در مراسم «امین ایران»؛
هنرمندان از رهبر شهید گفتند
مراسم «امینِ ایران»؛ آیین سوگ اربعین رهبر شهید انقلاب عصر امروز یکشنبه ۲۳ فروردین با حضور اهالی فرهنگ و هنر در تالار وحدت برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، مراسم «امین ایران» به مناسبت اربعین رهبر شهید انقلاب برگزار شد و اهالی فرهنگ و هنر در بخشهای مختلف این مراسم طب سخنانی از رهبر شهید انقلاب و دیگر شهدای جنگ رمضان یاد کردند.
در ابتدای مراسم سرود ملی کشورمان توسط ارکستر ملی به رهبری همایون رحیمیان به اجرا در آمد.
رهبر شهید با وجود دغدغههای فراوان، امور جزئی را پیگیری میکردند
افشین علاء نویسنده و شاعر در این مراسم از آخرین خاطرهاش با رهبر شهید انقلاب گفت و اظهار کرد: سال گذشته برای نماز خدمت ایشان مشرف شدم و رهبری از من خواستند که اگر نکتهای دارم، بیان کنم. ایشان با تواضع و محبت حدود ده دقیقه پیرامون آن موضوع که مرا آزار میداد سخن گفتند، از این گفتوگو اسنادی موجود است که امیدوارم در یورش وحشیانه قوم مغول به خانه رهبرمان این اسناد از بین نرفته باشد؛ نه اینکه برای خودم این اسناد را بخواهم، بلکه این اسناد به همگان نشان میدهد که رهبر امت با تمام دغدغهها و دردهایی که در جهان اسلام بر دوش ایشان سنگینی میکرد، پیگیر امور جزئی بودند.
علاء با اشاره به ناسزاهایی که رسانههای معاند علیه او بیان کردهاند، گفت: البته فحش شنیدن از رسانههای معاند و بیگانه مایه افتخار است. یا در بدنه فرهنگ و هنر کسانی که عقیدهای داشتند و خود را به مواهبی آلوده نکردند برای من قابل احترام هستند؛ اما درد من کسانی هستند با یقههای بسته که در این نظام به آلاف و الوف رسیدند و در مصادری هستند و هنوز هم وجود دارند به ما فحاشی میکردند. انشاءالله در فرصتهای آتی در محافل دیگر درددلهایی با آقای صالحی خواهم داشت.
امیدوارم بساط خودی و غیر خودی با وفاقی که رخ داده، جمع شود
در بخش دیگر این مراسم محمدمهدی عسگرپور کارگردان سینما و تلویزیون اظهار داشت: یکی از تلخترین دیدارها و حماسیترین مقاطع کشور رقم خورد و اکنون در کنار هم هستیم. سخن گفتن از رهبر شهید در حوزه فرهنگ نیازمند زمان کافی است تا ابعاد مختلف شخصیت و دیدگاههای ایشان تبیین شود.
عسگرپور با بیان اینکه بسیاری از دریافتهای ما از رهبر انقلاب نیازمند رمزگشایی جدید است، ابراز امیدواری کرد سلسله جلساتی با موضوع «دیدارها و دریافتهای فرهنگی از رهبر انقلاب» برگزار شود.
عسگرپور خاطرنشان کرد: اهالی فرهنگ و هنر شهادت میدهند که ایشان در حوزه سیاسی، اجتماعی و نظامی مجتهد بودند و علاوه بر آن در حوزه فرهنگ و هنر نیز همواره حرفهای جدید داشتند، کتابها را مرور میکردند و فیلمهای جدید میدیدند و بسیار مسلط بودند.
این کارگردان در ادامه اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در ۴۰ روز گذشته با آن مواجه شدم، این بود که گویا ما برای بیان آنچه که با آن مواجه هستیم واژه کم آوردهایم. بخش زیادی از این کم آوردن واژه به فقدان رهبر شهیدمان برمیگردد که ما را با یک بهت بزرگ روبرو کرد. وفاقی که در داخل کشور اتفاق افتاد ما را وارد عرصه دیگری کرد که کم آوردن واژهای که عرض کردم مربوط به همین حوزهها است.
