مردم ایران موتور محرکه جامعه جهانی و تمدن نوین اسلامی هستند

به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، رضا عیسی‌نیا در نشست علمی مردم در قلب میدان که در سالن کوثر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم برگزار شد، در ابتدا به دیدگاه جرج اورول، نویسنده کتاب «قلعه حیوانات»، اشاره کرد که دیکتاتورها مردم را به دو دسته «گول‌خور» و «گلوله‌خور» تقسیم می‌کنند. 

عیسی‌نیا این تقسیم‌بندی را ناکافی دانست و معتقد است نظام‌های سیاسی، حتی اقتدارگرا، انسان‌ها را بر اساس نسبتشان با قدرت به چهار طبقه طبقه‌بندی می‌کنند؛ طبقه فرمان‌پذیر و مطیع، طبقه معترض و شورشی، طبقه همکار قدرت، و طبقه بی‌تفاوت یا کناره‌گیر. 

این پژوهشگر با بیان اینکه تقسیم‌بندی اورول عمدتاً به دو طبقه اول محدود می‌شود، به نگاه عمیق‌تر شهید بهشتی (رحمه‌الله) در اسلام اشاره کرد که مردم را به پنج دسته تقسیم می‌کند. 

وی نظریات فلاسفه و اندیشمندانی چون افلاطون، ارسطو، هابز، لاک، روسو، مارکس، وبر و دورکیم را در این زمینه برشمرد، اما تمرکز اصلی خود را بر طبقه‌بندی امام علی (ع) و نگاه اسلام به مردم قرار داد. 

وی در ادامه گفت: از منظر امام علی (ع)، انسان‌ها در تعامل با حق به سه دسته تقسیم می‌شوند؛ اهل حق (پیروان حقیقت با معیار فهم، تقوا و استقلال فکری)، اهل باطل (دشمنان حق، ستمگران و قدرت‌طلبان) و مستضعفان فکری (کسانی که حقیقت را نمی‌شناسند و در جهل نگه داشته شده‌اند). 

عیسی‌نیا با استناد به این دیدگاه، تفاوت اساسی رویکرد اسلام با دیدگاه اورول را در نشان دادن «راه سوم» دانست؛ راهی که به مردم امکان رشد، هدایت و تحول را می‌دهد و با ذکر مثال‌هایی از جنگ رمضان (یا جنگ ۱۲ روزه) و دوران مبارزات انقلاب اسلامی، تأکید کرد: بسیاری از کسانی که در ابتدا «گول خورده» بودند، با بیداری، مسیر خود را تغییر داده و به «بیدار» تبدیل شدند. 

عیسی‌نیا در بخش دیگری از سخنان خود، رابطه حکومت و مردم در اسلام شیعی را رابطه‌ای «خادم و مخدوم» توصیف کرد و بیان داشت: حکومت از آنِ مردم است و این مشارکت از طریق تصمیم‌گیری، اجرا، نظارت، همکاری، مطالبه‌گری و پاسخ‌خواهی از مسئولین حاصل می‌شود و رعایت این قاعده، سلامت حکومت را تضمین می‌کند و حضور مردم در «میدان» نقشی حیاتی در حفظ و تداوم سلامت حکومت اسلامی در ایران ایفا می‌کند. 

این کارشناس، ابزار «میدان» را به عنوان عاملی کلیدی در تقویت مشارکت مردمی معرفی کرد و گفت: حضور مردم در میدان‌ها، موجب تسهیل پاسخگویی، نظارت، دسترسی آزاد به اطلاعات، ایجاد اتاق‌های مدیریت شفاف، افزایش ارتباطات شبکه‌ای و امکان طرح مستقیم نقد و دیدگاه‌ها می‌شود؛ این فضا که در دوران آتش‌بس و جنگ ۱۲ روزه نیز مشاهده شد، زیبایی و شفافیت خاصی به تعاملات می‌بخشد و نقش بسزایی در پویایی جامعه دارد. 

وی بر لزوم افزایش مشارکت فعال مسئولان در دریافت نظرات مردم تأکید کرد و این امر را زمینه‌ساز اعمال نظر شهروندان در تصمیم‌گیری‌های کلان و خرد جامعه دانست. 

 عیسی‌نیا، با اشاره به دو دیدگاه رایج در باب نقش مردم، رویکرد دوم را که نقش را در تعامل دوسویه فرد با خویشتن و با جامعه و الزامات موقعیتی تعریف می‌کند، رویکردی جامع‌تر و کارآمدتر دانست و تصریح کرد: این دیدگاه، برخلاف رویکرد اول که نقش را صرفاً به تصدی موقعیت‌های ساختاری محدود می‌کند، خلاقیت و خودجوشی را در تعریف نقش فردی لحاظ می‌کند. 

