‌های ناشی از آن متوجه آب، خاک، هوا، پوشش گیاهی، خانواده‌های جانوری و تنوع محیط زیستی کشور است. آلودگی‌های ناشی از مواد شیمیایی تاثیری آنی و بسیار طولانی مدت بر محیط زیست دارد. امواج انفجار ایجاد شده هم به صورت آنی آثاری سوء بر رفتارها، شرایط روحی و روانی و جسمی انسان‌ها و گونه‌های جانواری بر جای می‌گذارد و حتی پوشش گیاهی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. 

به گفته این بوم‌شناس در وهله اول با شروع جنگ همه به آثار مخرب جنگ بر زندگی انسان، اقتصاد، زیرساخت‌ها و مستحدثات عمرانی کشور توجه می‌کنند اما آثار جنگ بر محیط زیست کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، چنانکه شاهدیم نه پس از جنگ ۱۲ روزه و نه بعد از جنگ ۴۰ روزه از سوی نهادهای ذیربط دولتی هیچ آماری از میزان خسارات جنگ بر محیط زیست کشور منتشر نشده است. ما تنها با اظهارات دهان به دهان و مبتنی بر مشاهدات عینی فعالان محیط زیست مواجه هستیم که شاید بتوان با استفاده از آن‌ها تا حدودی میزان تخریب محیط زیست کشور به دنبال جنگ را مورد ارزیابی قرار داد. 

حیوانات و گیاهان هم از آتش جنگ در امان نیستند

او توضیح داد: وقتی موشک یا بمب به نقطه‌ای اصابت می‌کند، شوکی که به زمین وارد می‌شود، باعث ایجاد اختلال در جریانات هوایی می‌شود. در طول جنگ شاهد بودم که بعد از اصابت موشک به یک نقطه و به هوا رفتن دود در هوای ابری، بارانی که شروع به باریدن کرد بوی باروت و مواد شیمیایی می‌داد و طعم باران هم تا حدودی تغییر کرده بود. حقیقت این است که میزان آلودگی‌ها و تخریب‌های ناشی از جنگ باید توسط سازمان‌های مرتبط مورد سنجش قرار می‌گرفت که این اقدام انجام نشده است. تا وقتی که آمار مستدلی از سازمان‌های متولی نداشته باشیم نمی‌توانیم آثار سوء جنگ اخیر برمحیط زیست را اندازه‌گیری کنیم. 

رئیس کانون سبز فارس به جنگ ۱۲ روزه که تقریبا در تابستان و روزهای گرم رخ داد هم اشاره کرد: به دلیل شلیک پهبادها و مواد منفجره که در جنگ استفاده شد، بسیاری از مناطق ما دچار آتش‌سوزی‌های گسترده شدند که از جمله این مناطق می‌توان از «پارک ملی بمور» در شهرستان شیراز نام برد. آتش‌سوزی در این منطقه چنان مهیب و گسترده بود که از بالاترین نقطه پارک با ارتفاع ۲۸۵۰ متر از سطح دریا تا دشت‌های متصل به کوهپایه‌ها آتش گرفتند.

او اضافه کرد: من و گروه‌هایی که برای اطفای حریق منطقه تلاش می‌کردیم شاهد بودیم که چگونه حدود ۶ هزار هکتار زمین این منطقه از بین رفت. در واقع جنگ باعث جنگل‌سوزی‌های گسترده و کنترل نشده می‌شود و درحالی که نیروهای امدادی مشغول خدمت‌رسانی به مردم هستند، بسیاری از آتش‌سوزی‌های رخ داده در طبیعت به راحتی کنترل نمی‌شوند. در آتش‌سوزی پارک جنگلی بمور نیز با وجود فعالیت فعالان محیط زیست و نیروهای مردمی برای اطفای حریق و تبحر این افراد در فرونشاندن حریق جنگل‌ها اما اطفای آتش‌سوزی منطقه بمور ۳ شبانه‌روز زمان برد. به بیان دیگر در زمان جنگ آتش‌سوزی طبیعت به راحتی کنترل نمی‌شوند. 