وی افزود: این اتفاق در دنیا هم رخ داده، بخشهایی از دنیا که قبلاً درباره حمله به ایران با هم همآوا بودند امروز نقش دیگری را ایفا میکنند. گویا یک روشنگری هم در حال اتفاق افتادن است و وقتی شما سراغ روشنفکران، سیاستمداران میروید متوجه میشوید که اتفاق دیگری در دنیا در حال رخ دادن است.
این کارگردان در ادامه اظهار کرد: انشاءالله خداوند کمک کند که هنرمندان این واژهها را پیدا کنند. ما در دورهای هستیم که باید مخزن خودمان را تا جایی که امکان دارد، پر کنیم تا بعد در زمان مقتضی با آثار خوب هم مواجه شویم. امیدوارم بساط خودی و غیرخودی با وفاقی که رخ داده، جمع شود. من حساب بخشی از دشمنان که زمانی با آنها هموطن هم بودیم و خیلی مشخص در مقابل کشور ایستادند را جدا میکنم اما در داخل امروز که وجوه مشترک زیاد شده را باید قدر بدانیم و این از توصیههای امام شهید ما بوده و امیدوارم به این موضوع توجه شود. از آقای صالحی هم تشکر میکنم که به این حوزه توجه زیادی داشتند و کمک کردند تا جایی که ممکن است دایره خودی و غیرخودی به یک دایره واحد تبدیل شود و همه مردم ایران که دلباخته وطن و ارزشهای این مملکت هستند بتوانند در آن جا بگیرند و بتوانیم با هم زندگی بهتری را تجربه کنیم.
در بخش دیگر این مراسم فرییا یوسفی، شاعر با اشاره به اینکه هر سال در دیدار سالانه شعرا با رهبر انقلاب حضور داشته، قطعه شعری را به رهبر شهید انقلاب تقدیم کرد.
قدر این همبستگی را بدانیم
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی نیز درباره ویژگیهای شخصیتی و نگاه فرهنگی رهبر شهید اظهار کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، توجه جدی ایشان به حوزه فرهنگ، بهویژه موسیقی است. طی سالهای گذشته، از خلال گفتهها و خاطراتی که از سوی نزدیکان و معاشران قدیمی ایشان نقل شده، بهویژه از کسانی که از سالیان دور با ایشان ارتباط داشتند، میتوان به سطحی از اشراف و درک عمیق ایشان در این حوزه پی برد.
وی افزود: هرچند ممکن است در برخی روایتها امکان راستیآزمایی کامل وجود نداشته باشد، اما آنچه مسلم است، ایشان در حوزه موسیقی، منتقدی جدی و صاحبنظر بودند. البته الزامی ندارد که هر منتقد یا صاحبنظر در این عرصه، خود موسیقیدان حرفهای باشد؛ همانطور که در تاریخ موسیقی نیز نمونههایی چون مرحوم داوود پیرنیا، بنیانگذار برنامه «گلها»، یا زندهیاد هوشنگ ابتهاج (سایه) را داریم که با وجود آنکه موسیقیدان به معنای خاص نبودند، اما از درک و شناختی عمیق در این حوزه برخوردار بودند. بر همین اساس، میتوان گفت ایشان نیز شنوندهای جدی و آگاه، بهویژه در حوزه موسیقیهایی با مبنای اندیشهای، از جمله موسیقی کلاسیک جهان بودند و در مقاطع مختلف، نظراتی که از ایشان درباره آثار شاخص و تحلیل تأثیرات آنها مطرح میشد، نشاندهنده اشراف و شناخت دقیق ایشان بود.
نوربخش با اشاره به طرح مباحث مرتبط با موسیقی در سالهای اخیر گفت: نکاتی که در قالب درس و مباحث نظری از سوی ایشان مطرح شده، واجد اهمیت است و کمتر سابقه داشته که در تاریخ مرجعیت شیعه، به این گستردگی به موضوعی مانند موسیقی پرداخته شود. حتی به خاطر دارم در سالهایی پیش از طرح این مباحث، از برخی صاحبنظران مشورت گرفته میشد و در همین چارچوب، از بنده نیز خواسته شد نکاتی را برای استفاده در این مباحث ارائه کنم.