این استاد دانشگاه، با تحلیل نقش مردم در تاریخ اندیشه سیاسی ایران، آن را عاملی مؤثر در شکل‌گیری هویت‌ها و تعیین جایگاه‌های فرهنگی برشمرد و گفت: این نقش‌آفرینی‌ها، همواره مایه افتخار فرهنگ و هویت ایرانی بوده‌اند. 

عیسی‌نیا در تشریح مفهوم مردم در تحلیل خود، تصریح کرد: آنچه در این بحث مدنظر ماست، صرفاً توده‌های بی‌شکل و فاقد اراده نیستند، بلکه کنشگرانی آگاه هستند که درباره اعمال خود تأمل می‌کنند. 

وی با استناد به تجربیات دوران پس از انقلاب، به‌ویژه دفاع مقدس، چهار رکن بنیادین را برای شناخت نقش مردم در میادین مختلف برشمرد و گفت: مورد اول عدالت و برابری است که تأکید بر اجرای عدالت فراگیر و رد هرگونه تبعیض دارد؛ مورد دوم مشارکت و نظارت عمومی است که بر نقش فعال مردم در فرآیندهای تصمیم‌گیری و پویایی جامعه دارد؛ مورد سوم مسئولیت‌پذیری است که بر پذیرش تعهدات فردی و جمعی توسط مردم دارد و مورد چهارم کرامت انسانی است که پاسداشت ارزش‌های والای انسانی دارد. 

وی میدان را عرصه‌ای پویا از روابط قدرت توصیف کرد که می‌تواند سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و یا مبارزاتی باشد و دفاع مقدس را نمونه‌ای بارز از حضور فعال و تعیین‌کننده مردم در خلق حماسه‌ها، بازتعریف هویت ملی و مفاهیمی چون امت اسلامی و ملت مقاوم دانست. 

این پژوهشگر مسائل اجتماعی، با اشاره به سازندگی کشور پس از حملات دشمن، نقش مردم را در بازسازی زیرساخت‌ها و تلاش برای پیشرفت، در دانشگاه‌ها، مدارس و سایر نهادها برجسته ارزیابی کرد. 

 عیسی‌نیا نقش مردم در میادین گوناگون را نشانگر تحولی فرهنگی از کوچک‌اندیشی به مشارکت‌جویی دانست و افزود: فرهنگ مشارکت‌جویانه، در آن افراد در تمامی فرآیندهای نظام، اعم از درون‌دادی و برون‌دادی، حضور فعال و تأثیرگذار دارند. 

عیسی‌نیا با تشریح ابعاد مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، تأکید کرد: مردم ایران اسلامی موتور محرکه جامعه جهانی و تمدن نوین اسلامی بوده‌اند و هستند. 

وی در تشریح دستاوردهای این مشارکت فعال در میدان سیاسی، به نقش مردم در قانون‌گذاری برای مهار قدرت و باور به آن اشاره کرد و گفت: مشارکت مردمی در این چهل و هفت سال توانسته نظام سیاسی را از آفت‌های رایج دور نگه دارد و سازوکارهای نظارت مردمی بر قدرت را در جهت پیشگیری از سوءاستفاده تقویت کند. 

عیسی‌نیا در تبیین نقش مردم در میدان اقتصادی، بر عدالت توزیعی و مبارزه با انباشت ثروت تأکید ورزید و افزود: مردم ایران اسلامی زمینه توسعه پایدار و فرصت‌های برابر را فراهم کرده و می‌کنند و با ترویج فرهنگ انفاق و مسئولیت‌های اجتماعی، از شکاف طبقاتی جلوگیری می‌نمایند. 

این استاد دانشگاه همچنین به میدان فرهنگی اشاره کرد و بیان داشت: مردم با فعالیت‌ها و تلاش‌های خود توانسته‌اند به نفی سوسیالیسم و اومانیسم بپردازند و به دنبال تلفیق دین و سیاست باشند. 

عیسی‌نیا در پایان خاطرنشان کرد: مردم ایران اسلامی نه تنها چالش‌های داخلی جوامع اسلامی را کاهش داده‌اند، بلکه ظرفیت‌هایی را برای جوامع مهاجر نیز ایجاد کرده‌اند تا بتوانند بر اساس امور حاکمیتی شامل سیاست‌گذاری، هدایت، نظارت و پشتیبانی نقش‌آفرینی کنند.