دیپلماسی در دوحه با عقربه‌های ساعت می‌جنگد؛ تهران منتظر پاسخ واشنگتن
تهران در انتظار تعیین تکلیف شروط هفت‌گانه خود از سوی واشنگتن است و مذاکرات فشرده قطر برای جلوگیری از رویارویی نظامی ادامه دارد؛ با این حال، اختلافات درباره مسائل هسته‌ای و افزایش تحرکات نظامی، دستیابی به توافق میان طرفین را با ابهام روبه‌رو کرده است.
به گزارش ایلنا، روزنامه «الاخبار» در تحلیلی نوشت: تهران در حالی منتظر پاسخ واشنگتن به شروط هفت‌گانه خود برای توقف جنگ و رفع محاصره است که مذاکرات غیرمستقیم دو طرف با میانجی‌گری قطر در دوحه ادامه دارد. هم‌زمان با تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از رویارویی نظامی، رهبر جمهوری اسلامی به فرماندهان نظامی دستور داده است به هرگونه تهدید، فوری و بدون محدودیت جغرافیایی پاسخ دهند و دونالد ترامپ نیز از بررسی احتمال حمله به ایران خبر داده است.
تهران؛ دیپلماسی فشرده در سایه تهدید جنگ
مذاکرات ایران با میانجی‌گری قطر در دوحه، در فضایی آمیخته با ابهام و احتیاط دنبال می‌شود. اگرچه اخبار منتشرشده از پیشرفت گفت‌وگوها حکایت دارد، تجربه دورهای گذشته مذاکرات تهران و واشنگتن نشان داده است که تا زمانی که درباره همه مسائل توافق نشود، نمی‌توان هیچ توافقی را قطعی دانست.
هفته گذشته در مقایسه با هفته‌های پیش از آن، شاهد تحرکات کم‌سابقه دیپلماتیک بود؛ از ابتکار قطر برای میانجی‌گری و سفر مقام‌های ارشد امنیتی «ائتلاف مکه» به تهران گرفته تا ارسال نامه‌ای از سوی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران.
با این حال، افزایش تحرکات دیپلماتیک را نمی‌توان لزوما نشانه نزدیک شدن دو طرف به توافق دانست؛ چه‌بسا این تلاش‌ها بیش از هر چیز بازتاب‌دهنده نگرانی فزاینده از وقوع جنگی گسترده میان ایران و محور آمریکا و رژیم صهیونیستی باشد؛ جنگی که تلاش‌های میانجی‌گرانه کنونی درصدد جلوگیری از آن است.
در این میان، سفر محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، به تهران در روز جمعه، مهم‌ترین تحول دیپلماتیک هفته گذشته بود. او در جریان این سفر که حدود ۱۲ ساعت به طول انجامید، مذاکرات فشرده‌ای با مقام‌های ایرانی داشت و هم‌زمان با طرف آمریکایی نیز در ارتباط بود.
پس از این سفر، هیئتی از ایران راهی دوحه شد و معاون وزیر خارجه ایران طی دو روز گذشته مذاکرات فشرده‌ای با مقام‌های قطری انجام داد. دوحه نیز در تمام این مدت ارتباط خود را با واشنگتن حفظ کرد.
ابتکار قطر که اکنون چارچوب اصلی رایزنی‌ها را تشکیل می‌دهد، بر یافتن راه‌حلی برای تأمین نگرانی‌های دو طرف استوار است. بر اساس این طرح، تهران و واشنگتن باید تعهدات متقابل خود را به‌صورت مرحله‌ای و در یک بازه زمانی حداکثر پنج‌روزه اجرا کنند.
با وجود این، خبرگزاری رسمی ایران روز گذشته گزارش داد که اختلاف بر سر تقدم و تأخر اجرای تعهدات و زمان آغاز مذاکرات هسته‌ای همچنان مهم‌ترین مانع دستیابی به توافق است.
هفت شرط تهران برای توقف جنگ و رفع محاصره
ایران تأکید دارد که آمریکا باید پیش از ورود به مرحله جدید مذاکرات، شروط هفت‌گانه تهران را که بر مبنای تفاهم‌های اسلام‌آباد مطرح شده‌اند، بپذیرد.
این شروط شامل توقف جنگ در تمامی جبهه‌ها، رفع محاصره دریایی، لغو تحریم‌های نفتی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و به‌رسمیت‌شناختن نقش تهران در مدیریت تنگه هرمز است. بر اساس این چارچوب، ایران پس از تحقق این مطالبات، تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد.
