مرز میان فقدان و ماندگاری کجاست؟

به گزارش خبرنگار ایلنا، مرگ در عرصه هنر، صرفاً خاموشی یک فرد نیست؛ خاموش شدن یک «جهانِ بیانی» است. هر هنرمند، به‌ویژه در حوزه هنرهای تجسمی، نه‌فقط تولیدکننده اثر، بلکه حامل یک زبان بصری، یک زیست‌جهان و نوعی مواجهه خاص با واقعیت است. با درگذشت او، بخشی از این زبان به سکوت می‌گراید؛ سکوتی که نه در خلأ، بلکه در بستر حافظه جمعی و تاریخ هنر طنین می‌اندازد. 

این گزارش، تلاشی است برای ایستادن در همین مرز: میان فقدان و ماندگاری؛ جایی که مرگ، بهانه‌ای می‌شود برای بازنگری در آنچه هنرمندان به ما بخشیده‌اند و آنچه اکنون برعهده ماست که روایت کنیم. 

 تاریخ هنر نشان داده است که مرگ، می‌تواند به نوعی بازتولد نیز منجر شود. آثار هنرمندان در غیاب‌شان، بیشتر دیده، بازخوانی و بازتفسیر می‌شوند؛ گویی فقدان، نوعی تمرکز تازه بر میراث آن‌ها ایجاد می‌کند. این امر به ویژه در هنرهای تجسمی که با «ابژه» سر و کار دارند، برجسته‌تر است؛ چراکه اثر، پس از خالق خود، به حیات مستقل‌تری وارد می‌شود. 

در سال ۱۴۰۴، جامعه هنرهای تجسمی ایران نیز با از دست دادن چهره‌هایی مواجه شد که هر یک، به نحوی در شکل‌دادن به زیباشناسی معاصر این سرزمین نقش داشتند. 

مرور نام‌ها و آثار آنان، صرفاً یک فهرست سوگوارانه نیست؛ بلکه بازخوانی بخشی از تاریخ زنده هنر ایران است (تاریخی که اکنون در فقدان خالقانش، بیش از پیش نیازمند دیده‌شدن، تحلیل و ثبت است. 

پروانه اعتمادی

تنها شاگرد مستقیم بهمن محصص

پروانه اعتمادی، یکی از اولین درگذشتگان سال گذشته است که در یکم فرودین ماه سال گذشته به سن هفتاد و هشت سالگی دار فانی را وداع گفت. 

اعتمادی را باید یکی از شاگردان مستقیم و بی‌واسطه بهمن محصص دانست. این هنرمند در دانشگاه هنرهای زیبای تهران تحصیل کرد، اما آن را نیمه کاره رها نمود. سال ۱۳۵۰ بود که او و آثارش (با سوژه طبیعت بی‌جان) مورد توجه جامعه هنری و هنردوستان قرار گرفت. آثار او علاوه بر موزه هنرهای معاصر تهران در مرکز «ژرژ پمپیدو» در پاریس نگهداری می‌شود. 

پروانه اعتمادی، پنج دهه از حیات هنری خود را صرف تولید آثار تجربه گرا کرد. 

عنایت‌الله نظری نوری

رکورددار هشتمین حراج تهران

عنایت الله نظری نوری نقاش پیشکسوت در دومین ماه بهار ۱۴۰۴، چهار دارفانی را وداع گفت. او نوزدهم اردیبهشت ماه به دلیل ایست قلبی چهره در نقاب خاک کشید. 

 نظری نوری زاده سال ۱۳۱۶ در تهران بود. او که در رشته ادبیات تحصیل کرده بود و از دانشگاه تهران فارغ التحصیل شده بود، در زمینه خوشنویسی (خط نستعلیق) نیز هنرمندی مطرح بوده است. وی علاوه بر تبحر در کالیگرافی در زمینه نقاشی آبرنگ نیز حرفی برای گفتن داشت. 

نظری نوری، در عرصه نقاشی نزد استادی چون رضا مافی تلمذ کرده است. او در سال ۱۳۹۲ به حراج تهران راه یافت و در ادامه آثارش در دیگر حراج‌ها چکش خوردند. آنچه سبک این هنرمند خلاق را اهمیت بخشیده توجه او به رنگ است. 