نوربخش در ادامه با اشاره به شرایط اخیر کشور و شکلگیری همبستگی ملی تصریح کرد: جنگی که با جنایتی هولناک از سوی دشمنان آغاز شد، خیلی زود ماهیت خود را نشان داد و موجب شد نوعی انسجام و همدلی گسترده حول محور ایران شکل بگیرد. بسیاری از افرادی که در ابتدا تردید داشتند، بهمرور به درک مشترکی از این وضعیت رسیدند و همین امر به تقویت وحدت ملی انجامید.
وی در پایان اظهار کرد: امروز شاهد هستیم که اقشار مختلف مردم، با سلایق و دیدگاههای متنوع، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و این همبستگی، سرمایهای ارزشمند است که باید قدر آن را دانست. در چنین شرایطی، نباید با دامن زدن به تقسیمبندیهایی مانند «خودی» و «غیرخودی»، این انسجام را خدشهدار کرد.
او افزود: نمونههایی مانند کمپین «جانفدا» که با استقبال گسترده مردم، حتی در خارج از کشور، مواجه شده، نشاندهنده عمق این همدلی است؛ جایی که افراد با پیشینهها و ظاهرهای متفاوت، بر تعلق خود به ایران و آمادگی برای فداکاری تأکید میکنند.
رهبر شهید معتقد بودند هنر دینی ما را به پاکیها دعوت و از پلیدیها دور میکند
داوود فتحعلی بیگی بازیگر سینما، تئاتر و تلویزیون نیز با ذکر خطبه ای از امام علی (ع) اظهار کرد: به نظر حقیر ملاقات های امام شهید چه خصوصی و عمومی، مصداقی از فرمان امام علی (ع) به مالک اشتر بود. هرچند مالک شهید شد اما امام شهید ما بخش هایی از این فرمان را با روش و منش خود تحقق بخشیدند. با دیداری که با نزدیک به ۳۰ دوست تئاتری با امام شهید داشتیم که توسط حوزه هنری محقق شد پس از آنکه تشریفات لازم برگزار شد به اتاقی رفتیم که دورتا دور آن تشکهایی با پشتی داشت پس از نماز، رهبر انقلاب، روی مبل نشستند و باقی نیز روی زمین نشستند و اعلام شد که گفتوگو آزاد است. نفر اول که میخواست حرف بزند ایستاد اما رهبر انقلاب گفتند بنشینید و دوستان حرف زدند یکی گلایه کرد یکی انتقاد کرد و من نیز در ارتباط با نمایشهای ایرانی چند کلام عرض کردم و ایشان نیز نکاتی را یادداشت کرده و در پایان به هنر دینی اشاره کردند.
وی افزود: اگر امکان دارد فیلم تعریف ایشان از هنر دینی منتشر شود. ایشان معتقد بودند که هنر دینی ما را به پاکی ها دعوت و از پلیدی ها دور می کند. در ارتباط با هنر دینی ناآگاهی هایی وجود دارد که باید برطرف شود. پس از جلسه یک جلد از کتاب آشنایی با مبانی آشنایی و تعزیه مسلم ابن عقیل را تقدیم کردم. درخواستی نوشته بودم که ایشان به همراهان سفارش کردند که بخوانند و بعدها این نامه و رونوشتش به دانشگاه سوره آمد. درخواست ما این بود که رشته نمایش ایرانی راه بیفتد که اتفاقی رخ نداد.
فتحعلی بیگی تاکید کرد: من تواضع و فروتنی امام شهید را دیدم. ایشان به اقتضای سن روی مبل نشستند. بالاترین مقام یک کشور در کنار دیگران نشست این خیلی منش برجسته و قابل تقدیری بود که باید یاد بگیریم. خاطره دیگر من آن است که جلال ستاری اسطوره شناس به دیدارش می رفتیم و او گفت مسوول بخش امور سینمایی و فیلمخانه وزارت فرهنگ بوده و گاهی فیلم برای دربار می برده است. شاه به لویی دفونس علاقه داشت و گاهی فیلم های او را می دید. جلال ستاری میگفت اگر شاه می خندید ما اجازه داشتیم بخندیم. این تفکر امام را در برابر تفرعن شاه قرار دهید.
