انتخاب حاج قاسم در انتخاب کتاب؛ «الغارات» را مطالعه کنید

به گزارش ایلنا به نقل از ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، فرمانده نام‌آشنای جبهه مقاومت، افزون بر ابعاد رزمی و مدیریتی خود، به مطالعه‌ای عمیق و مستمر شهره بود. او همواره یاران و علاقه‌مندان و همچنین جوانان ایرانی را به کتاب‌خوانی توصیه می‌کرد و بر برخی آثار نیز تقریظ می‌نوشت. 

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایطی برگزار می‌شود که کشور در آتش‌بس ناپایدار این جنگ که موسوم به جنگ رمضان شده حضور دارد. جنگی که هنوز در میدان روایت‌ها ادامه دارد. سردار شهید حاج قاسم سلیمانی بارها تأکید داشت که «ما در جنگ روایت‌ها هم هستیم» و بهترین سلاح در این جنگ، دانایی و کتاب است. از همین رو ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، پرونده‌ای را به کتاب‌هایی اختصاص داده است که آن فرمانده شهید، خواندنشان را ضروری می‌دانست. به امید آنکه در این فاصله آتش‌بس، با عمل به توصیه‌های حاج قاسم، برای ادامه راه آماده‌تر باشیم. نخستین کتاب این پرونده «الغارات» است. 

«الغارات»؛ روایتی از رنج‌های امیرمومنان (ع) 

سردار شهید حاج قاسم سلیمانی در متنی به تاریخ هفدهم خرداد سال ۱۳۹۷ توصیه به مطالعه این کتاب کردند: «این کتاب‎ «الغارات» را که قدیمی‌ترین کتاب شیعه هست بخوانید. ‎حتما بخوانید. مقتل کامل است. اگر آن را بخوانید، امروز برای این حکومتی که در استمرار حکومت ‎علی بن ابی طالب هست، آگاهانه‌تر و بدون تعصبات فردی و حزبی نگاه می‌کنیم، نظر می‌دهیم و دفاع می‌کنیم. » 

«الغارات» را فقیه، مورخ و محدث مشهور امامیه در سده سوم هجری ابواسحاق ابراهیم بن محمد بن سعید بن هلال ثقفی کوفی نوشته است. علمای رجال شیعه او را راوی مورد اعتمادی دانسته‌اند. احمد بن محمد بن خالد برقی و صفار قمی از برجسته‌ترین راویانی هستند که از ثقفی حدیث نقل کرده‌اند. 

«الغارات» از کهن‌ترین متون تاریخی شیعه به شمار می‌رود و هدف ثقفی از نوشتن این کتاب، ثبت تجاوزهای لشکر معاویه به قلمرو حکومت حضرت علی (ع) بود. این حملات به ویژه پس از جنگ نهروان روی داد و به همین دلیل نام کتاب «الغارات» گذاشته شد که به معنی یورش‌ها و شبیخون‌های غافلگیرانه است. با این اوصاف اما محتوای کتاب فقط به این یورش‌ها محدود نمی‌شود. مؤلف بخش‌های ارزشمند دیگری هم به کتاب افزوده است. در «الغارات» می‌توان گزیده‌ای از زندگانی امیرالمؤمنین علی (ع) را خواند. خطبه‌ها، نامه‌ها و سفارش‌های حضرت در این کتاب ثبت شده است. روش اداری، مالی، سیاسی و اخلاقی آن امام نیز در آن دیده می‌شود. 

گزارش عملکرد کارگزاران آن حضرت بخش دیگری از کتاب را تشکیل می‌دهد. سرگذشت افرادی مانند مالک اشتر، محمد بن ابی‌بکر و قیس بن سعد در این کتاب آمده است. رویدادهایی که برای این کارگزاران در مناطق تحت حکومت علی (ع) رخ داد، با جزییات ثبت شده است. 

سعید بن هلال در نگارش این اثر از راویان شیعه و سنی بهره برده است. نکته جالب اینکه او در کتاب خود به ندرت از ائمه شیعه و راویان امامیه روایت نقل کرده است. در عوض او از راویان مشهور اهل سنت استفاده کرده؛ راویانی که احادیث آن‌ها در صحاح سته و مسانید معروف وجود دارد. این ویژگی «الغارات» را به منبعی غنی و قابل اعتماد برای پژوهشگران تبدیل کرده است. ساختار کتاب، فصل‌بندی و عناوین آن بسیار منظم تنظیم شده و محتوای آن از استحکام بالایی برخوردار است. 

جایگاه و اهمیت «الغارات» در طول تاریخ

این کتاب همواره مورد توجه عالمان شیعه و سنی بوده است. بسیاری از دانشمندان بزرگ از آن نقل قول کرده‌اند. احمد بن خالد برقی در کتاب «المحاسن»، کلینی در «الکافی»، شیخ صدوق در «من لا یحضره الفقیه»، شیخ مفید در «امالی»، شیخ طوسی در «التهذیب»، سید مرتضی در «الشافی»، علی بن ابراهیم قمی در «تفسیر قمی»، ابن قولویه در «کامل الزیارات»، ابن شهرآشوب در «المناقب»، طبرسی در «اعرام الوری»، سید بن طاووس در «الاقبال»، حر عاملی در «وسائل الشیعة» و محدث نوری در «مستدرک الوسائل» به طور گسترده از نوشته‌ها و روایات ثقفی بهره برده‌اند و به همین دلیل «الغارات» اهمیت ویژه‌ای میان سایر متون شیعی پیدا کرده است. 

ترجمه‌های الغارات از سال ۱۴۰۰ به بعد 

یکی از ترجمه‌های مشهور این متن به قلم سید محمود زارعی است که برای نخستین بار در سال ۱۴۰۱ با عنوان «ترجمه الغارات: ‫سال‌های روایت نشده از حکومت امیرالمومنین (ع)» توسط انتشارات بیان معنوی در دسترس مخاطبان قرار گرفت. 

دیگر ترجمه این متن به قلم فاطمه فرامرزی است که برای نخستین بار به سال ۱۴۰۱ توسط انتشارات کهکشان علم روانه کتابفروشی‌ها شد. 

هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیست‌وششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book. icfi. ir برگزار می‌شود.