یک اثر از عنایت الله نظری نوری در هشتمین دوره حراج تهران با مبلغی بیش از ۹هزار دلار فروخته شد. 

حمیدرضا درجاتی

درگذشتی غم‌انگیز 

حمیدرضا درجاتی، عکاس خبری ورزشی طی حادثه‌ای در روز بیست و ششم اردیبهشت ماه به دیدار معبود رفت. 

او در استادیوم آزادی در حال عکاسی بود که طی حادثه‌ای دچار سانحه شد و شدت جراحاتش او را به کام مرگ کشاند. 

در جریان راند اول مسابقه سرعت ایران در پیست اتومبیل رانی آزادی بود که یکی از ماشین‌ها از مسیر خارج می‌شود و به جایگاه عکاسان و تصویربرداران رسانه‌ای برخورد می‌کند. 

 حمیدرضا درجاتی روز بیست و هشتم اردیبهشت ماه طی مراسمی، به خانه ابدی رفت. 

شهاب موسوی زاده

نقاش راوی مشروطه 

شهاب موسوی زاده را باید یکی دیگر هنرمندان درگذشته سال ۱۴۰۴ دانست. او روز ۱۲ خردادماه و در اواخر بهار به سن هشتاد سالگی بدرود حیات گفته است. 

آنچه شیوه و آثار موسوی زاده را از دیگر همنسلانش متمایز کرده بود، توجه او به شخصیت‌های اساطیری و پرداختن به خلق آثاری با مضمون چهره‌های دوره مشروطه بوده است. 

رامین درمبخش 

رامین درم بخش، فرزند کامبیز درم بخش نیز، روز ۲۲ خردادماه سال گذشته دارفانی را وداع گفت.  او در زمینه نقاشی و انیمیشن فعالیت می‌کرد. 

درم بخش، متولد سال ۱۳۴۴ و زاده تهران و فارغ التحصیل دانشگاهی در آلمان بود و نقاشی و عکاسی را از کودکی آغاز کرد و بعدها به طور جدی در زمینه گرافیک، ساخت انیمیشن و گرافیک فعالیت کرد. 

وی طی دوران حیاتش چندین نمایشگاه داخلی و خارجی برگزار کرد. شمال تا شمال غربی، باران بهانه شد و کادو آرت نمایشگاه‌هایی از او هستند. ضمن اینکه یک بار با پدرش کامبیز درم بخش کاریکاتوریست نمایشگاه مشترکی با عنوان دلقک‌ها برگزار کرده بود. 

منصوره عالیخانی 

شهید جنگ دوازده روزه

منصوره علیخانی هنرمند و استاد نقاشی را باید یکی از اولین هنرمندان شهید جنگ ناجوانمردانه جنگ اسرائیل غاصب بدانیم. عالیخانی که یکی از هنرمندان انقلابی محسوب می‌شود در جنگ دوازده روزه به تاریخ ۲۵ خردادماه به درجه رفیع شهادت نائل شد. 

او از شاگردان کاظم چلیپا بود و پیش از شهادت مشغول خلق اثری با مضمون عاشورای حسینی بود. 

او متولد سال ۱۳۴۶ بود از دانشگاه الزهرا در دو مقطع لیسانس و فوق لیسانس فارغ التحصیل شده بود و در چند دانشگاه تدریس می‌کرد. 

صالح بایرامی

شهید جنگ دوازده روزه

صالح بایرامی هنرمند جوان عرصه گرافیک که با مطبوعات نیز همکاری داشت، روز ۲۵ خردادماه در جریان حمله اسرائیل غاصب به میدان تجریش تهران، در میان قدس ترکش خورد و در راه وطن جان داد. خبر درگذشت او را آوا مشکاتیان دختر پرویز مشکاتیان منتشر کرد. 

حسن اسدی زیدآبادی نیز در توییتی فقدان او را اطلاع داده بود. 

احمد وثوق احمدی

نقاش شعر، آسمان و دریاها 

احمد وثوق احمدی نیز نقاش و وکیل دادگستری بود. 

