ایران تحت فشار محاصره دریایی؛ چرا تهران هنوز از تفاهم اسلامآباد میگوید؟
در شرایطی که آمریکا با تشدید تحریمها و فشار دریایی تلاش میکند تهران را به پذیرش خواستههای خود وادار کند، ایران بار دیگر بر احیای «تفاهم اسلامآباد» تأکید کرده است؛ موضعی که به گفته کارشناسان، نه نشانه عقبنشینی، بلکه تلاشی برای بازگرداندن واشنگتن به تعهدات قبلی و جلوگیری از تحمیل شروط جدید است.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، در شرایطی که تقابل ایران و آمریکا وارد مرحله جدیدی شده و واشنگتن با تشدید تحریمها و فشار دریایی تلاش میکند تهران را تحت فشار قرار دهد، وزیر خارجه ایران بار دیگر بر بازگشت به «تفاهم اسلامآباد» تأکید کرده است؛ رویکردی که از نگاه کارشناسان، نه نشانه عقبنشینی تهران، بلکه تلاشی برای احیای یک چارچوب توافقی و جلوگیری از تحمیل شروط جدید آمریکا است.
سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در گفتوگو با همتای ژاپنی خود، آمریکا را مسئول تشدید تنشهای کنونی دانست و گفت بازگشت واشنگتن به تعهداتش میتواند زمینه را برای عادی شدن شرایط فراهم کند.
تهران در واقع خواهان آغاز مذاکرات از نقطه صفر نیست، بلکه بر احیای چارچوبی تأکید دارد که پیشتر میان دو طرف مورد توافق قرار گرفته بود. بر اساس این سند که کاخ سفید در ژوئن گذشته متن آن را در اختیار کنگره قرار داد، توقف عملیات نظامی، رفع محاصره دریایی بنادر ایران طی ۳۰ روز و فراهم شدن شرایط عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز برای ۶۰ روز پیشبینی شده بود.
این تفاهم همچنین شامل معافیتهایی برای صادرات نفت، خدمات بانکی و بیمهای و دسترسی ایران به داراییهای مسدودشده میشد.
با این حال، مهلتهای تعیینشده در این تفاهم بدون دستیابی به توافق نهایی سپری شد و دو طرف یکدیگر را به نقض تعهدات متهم کردند. بنابراین، تأکید تهران بر «بازگشت» به تفاهم اسلامآباد به معنای اجرای خودکار توافق قبلی نیست، بلکه تلاشی برای احیای مفاد و دستاوردهای آن و جلوگیری از آغاز مذاکرات با شروط جدید آمریکا است.
ایران: مذاکره به معنای عقبنشینی نیست
اشکان ممبینی، تحلیلگر سیاسی ایرانی، میگوید ایران با «حسن نیت و اراده سیاسی» وارد تفاهم اسلامآباد شد تا نشان دهد به دنبال جنگ نیست و برای حل مسائل از مسیر گفتوگو آمادگی دارد؛ اما این به معنای پذیرش هر توافقی یا عقبنشینی از حقوق و منافع ملی نیست.
به گفته ممبینی، این آمریکا بود که تفاهم را نقض کرد و روندی را که میتوانست به کاهش تنش و شکلگیری یک چارچوب سیاسی منجر شود، ناکام گذاشت.
از این منظر، مطالبه تهران برای بازگشت به تفاهم اسلامآباد را نباید نشانه نیاز ایران به توافق یا عقبنشینی در برابر فشار دانست؛ بلکه پیام تهران این است که ایران خواهان جنگ نیست، اما از امنیت، منافع و تمامیت ارضی خود دفاع خواهد کرد.
این تحلیلگر معتقد است مهمترین کارکرد تفاهم اسلامآباد، در صورت اجرای کامل، ایجاد چارچوبی برای کاهش تنش، توقف حملات علیه ایران و کمک به ثبات منطقه است؛ البته به شرط آنکه آمریکا در عمل به تعهدات خود بازگردد، نه اینکه صرفاً وعدههای سیاسی جدید مطرح کند.
ممبینی میگوید احیای این تفاهم پس از آنچه تهران نقض تعهدات آمریکا میداند، به تضمینهای عملی و قابل راستیآزمایی نیاز دارد؛ از جمله توقف جنگ و حملات در همه جبههها، پایان محاصره دریایی و سیاست فشار و تحریم، آزادسازی داراییهای ایران، احترام به برنامه هستهای صلحآمیز کشور و به رسمیت شناختن حق غنیسازی.
وی همچنین بر تثبیت نقش ایران در تأمین امنیت تنگه هرمز، اجرای کامل تعهدات آمریکا و بررسی جبران خسارتهای ناشی از اقدامات واشنگتن تأکید دارد؛ شروطی که از نگاه تهران، هرگونه توافق را بر پایه احترام متقابل قرار میدهد، نه پذیرش یک توافق تحمیلی زیر فشار.
تنگه هرمز؛ میدان تازه تقابل
اهمیت تفاهم اسلامآباد در شرایط کنونی، با انتقال بخش مهمی از تقابل ایران و آمریکا به عرصه دریا بیشتر شده است.
واشنگتن از هدف قرار دادن نفتکشهای ایرانی خبر داده و تهران نیز اعلام کرده در واکنش، کشتیهایی را در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار داده است. درگیریهای دریایی از ابتدای سپتامبر بار دیگر تشدید شده و همچنان ادامه دارد.
آمریکا میگوید تا زمانی که ایران به کشتیرانی تجاری حمله میکند، جایی برای مذاکرات جدید وجود ندارد. در مقابل، تهران امنیت کشتیرانی را به توقف محاصره و حملات آمریکا مرتبط میداند.
علیاکبر دارینی، تحلیلگر ایرانی، معتقد است آمریکا با استفاده از تحریمها و محاصره دریایی به دنبال ضربه زدن به اقتصاد ایران و وادار کردن تهران به پذیرش خواستههای خود است؛ اما ایران تلاش میکند این محاسبه واشنگتن را برهم بزند و با اقدامات نظامی و دریایی، هزینه محاصره را افزایش دهد.
فؤاد ایزدی، استاد مطالعات آمریکا در دانشگاه تهران نیز معتقد است ایران خواهان جنگ نیست، اما ملاحظات انتخاباتی در آمریکا ممکن است ترامپ را به سمت ارائه تقابل با ایران بهعنوان یک دستاورد سیاسی پیش از انتخابات کنگره سوق دهد. در مقابل، تهران نیز در صورت افزایش فشارهای نظامی، ممکن است سطح پاسخ خود را بالاتر ببرد.
بر همین اساس، کارشناسان ایرانی تأکید تهران بر بازگشت به تفاهم اسلامآباد را بیش از آنکه نشانه عقبنشینی بدانند، بخشی از یک رویکرد عملگرایانه در مذاکرات ارزیابی میکنند؛ رویکردی که میکوشد کاهش تنش در تنگه هرمز را به دستاوردهای عملی در حوزه نفت، کشتیرانی و رفع تحریمها گره بزند، بدون آنکه تهران از مواضع سیاسی و امنیتی خود عقبنشینی کند.