ایزدی تاکید کرد که با وجود این میزان خسارت محیط‌زیستی هنوز هیچ گزارشی مستدلی مبنی بر میزان خسارت وارد شده بر این مناطق منتشر نشده است. ما در سایر مناطق هم شاهد چنین آتش‌سوزی‌هایی بودیم چنانکه بیش از ۳ یا ۴ هزار هکتار زمین هم در «کوه سبزه‌پوش» استان فارس از بین رفت. همه این مناطق شبانه‌روز می‌سوختند. 

آلودگی آب و خاک به دنبال جنگ

ایزدی به تاثیر جنگ بر آلودگی آب‌ها هم اشاره می‌کند: نشت سوخت‌ها در منابع آبی و هوا یکی از پیامدهای جنگ است. وقتی انبار نفت درتهران مورد اصابت قرار گرفت، نه تنها هوا آلوده شد بلکه باعث آلودگی آب‌های روان شد، این آب‌ها در نهایت به سمت پایاب‌ها و دشت‌های فروافتاده اطراف تهران حرکت می‌کنند و در مسیر خود خاک را هم آلوده می‌کنند. به دنبال نشست سوخت، تخریب سدها و زیرساخت‌های آبی، فلزات سنگین و بقایای مهمات استفاده شده در جنگ وارد آب‌های زیرزمینی و رودخانه‌ها شده و منابع آب شیرین و قابل شرب نباتی و انسانی کشور را آلوده می‌کنند. 

این پژوهشگر محیط‌زیست تاکید کرد که به دنبال انفجار مهمات و باقی ماندن فلزات سنگین بر سطح خاک و نشت سوخت‌ها و مواد شیمیایی ناشی از جنگ، خاک را برای سال‌ها آلوده می‌کند. تا این آلودگی‌ها رفع شود خاک کشور دچار فقر می‌شود و انسان و طبیعت ناچارند تبعات ناشی از آن را تحمل کنند. آلودگی هوا هم به دنبال همین انفجارها و دود و مواد ناشی از آن ایجاد می‌شود. 

به گفته او به دنبال از دست رفتن آرامش در زیست‌گاه‌ها و تخریب این مناطق حیات وحش مجبور به کوچ و مهاجرت می‌شوند. این موضوع هم تعادل زیستگاه و هم تعادل رفتاری حیوانات طبیعت را بهم می‌ریزد. فشار ناشی از جنگ‌ها بر طبیعت و زیستگاه‌های کشور باعث کاهش زادآوری و تعادل اکوسیستم می‌شود و به همین دلیل ضروری است که سازمان حفاظت محیط زیست این موضوع را مورد بررسی و دقت قرار دهد. 

رئیس کانون سبز فارس عنوان می‌کند انتشار گازهای گلخانه‌ای معضل دیگری است که معمولا بعد از فعالیت‌های نظامی رخ می‌دهد. این موضوع می‌تواند بر «بیوسفر» و حتی محیط زیست سایر کشورها هم تاثیری منفی بر جای گذارد.

او معتقد است که حفاظت از محیط زیست در زمان جنگ به درستی انجام نمی‌شود و حتی می‌توان گفت تا حدودی متوقف می‌شود و مناطق حفاظت شده بدون کنترل باقی می‌مانند. در این شرایط برخی متخلفین و سودجویان به تنوع زیستی، خانواده‌های وحوش مانند قوچ، میش، کل، گوزن، بز و… تعرض کرده و شکار غیرقانونی افزایش می‌یابد. به بیان دیگر کم‌توانی سازمان‌های مربوطه برای انجام دقیق وظایف خود یکی دیگر از آثار منفی جنگ بر محیط زیست است. جنگ همچنین برنامه‌های احیا و مدیریت اکوسیستم‌ها را از بین می‌برد.