او در اولین روز مردادماه دارفانی را وداع گفت و چهارهم مردادماه در قطعه هنرمندان بهشت زهرا در خانه ابدی آرام گرفت. به او نقاش شعر، آسمان و دریاها لقب داده بودند. 

او زاده دهم دی ماه سال ۱۳۲۶ بود و در قزوین به دنیا آمده بود. او نقاشی آبرنگ را نزد علی اشرفی از استادان و نقاشان مکتب کمال الملک آموخته بود و در ادامه نزد علی اکبر صنعتی رفت و به فراگیری هنر ادامه داد. وثوق احمدی اولین نمایشگاه خود را در سال ۱۳۵۳ برپا کرد و تا روزهای آخر حیات به فعالیت و خلق آثار هنری، ادامه داد. 

احمد وثوق احمدی در طول حیات خویس بیش از ۷۰ نمایشگاه گروهی و انفرادی شرکت داشت و بیش از ۱۰۰۰ نقاشی آبرنگ در کارنامه دارد. 

محمود فرشچیان

نگارگر نوگرا و صاحب سبک

محمود فرشچیان را اغلب ایرانی‌ها می‌شناسند او استاد صاحب سبک و نگارگر بود. 

محمود فرشچیان روز هجدهم مردادماه سال گذشته در کشور آمریکا بدرود حیات گفت. او متولد سال ۱۳۰۸ بود و یکی از موثرترین نگارگران کشورمان است. او تحصیلات خود را مدرسه هنرهای زیبای اصفهان به سرانجام رساند و برای ادامه تحصیل به اروپا رفت. 

 فرشچیان با تلفیق مکتب سنتی نگارگریایرانی و سبک‌های نوین آثاری را خلق کرده که در موزه‌های معتبر جهانی و کشور و حرم امام رضا (ع) نگهداری می‌شوند. برخی از آثار او نیز در گنجینه هنرهای معاصر آرشیو شده اند. 

احمد طالبی

دغدغه‌مند آموزش

احمد طالبی هنرمند نقاش و مجسمه ساز نیز روز بیستم شهریورماه سال ۱۴۰۴ چهره در نقاب خاک کشید. او زمان مرگ ۵۳ساله بوده است. 

او که در زمینه طراحی‌های فیگوراتیو نیز فعالیت داشت زاده سال ۱۳۵۲ بوده است. 

او طی سال‌های حیات علاوه بر فعالیت‌های هنری و خلق اثر، مدیر گروه دانشگاه کمال الملک نوشهر نیز بود. او همچنین مدیرگروه دانشگاه علمی کاربردی واحد ۳۵ تهران نیز بوده است. مدیریت آموزش انجمن هنرمندان نقاش ایران، ریاست انجمن هنرهای تجسمی آذربایجان غربی از دیگر سمت‌های اوست. او همچنین آموزشگاه فرهنگی هنری اتود را در تهران و کرج تاسیس کرده بود. 

فرهاد جمشیدی

تصویرساز و نقاش

فرهادی جمشیدی هم هنرمند عرصه نقاشی و تصویرگر بود و او را به عنوان تصویرگر اسطورها می‌شناختند. او روز ۲۹ شهریورماه در سن ۵۵ سالگی بدرود حیات گفته است. 

جمشیدی نیز مانند احمد طالبی در زمینه تدریس و آموزش نیز فعال بوده است. او در سال هفتاد و هفت به هنر تصویرسازی روی آورد با انتشارت‌هایی چون کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و انتشارات مدرسه، همکاری نمود. 

او علاوه بر همکاری با نشریات، تصویرگری مجله‌های رشد که ویژه دانش آموزان بوده را نیز به عهده داشته است. 

محمدعلی ذوالقدر

هنرمند پیشکسوت عرصه نگارگری

محمدعلی ذوالقدر هنرمند پیشکوست عرصه نقاشی و نگارگری روز دوازدهم مهرماه درگذشت. 

او که زاده سال ۱۳۳۰ بود فراگیری و فعالیت در عرصه نقاشی را آغاز کرد. او در این مقطع به مینیاتور پرداخت و سبک‌های صفوی و قاجار را مورد توجه قرار داد و در ادامه بود که به سبک رنگ روغن نیز پرداخت. از دیگر فعالیت‌های او که به خلق آثاری ماندگار منجر شده، می‌توان به نقاشی پشت شیشه اشاره کرد. 

