سینمای ارگانی؛ چاه ویل بودجه عمومی

سیدرضا منتظری در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا با اشاره به ترکیب آثار به نمایش درآمده در جشنواره گفت: آنچه با رسیدن جشنواره به نیمه بیش از پیش عیان شده، نه تنوع دیدگاه‌ها، بلکه انباشت فیلم‌هایی است که تحت عنوان تولیدات ارگانی، بدون دغدغه فرهنگی و بی‌اعتنا به نیازهای واقعی و راهبردی کشور ساخته شده‌اند. مسئله فقط ضعف کیفی نیست؛ مسئله این است که این آثار اساساً نمی‌دانند چرا ساخته شده‌اند و قرار است چه نسبتی با جامعه، تاریخ و آینده این سرزمین برقرار کنند.

منتظری افزود: وقتی بودجه بیت‌المال صرف تولید فیلم‌هایی می‌شود که نه مخاطب دارند، نه قهرمان، نه مسئله، و نه حتی حداقلی از جهان‌بینی منسجم، طبیعی است که این پرسش جدی مطرح شود: چرا باید منابع عمومی در اختیار چنین تولیداتی قرار بگیرد؟ آیا سینما به محلی برای رفع تکلیف سازمانی و پر کردن گزارش‌های عملکرد سالانه تقلیل یافته است؟

این منتقد سینما با اشاره به سهل‌الوصول شدن تولید فیلم تصریح کرد: سینما به شکلی نگران‌کننده ساده‌سازی شده است. گویی هر فردی با هر میزان دانش و تجربه، صرفاً با اتصال به یک نهاد یا ارگان، می‌تواند وارد چرخه تولید شود. نتیجه‌اش را هم می‌بینیم: روایت‌های خام، شخصیت‌های تیپیک، قهرمان‌های سطحی و پوشالی که هیچ نسبتی با واقعیت پیچیده جامعه ایرانی ندارند. قهرمانی که از دل رنج، تعارض و انتخاب بیرون نیامده باشد، صرفاً یک پوستر متحرک است.

منتظری ادامه داد: در این آثار، نه نشانی از سینمای استراتژیک می‌بینیم و نه تلاشی برای بازنمایی هوشمندانه هویت تاریخی و فرهنگی‌مان. سینما قرار است ابزار تولید فکر و اندیشه باشد، نه کارخانه تولید کلیشه. اگر قرار است از هویت ملی سخن بگوییم، این امر با شعار و سفارش محقق نمی‌شود؛ نیازمند فهم عمیق، پژوهش، جسارت فرمی و احترام به شعور مخاطب است.

وی با انتقاد از نبود نهاد پاسخگو در قبال تولیدات ارگانی گفت: یکی از خلأهای جدی سینمای ایران، فقدان سازوکار نظارت و پاسخگویی است. کاش نهادی شبیه سازمان بازرسی کل کشور وجود داشت که عملکرد این ارگان‌ها را بررسی می‌کرد: اینکه این بودجه‌ها چگونه خرج شده، خروجی فرهنگی‌شان چه بوده و چه نسبتی با منافع ملی داشته‌اند. وقتی هیچ‌کس پاسخگو نیست، طبیعی است که کیفیت قربانی شود.

این منتقد در بخش دیگری از سخنانش به مسئله مدیریت سینما پرداخت و تأکید کرد: سینما حوزه‌ای تخصصی است و نمی‌توان آن را به مدیران بی‌ارتباط با هنر سپرد. مدیریت سینمایی نیازمند شناخت دقیق از بدنه سینما، تاریخ آن، صنوف، مناسبات تولید و اقتضائات جهانی این رسانه است.

منتظری در پایان خاطرنشان کرد: اگر به‌دنبال تثبیت هویت فرهنگی و ترسیم مختصات زیبایی‌شناسی بومی و ملی هستیم، باید از جان و دل مایه بگذاریم. این مسیر با شتاب‌زدگی، سفارش‌محوری و بی‌تخصصی طی نمی‌شود. سینمای ایران بیش از هر چیز به صداقت، شجاعت مدیریتی و احترام به سرمایه‌های انسانی خود نیاز دارد؛ در غیر این صورت، جشنواره‌ها پر می‌شوند، اما سینما خالی می‌ماند.