تأکید رهبر شهید بر رعایت اخلاق در فضای رسانهای
مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای نیز به عنوان دیگر سخنران این مراسم با اشاره به اینکه شخصیت رهبر شهید از منظرهای گوناگون قابل توصیف است، گفت: رهبر شهید فردی است که گویی خطی ممتد از دریافت مدالهای افتخار بود، مدالهایی که بسیاری از آزادگان و شرافتمندان جهان به داشتن یکی از آنها مباهات میکنند، اما او همه این مدالها را یکجا بر گردن داشت و مدال آخر هم که شهادت بود. قبل از پیروزی انقلاب در دوران منحوس پهلوی، ایشان افتخار مبارزه با نظام طاغوت را داشتند. در آن نظام بارها دستگیر و به زندان افتادند و مورد شکنجه قرار گرفته و تبعید شدند و هر یک از اینها مدال افتخار برای انسانی شریف و مجاهد فی سبیل الله است.
فضائلی خاطرنشان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز افتخارات متعددی نصیب ایشان شد. با آغاز جنگ تحمیلی، افتخار رزمندگی را به دست آوردند و این مدال را نیز بر سینه خود نشاندند؛ بهگونهای که با لباس رزم از میدان جهاد به تهران میآمدند، نماز میخواندند و مجددا به میدان بازمیگشتند. این روحیه در آثار مکتوب نیز بازتاب یافته و بخشی از روایتها به دوران حضور ایشان در دفاع مقدس اختصاص دارد. ایشان در ادامه مسیر، به مقام جانبازی نیز نائل شدند و در پی اقدام یک گروهک شریر، تا مرز شهادت پیش رفتند و بهگونهای معجزهآسا نجات یافتند. در نهایت نیز پرافتخارترین و زیباترین مدال، یعنی شهادت، به دست خبیثترین انسانها بر گردن ایشان آویخته شد.
وی افزود: کمتر میتوان شخصیتی را یافت که مجموعهای از این افتخارات را یکجا در کارنامه خود داشته باشد؛ هرچند آنچه ما میبینیم، تنها ظاهر ماجراست و مراتب حقیقی و الهی آن نزد خداوند متعال روشن است.
فضائلی خاطرنشان کرد: در جمعی از روزنامهنگاران در سال ۱۳۹۶، در یکی از جلسات پنجشنبهشب که با هدف شنیدن برگزار میشد، خدمت ایشان رسیدیم. در ابتدای جلسه تأکید کردند که «این جلسه برای شنیدن است» و همین هنر شنیدن، برای یک مسئول، درسی مهم به شمار میرود؛ اینکه آمادگی شنیدن داشته باشد و برای آن جلساتی ترتیب دهد. در آن جلسه، موضوعات مختلفی مطرح شد، اما یکی از نکاتی که ایشان بر آن تأکید ویژه داشتند، رعایت اخلاق در فضای رسانهای بود. ایشان این مسئله را بهعنوان یک اشکال مطرح کردند که گاه رسانههای ما آنگونه که شایسته یک نظام اسلامی است، به اخلاق پایبند نیستند.
وی افزود: از جمله مصادیقی که ایشان به آن اشاره کردند، «قول به غیر علم» بود؛ موضوعی که در مباحث فقهی نیز مورد توجه قرار گرفته است. تأکید ایشان این بود که آنچه علم به آن نداریم، نباید منتشر یا ابراز کنیم. امروز در فضای مجازی میبینیم که برخی بدون اطلاع، مطالب غیرموثق را بازنشر میکنند و این امر منشأ شکلگیری ذهنیتهای منفی نسبت به افراد، مسائل کشور و نظام میشود.
عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای در بخش دیگری از سخنان خود به سلوک علمی رهبر شهید اشاره کرد و گفت: ایشان برای آغاز مباحث درسی خود، بهویژه در موضوع موسیقی، سالها به مطالعه آثار و فتاوای پیشینیان پرداختند و اگر اشتباه نکنم، حدود ۷۰ تا ۸۰ جلسه را به بررسی این موضوع اختصاص دادند که نشاندهنده دقت و وسواس علمی ایشان است.