ذوالقدر در طول دوران حیات چندین نمایشگاه انفرادی برگزار کرد و در چند نمایشگاه گروهی شرکت نمود. 

واحد خاکدان

نقاش هایپررئال ایران

واحد خاکدان نقاش نوگرای ایرانی در اولین روز آبان ماه در سن هفتادوپنج سالگی بدرود حیات گفت و خبر فقدانش توسط انجمن هنرمندان نقاشان ایران اعلام شد. 

خاکدان که آثارش همواره در حراج‌های داخلی مورد توجه بوده و به سال ۱۳۵۰ از هنرستان هنرهای زیبای پسران فارغ التحصیل شد. او در ادامه به دانشکده هنرهای تزینی رفت و در رشته معماری تحصیل کرد. 

او پس از فارغ التحصیل شدن از دانشکده هنرهای تزیینی در سال ۱۳۵۵، پنج سال بعد به آلمان نقل مکان کرد. نکته جالب درباره واحد خاکدان پرداختن او به سوژه‌های ساده و اشیاء است. سبک واحد خاکدان به هایپر رئالیسم گرایش داشته است و او را با هنرمند تخصصی این عرصه می‌شناسند. 

ناصر آراسته

هنرمندی از نسل‌های قبل

ناصر آراسته نقاشی از نسل‌های گذشته روز چهاردهم آبان ماه دارفانی را وداع گفت. او به هنگام مرگ ۸۳ساله بود. 

این هنرمند به سال ۱۳۲۱ در کرمانشاه، زاده شد و در دهه چهل در هنرستان هنرهای زیبا به تحصیل ادامه داد. وی سپس به به دانشگاه هنرهای زیبا راه یافت و نقاشی خواند. 

او در طول هنری خویش چند نمایشگاه انفرادی داخلی و خارجی برگزار کرد و در رویدادهای گروه حضور یافته بود. از این هنرمند و استادیار دانشگاه بیش از ۲۰۰۰ تابلوی نقاشی آبرنگ، رنگ روغن، پاستل در سبک‌های مختلف به جای مانده است. 

او سال‌ها در تلویزیون به عنوان دکورساز و طراح فعالیت داشت. 

احمد امین نظر

مرگ در تنهایی

احمد امین نظر هنرمند نقاش را باید یکی دیگر از درگذشتگان سال قبل دانست. او بهمن ماه امسال بی‌اینکه کسی خبردار شود به سن هفتاد سالگی در منزلش درگذشت. اطرافیان بعدتر متوجه این موضوع شدند. 

او در زمان مرگ هفتادساله بود. او زاده سال ۱۳۲۴ و اهل آبادان بود. وی در هنرستان هنرهای زیبا به تحصیل پرداخت و در ادامه به دانگشاه هنرهای زیبا رفت و زیر نظر استادانی چون هانیبال الخاص و محسن وزیری به فراگیری نقاشی پرداخت. 

او در سال‌های آخر حیات هنری خویشدر نمایشگاه‌های متعدد گروهی حضور یافت. او در آرت فرهای جهانی از جمله آرت فر ابوظبی آرت و آرمری شو نیویورک حضور یافته بود. 

اصغر خمسه 

آخرین درگذشته سال ۱۴۰۴

اصغر خمسه عکاس مطبوعاتی بود و جمعه هشتم اسفندماه به سن ۶۲ سالگی از دنیا رفت. دلیل فوت او بیماری سرطان عنوان شده است. 

از آنجایی که زمان مرگ خمسه در میان حملات آمریکایی صهیونی رخ داد او را یک روز بعد از فوتش بدون برگزاری مراسمی جدی و با جمعیتی معدود به خاک سپردند. 

 اصغر خمسه در طول سال‌ها به جز عکاسی وزرشی در حوزه اجتماعی و سیاسی نیز فعال بوده است. این هنرمند عکاس مجموعه‌هایی چون قربانیان اسیدپاشی و مجموعه داستان فروش کلیه را در کارنامه دارد.