تهران پیش‌تر برای اجرای این توافق، یک بازه زمانی هفت‌روزه پیشنهاد کرده بود، اما عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز گذشته گفت که می‌توان این روند را به دو روز کاهش داد.
عراقچی با اشاره به ادامه مذاکرات معاون خود با میانجی‌های قطری در دوحه، این گفت‌وگوها را رو به پیشرفت توصیف کرد، اما تأکید داشت که هنوز نتیجه نهایی و قطعی حاصل نشده است.
او همچنین هرگونه مذاکره مستقیم با هیئت آمریکایی را رد کرد و گفت تاکنون هیچ دیداری میان دو طرف انجام نشده و برنامه‌ای نیز برای برگزاری چنین دیداری وجود ندارد.
پاسخ تهران به نامه ونس در گرو موضع واشنگتن
در شرایطی که گزارش‌هایی درباره تهیه پاسخ ایران به نامه جی‌دی ونس منتشر شده بود، به نظر می‌رسد تهران تصمیم گرفته است تا مشخص شدن نتیجه مذاکرات دوحه، در ارسال پاسخ خود تأمل کند.
ونس در نامه خود خواستار آغاز مذاکرات مستقیم با ایران و قرار گرفتن پرونده هسته‌ای در دستور کار این گفت‌وگوها شده بود.
در همین زمینه، منابع نزدیک به شورای عالی امنیت ملی ایران روز گذشته اعلام کردند که پاسخ تهران به نامه معاون رئیس‌جمهور آمریکا به موضع واشنگتن درباره شروط هفت‌گانه ایران بستگی دارد. به گفته این منابع، در صورت موافقت آمریکا با مطالبات تهران، احتمال پاسخ‌گویی ایران به نامه ونس وجود دارد، اما اگر واشنگتن موضع منفی اتخاذ کند، این نامه احتمالاً بی‌پاسخ خواهد ماند.
محسن رضایی نیز شامگاه یکشنبه در گفت‌وگویی تلویزیونی تأیید کرد که نامه ونس را دریافت کرده، اما هنوز پاسخی به آن نداده است. او لحن این نامه را متفاوت از مکاتبات پیشین آمریکا دانست و آن را نشانه‌ای مثبت ارزیابی کرد.
با این حال، رضایی تأکید کرد که ایران در مواضع و چارچوب مذاکراتی خود تغییری نداده و همچنان اجرای شروط هفت‌گانه را پیش‌نیاز ورود به هر مرحله جدیدی از مذاکرات می‌داند. تهران همچنین با طرح پرونده هسته‌ای پیش از تحقق این مطالبات مخالف است.
در مقابل، موضوع هسته‌ای همچنان اصلی‌ترین مطالبه واشنگتن در مرحله کنونی است. آمریکا به‌ویژه بر ازسرگیری بازرسی‌ها و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران تأکید دارد؛ ذخایری که میزان آن بیش از ۴۰۰ کیلوگرم برآورد می‌شود و به ادعای گزارش، از نظر تئوریک برای تولید ۱۰ بمب اتمی کافی است.
در چنین شرایطی، پافشاری دو طرف بر مطالبات خود می‌تواند ابتکار قطر را با شکست مواجه کند و مسیر را برای ورود به یک رویارویی نظامی هموار سازد؛ سناریویی که تهران و واشنگتن هم‌زمان خود را برای آن آماده می‌کنند.
افزایش آمادگی نظامی ایران هم‌زمان با ادامه مذاکرات
در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در تازه‌ترین اظهارات خود از تصمیم‌گیری درباره احتمال حمله به ایران خبر داده، تهران نیز سطح آمادگی نظامی خود را افزایش داده است.
پس از آنکه آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، روز شنبه به فرماندهان نظامی دستور دادند در برابر هرگونه تهدید احتمالی، بدون محدودیت جغرافیایی و به‌صورت فوری پاسخ دهند، مهرداد اخلاقی، وزیر دفاع ایران، روز گذشته اعلام کرد که توان رزمی نیروهای مسلح برای اجرای این دستور در حال ارتقاست.
در همین راستا، محمد اکرم‌نیا، سخنگوی ارتش ایران، هشدار داد که در صورت آغاز جنگی جدید، دامنه درگیری‌ها به منطقه غرب آسیا محدود نخواهد ماند.
او همچنین با اشاره به تقویت آمادگی عملیاتی نیروهای مسلح و به‌روزرسانی بانک اهداف تأکید کرد که جنگ احتمالی آینده می‌تواند در مقایسه با درگیری قبلی، چندین برابر طولانی‌تر باشد.