او همچنین به سبک زندگی این شهید اشاره کرد و افزود: ایشان سالهای طولانی بر روی زمین مینشستند و زندگی سادهای داشتند، اما در مقطعی به توصیه پزشکان از نشستن روی زمین منع شدند و از آن پس از صندلی استفاده میکردند، حتی در انجام تعقیبات نماز نیز این وضعیت رعایت میشد.
فضائلی در پایان با بیان اینکه این مسیر، مسیر ایستادگی برای عزت، شرافت و استقلال کشور است، گفت: ایستادگی برای سربلندی ایران و حفظ عزت ملت تا پای جان، مسئله کوچکی نیست و همه ما، بهویژه فعالان عرصههای مختلف از جمله هنر و رسانه، باید خود را در قبال این مسئولیت متوجه بدانیم و در پاسداشت این عظمت و استمرار این راه بکوشیم.
رهبری که با شعرا و ادبا قرارهای منظم داشت
مهدی قزلی داستاننویس به عنوان دیگر سخنران این مراسم با اشاره به دیدار سالانه شعرا با رهبر انقلاب در ماه رمضان، گفت: این دیدارها اینگونه بود که رهبر انقلاب قبل از نماز کتابهای شعرا را میدیدند و پس از نماز گفتوگو میکردند. رهبر انقلاب بسیاری از این کتابها را دیده بودند و هدیه دهنده کتاب را میشناختند.
قزلی در ادامه با بیان خاطرهای از رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: من در حد خود دستی بر قلم دارم و نویسندهای معمولی هستم. آرزوی نویسندهها این است که کسی که در این سطح از فرهیختگی است فارغ از جایگاه سیاسی آثارشان را ببیند. در یکی از این دیدارها همه به سفره افطار رفتیم و حضرت آقا به من که رسیدند وقتی سلام کردم گفتند سلام آقای قزلی و وقتی نشستم متوجه شدم که مواجه با ابهت این مرد چقدر سخت است. وقتی افطار کردیم قند به خون رسید و خون به مغز و کم کم فهمیدم آقا من را به نامی که با شوخی در کتابم با اسم من شده یعنی قَزلی شوخی میکند و با این جزییات کتاب مرا خوانده است. وقتی تقریظ بر این کتاب درآمد متوجه شدم نگاه ایشان حرفهای است.
وی ادامه داد: یکبار در سفر خارجی به یک برنامه ادبی بین المللی فردی از من درباره حس ایرانی بودن پرسید و من پاسخ دادم که در تاریخ و جغرافیایی هستم که شما آرزوی آن را دارید. ما امکان ندارد بخواهیم آدرسی به هم بدهیم و نام یک ادیب یا شهید را بیان نکنیم. من در کشوری هستم که رهبرش با شعرا و ادبا قرارهای منظم دارد. من در بومی هستم که شخص اول مملکت در دهه دوم زندگی حداقل یک هزار عنوان رمان خوانده است. گفتم در کشوری هستم که مهمترین رویداد بینالمللی و فرهنگی آن نمایشگاه کتاب و حضور رهبر در این رویداد است. کشوری که دفتر رهبرش کتابخانه است. شخص مقابل من گفت حتما میخواهی بگویی کتاب تو را هم خوانده و گفتم بله کتاب من را خوانده و بر کتابم نوشته است.
ناصر فیض شاعر نیز در سخنانی اظهار کرد: یک بار محضر رهبری بودیم که کسی خواست درباره ایشان شعر بخواند و رهبری هیچوقت استقبال نمیکردند و بعد به آن فرد گفتند حیف نیست که بخواهید درباره ما شعری بخوانید. بعد شعری اعتراضی درباره جامعه خواندند و ایشان هم گوش دادند.
فیض در پایان شعری درباره رهبر شهید خواند.
احمد ابوالقاسمی، قاری بینالمللی کشور نیز در بخشی از این مراسم با بیان خاطراتی از رهبر شهید انقلاب، به دقت و نکتهسنجی ایشان در قرائت قرآن اشاره کرد و گفت: شیرین ترین خاطره من از نزدیک دیدن ایشان بود. آنچه در تصاویر هست با حضورشان فرق دارد. امیدوارم دعای خیر رهبر انقلاب همواره همراه ما باشد
محمدرضا دوست محمدی طراح گرافیک و تصویرگر به نمایندگی از هنرمندان هنرهای تجسمی در این آیین خاطرات خود از دیدار با رهبر معظم انقلاب را بیان کرد.
