سیگنالهای تازه از مذاکرات ایران و آمریکا؛ آیا گره هرمز باز میشود؟
در حالی که پاکستان از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به یک توافق خبر داده و قطر مذاکرات درباره تنگه هرمز را در «نقطه عطف» توصیف کرده است، اختلافات اساسی دو طرف بر سر رفع محاصره، بازگشایی هرمز و ترتیب اجرای تعهدات همچنان پابرجاست و مسیر رسیدن به توافق نهایی را دشوار کرده است.
به گزارش ایلنا، نشانههای تازه از تحرکات دیپلماتیک برای حل تنش میان ایران و آمریکا در حالی افزایش یافته که تنگه هرمز به یکی از اصلیترین محورهای تعیینکننده در مسیر هرگونه توافق میان دو طرف تبدیل شده است؛ موضوعی که همزمان پای پاکستان و قطر را نیز به تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش باز کرده است.
در تازهترین تحول، محسن نقوی وزیر کشور پاکستان وارد تهران شد تا با مقامهای جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات منطقه و روند مذاکرات رایزنی کند؛ سفری که در شرایطی انجام شده که مقامهای پاکستانی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به نوعی توافق سخن میگویند.
خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان نیز اعلام کرده است که نشانههای روزهای اخیر حاکی از حرکت دوباره ایران و آمریکا به سمت یک توافق است. به گفته وی، روند تحولات بار دیگر به سمت دستیابی به یک راهحل سیاسی و نوعی تفاهم میان دو طرف پیش میرود.
شهباز شریف نخستوزیر پاکستان نیز با ابراز امیدواری درباره تحولات منطقه، بر تلاش برای پایان دادن به وضعیت پرتنش خاورمیانه و فراهم شدن زمینه برقراری صلح تأکید کرده است.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که قطر نیز از تحولی مهم در مذاکرات مربوط به تنگه هرمز خبر داده است.
ماجد الانصاری سخنگوی وزارت خارجه قطر اعلام کرده است که مذاکرات ایران و عمان درباره وضعیت تنگه هرمز به «نقطه عطف» رسیده و دوحه بازخوردهای مثبتی از تهران و مسقط دریافت کرده است.
قطر که در روند میانجیگری میان ایران و آمریکا نقش دارد، خواهان بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز است و تأکید کرده که هرگونه سازوکار جدید باید امنیت این آبراه و آزادی کشتیرانی را تضمین کند و مانع تبدیل هرمز به ابزار فشار سیاسی شود.
اما در سوی دیگر، تهران همچنان موضع خود را تغییر نداده است.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران بر ادامه تماسها با آمریکا از طریق واسطهها تأکید کرده و همزمان مواضع تهران درباره تنگه هرمز را روشن دانسته است.
اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز تأکید کرده است که بازگشایی هرمز نمیتواند جدا از شرایطی باشد که در پی جنگ ایجاد شده است. از نگاه تهران، ادامه محاصره دریایی آمریکا یکی از مهمترین موانعی است که مانع شکلگیری شرایط لازم برای بازگشت امنیت و آزادی کشتیرانی در این تنگه شده است.
به این ترتیب، مسئله هرمز اکنون فراتر از یک موضوع صرفا دریایی، به بخشی از معادله بزرگتر میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. تهران رفع محاصره و پایان شرایط ناشی از جنگ را در کانون مطالبات خود قرار داده، در حالی که واشنگتن بر تضمین آزادی کشتیرانی و بازگشت وضعیت عادی در این آبراه تأکید دارد.
در همین چارچوب، دعوت پاکستان از محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی برای سفر به اسلامآباد و سفر محسن نقوی به تهران را میتوان بخشی از تلاش اسلامآباد برای فعالتر کردن نقش خود در روند تحولات دیپلماتیک منطقه دانست.
با این حال، مشکل اصلی مذاکرات همچنان پابرجاست: طرفین درباره اصل ضرورت کاهش تنش و حرکت به سمت یک راهحل سیاسی، نشانههایی از انعطاف نشان میدهند، اما درباره ترتیب اجرای اقدامات و اینکه کدام طرف باید نخستین گام را بردارد، اختلاف دارند.
ایران بازگشایی هرمز را به پایان محاصره و رفع شرایط ایجادشده در پی جنگ مرتبط میداند، در حالی که آمریکا خواهان تضمین فوری آزادی کشتیرانی است و همزمان فشارهای اقتصادی و سیاسی علیه تهران را حفظ کرده است.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا نیز با مطرح کردن مطالبه پرداخت غرامت از سوی ایران، موضوع دیگری را به فهرست اختلافات دو طرف افزوده است؛ مسئلهای که میتواند مذاکرات را پیچیدهتر کند.
از این منظر، آنچه اکنون در جریان است را نمیتوان هنوز توافق نهایی دانست. تحولات اخیر بیشتر از آنکه نشاندهنده حل شدن اختلافات باشد، حاکی از تلاش برای پیدا کردن فرمولی است که بتواند اقدامات متقابل تهران و واشنگتن را در یک چارچوب مرحلهای قرار دهد.
نقطه تعیینکننده نیز همینجاست؛ اینکه آیا میتوان ابتدا گره هرمز را باز کرد و سپس به سراغ پروندههای گستردهتر رفت، یا اینکه بازگشایی این تنگه باید بخشی از یک توافق جامعتر میان ایران و آمریکا باشد.
در شرایط کنونی، پاکستان از نزدیک شدن توافق میگوید، قطر از «نقطه عطف» سخن میگوید و تهران و واشنگتن همچنان در حال رایزنی هستند؛ اما فاصله میان این نشانههای مثبت و یک توافق عملی هنوز با اختلاف بر سر نخستین گام و نحوه اجرای تعهدات دو طرف سنجیده میشود.
به همین دلیل، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیا تهران و واشنگتن به توافق نزدیک شدهاند؛ بلکه این است که آیا این بار میتوانند بر سر «اولین اقدام» به توافق برسند. اگر گره هرمز باز شود، میتواند نخستین نشانه عملی از عبور مذاکرات از مرحله رایزنی به مرحله توافق باشد؛ در غیر این صورت، «توافق نزدیک» ممکن است بار دیگر به یک دور تازه از مذاکرات و اختلافات تبدیل شود.
