حمام قجر بزرگترین گرمابه کشور در قزوین را بشناسید

این حمام یکی از قدیمی‌ترین و خوش‌ساخت‌ترین بناهای کشور به شمار می‌رود.

در حال حاضر این حمام به موزه مردم شناسی با بخش‌های مختلف تبدیل شده است. 

تاریخچه حمام قجر قزوین

قدمت این گرمابه به سال ۱۰۷۵ هجری قمری برمی‌گردد. در ابتدا که این حمام ساخته شد نام آن را حمام شاهی گذاشتند؛ اما بعد نام آن تغییر کرد. این تغییر نام در دوره قاجار انجام شد، زیرا استاد کار این گرمابه یعنی امیر گونه خان قاجار قزوینی از خاندان قاجار و یکی از سرداران شاه عباس دوم بود و بنابراین از آن به بعد نام آن را به «حمام قجر» تغییر دادند. 

با توجه به تاریخچه حمام قجر قزوین و ارزش تاریخی آن و به این دلیل که این گرمابه یکی از بزرگ‌ترین و کهن‌ترین گرمابه‌های کشور است، در سال ۱۳۷۹ سازمان میراث فرهنگی قزوین آن را خریداری کرده و با سرمایه‌گذاری شهرداری و سازمان نوسازی قزوین آن را مرمت و بازسازی کردند. 

این مکان در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و در حال حاضر یکی از محبوب‌ترین و کهن‌ترین موزه‌های مردم شناسی محسوب می‌شود.

این موزه مردم شناسی موزه‌ای متفاوت از موزه‌های دیگر است، این که بدانید بنای تاریخی که در آن قدم می‌گذارید، زمانی یکی از پررفت‌وآمدترین قسمت‌های شهر بوده و مردم برای استحمام به آنجا می‌رفتند، هیجان‌انگیز و جالب‌توجه است. 

در بخش‌های مختلف این موزه با آداب و رسوم زندگی مردمان آن زمان آشنا شده و رنگ‌های چشم‌نواز آن حس و حال خوبی به شما منتقل می‌کند.

معماری و بخش‌های مختلف حمام قزوین

حمام‌های ایرانی علاوه بر کاربردی که برای مردم داشتند، نشان دهنده‌ معماری باشکوه و بی‌نظیر ایرانی بوده‌اند. این بنا هم نمونه یک شاهکار معماری ایرانی است و ۱۰۴۵ مترمربع مساحت دارد. معماری باشکوه همراه با رنگ‌های چشم‌ نواز این بنا که بازتابی از دانش و سنت مردم این شهر در گذشته است، کاملا منحصربه‌فرد بوده و شما را به وجد می‌آورد.

زیباترین بخش این معماری سقف بخش‌های مختلف آن است که به صورت گنبدی ساخته شده است. کاشی‌کاری به عنوان یکی از بخش‌های مهم معماری بناهای ایرانی در این بنا نیز به چشم می‌خورد. در کنار طاق‌های رسمی بندی، کاشی‌کاری‌هایی با ظرافت و زیبایی هر چه تمام انجام شده‌ است. همچنین کف این حمام را با مرمر پوشانده‌اند.

این حمام مانند دیگر حمام‌های سنتی ایرانی شامل سه قسمت سربینه، میان‌در و گرمخانه است. حمام قجر دو بخش جداگانه مردانه و زنانه دارد. جالب است بدانید که تمام بخش‌های حمام‌های سنتی طبق اصول طب سنتی ساخته شده‌اند، به صورتی که دما و رطوبت هوا در قسمت سربینه کم‌ترین مقدار خود را دارد و در بخش انتهایی آن به اوج می‌رسد. انتقال آب در این حمام نیز به وسیله‌ ظرف‌ها و لوله‌های سفالی انجام می‌شده است.

در اصلی حمام رو به جنوب بوده و با وارد شدن به آن راه‌‌پله‌های مارپیچی را مشاهده خواهید کرد. با عبور از این راه‌پله‌های مارپیچ به قسمت سربینه حمام که اولین قسمت آن است، می‌رسید. به صورت کلی تمام این بخش‌ها از طریق راه‌روها و هشتی به هم وصل می‌شوند. قسمت سربینه این گرمابه که خنک‌ترین و خشک‌ترین بخش حمام است، یک حوض بزرگ و باصفا در دل خود دارد.

در قسمت‌های کناری آن هم شش شاه‌نشین زیبا با طاق نماهای بزرگ و باشکوه قرار گرفته است. در زمان گذشته این قسمت، رختکن گرمابه بوده و مردم در آن جمع شده و با هم گفت و گو می‌کردند؛ اما بعد از تبدیل شدن حمام به موزه مردم شناسی، بعضی از اشیا موزه در این قسمت قرار داده شده‌اند.