این گرافیت در ادامه اظهار کرد: خرسندم که در این آیین افتخار و قدردانی از حضور رهبر شهید را داشتهام. ابتدا گمان میکردم که رهبر انقلاب مانند برخی پزشکان با افراد و اقشار خاصی مانند شاعران و سینماگران دیدار میکنند و دیداری با هنرمندان تجسمی ندارند. در نهایت دیدار نصیب ما شد، در خانه ما یک اتفاق خانوادگی درباره انتخاب نام فرزند رخ داد: سه نام سلمان، یوسف و صدرا مطرح شد. فرزندان دخترم از من خواست که نام فرزند پسرم را از آقا بگیرم.
وی افزود: جلسه مانند جلسات غروب برگزار شد، حدود ۱۵ تا ۱۶ نفر حضور داشتند، نماز خواندیم و با دقت بیشتری به جزئیات توجه میکردیم. پرسش من درباره اولویتبندی مسائل فرهنگی برای کودکان خردسالِ مهد آمریکا/ایران مطرح شد. آقا فرمودند کتابی با محوریت استراتژی اولویتهای فرهنگی در سیره اهل بیت را مطالعه کنید و هر چه بیشتر نهجالبلاغه امام علی(ع) را بخوانید تا تشخیص درست را بیابید.
دوست محمدی اظهار کرد: از یک شرکتکننده سؤال شد که در حوزه فرهنگ کسی مثل حاجقاسم معرفی کند تا با او پیوسته کار کنیم. پاسخ آقا این بود که خود فرد باید با خدا ارتباط بگیرد و مطالعه و فهم خود را تبیین کند و پرچم را با بودجه و نظر درست بردارد. برایم درس بزرگی بود که با توجه به شرایط، خودمان اهل مطالعه و فهم باشیم و به درستی حرکت کنیم و بسازیم.
وی در پایان گفت: با توجه به وضعیت جلسه، سعی کردم سه نام سلمان، صدرا و سلمان را خدمت آقا بگویم تا نامی را انتخاب کنند و ایشان نام سلمان را انتخاب کردند. خانم من خرمایی به من داد تا رهبر انقلاب بر آن دعا بخوانند. با وجود محدودیت زمان، از این لحظه تاریخی و حماسی قدردانی میکنم و از خدا می خواهم درک درست بودن حضور در ایران را به من بدهد و اینکه بتوانم حرفهایم را به عمل تبدیل کنم.
رهبر شهید برای همنسلان من جایگاهی فراتر از یک معلم را مربی معمولی داشتند
محمدعلی مهدوی راد، قرآن پژوه نیز با بیان خاطراتی از رهبر شهید انقلاب اسلامی و آشنایی با ایشان از طریق علی شریعتی اظهار کرد: بخش قابل توجهی از خاطراتم به دوران ریاستجمهوری و سپس رهبری ایشان بازمیگردد. در همان سالها نیز از مرحوم دکتر شریعتی شنیدم که با احترام و علاقه از ایشان یاد میکردند و درباره جایگاه علمی و فکریشان سخن میگفتند.
مهدوی راد در تبیین رویکرد تفسیری آیتالله خامنهای گفت: از آغاز تاریخ تفسیر، دو رویکرد اصلی وجود داشته است؛ یکی نگاه تمدنی و دیگری هدایتمحور برای ساختن انسان. تفسیر ایشان، بهگونهای است که قرآن را به متن زندگی انسان میآورد و مخاطب احساس میکند آیات، ناظر به اکنون و زندگی روزمره اوست. بارها در هنگام شنیدن سخنان ایشان، چنین احساسی داشتم که گویی قرآن بر زبان ایشان جاری است. از همین رو، برای بسیاری از همنسلان من، ایشان تنها یک استاد نبودند، بلکه جایگاه «مراد» داشتند؛ جایگاهی فراتر از یک معلم یا مربی معمولی.
گفتنی است؛ نامگذاری این مراسم سوگ، برگرفته از تخلص «امین» است که رهبر شهید انقلاب برای سرودههای خود انتخاب کرده بودند.