از سربینه که عبور کنیم به بخش بعدی آن یعنی میان‌در که نقش مهمی هم در حمام دارد، می‌رسیم. میان‌در بخشی است که سربینه و گرمخانه را به هم وصل می‌کند. قدم زدن در قسمت میان‌در با گنبد‌ها و هشتی‌های زیبایش یکی از جذاب‌ترین قسمت‌های این موزه است. میان‌در به این دلیل نقش مهمی در حمام دارد که افراد بعد از حمام به صورت ناگهانی از هوای گرم وارد هوای سرد نشوند.

در آخر به هسته و بخش اصلی این گرمابه یعنی گرمخانه می‌رسیم. گرمخانه بخشی است که در آن استحمام می‌کردند و چندین بخش جداگانه دارد. این بخش‌ها شامل تونل گربه، خزینه آب گرم، حوض آب سرد، اعیان نشین و آب انبار بوده‌اند.

در حال حاضر این حمام به موزه مردم شناسی تبدیل شده است و بخش‌های مختلفی مربوط به اقوام، آداب و رسوم و مشاغل دارد. در بخش ابتدای حمام یعنی سربینه نمادهایی از زندگی چندین قوم به زیبایی هرچه تمام و با جزئیات به نمایش گذاشته شده است.

در قسمت بعدی یعنی در راه‌روهای قسمت میان‌در، تابلوهای زیبایی نصب کرده‌اند که آداب و رسوم مردم قزوین را نشان می‌دهد. برای مثال یکی از رسم‌هایی که در اینجا به آن اشاره شده است، رسم پنجاه به در است؛ به این معنا که در پنجاهمین روز از فصل بهار به پاس بارش‌های بهاری به دل طبیعت می‌روند و جشن می‌گیرند. در قسمت اصلی این موزه یعنی در گرمخانه هم مشاغل مختلف مردم قزوین با ماکت‌های دیدنی به صورت زنده به نمایش گذاشته شده است.

در نزدیکی حمام قجر قزوین جاذبه‌های تاریخی دیگری هم قرار دارد؛ پس اگر برای دیدن این حمام به قزوین می‌روید، می‌توانید از این جاذبه‌ها نیز دیدن کنید.

از جمله این جاذبه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

کاخ چهل ستون قزوین: این کاخ که به آن عمارت کلاه فرنگی هم می‌گویند در میدان آزادی قزوین  قرار دارد. قدمت این بنا به دوره صفوی برمی‌گردد که در دو طبقه با بخش‌های مختلف ساخته دیدنی‌های شده است.

کاروانسرای سعد السلطنه قزوین: این کاروانسرا که در خیابان امام خمینی است، در فاصله کمی از کاخ چهل ستون قرار دارد. این بنای تاریخی در زمان قاجار ساخته شد که در حال حاضر محل فروشگاه‌های صنایع دستی، آموزشگاه‌های هنری، کافه، رستوران و... است.

بازار قزوین: این بازار در خیابان امام خمینی قرار دارد و قدمت آن به دوران صفوی و قاجار برمی‌گردد؛ این بازار معماری منحصر به فرد و بخش‌های مختلفی برای بازدید دارد. علاوه بر این در این بازار می‌توانید انواع سوغاتی‌های جذاب خریداری کنید.

گرمابه خان: این گرمابه در خیابان امام خمینی قزوین قرار دارد که در دوران قاجار بنا شده است.

خانه زعیم: این خانه تاریخی در خیابان بوعلی سینا قزوین قرار دارد. از تاریخچه این خانه سند مکتوبی موجود نیست؛ اما روی یک کتیبه که در یکی از قسمت‌ّهای خانه قرار دارد یک تاریخ ثبت شده است، که نشان می‌دهد این خانه قدیمی در دوران صفوی ساخته شده است.

نشانی حمام قجر قزوین و مسیرهای دسترسی به آن

برای رفتن به این موزه باید به استان قزوین، شهر قزوین، بلوار نادری، خیابان عبید زاکانی و سپس به کوچه درگاهی بروید. 

برای دسترسی به این حمام، بعد از اینکه به شهر قزوین رسیدید، باید به سبزه میدان بروید. سپس به صورت پیاده به سمت شمال در راستای خیابان امام خمینی و به سمت خیابان عبید زاکانی رفته و بعد از رسیدن به این خیابان، باید تا وسط خیابان پیش بروید تا در سمت چپ‌تان کوچه درگاهی را مشاهده کرده و وارد آن شوید.