رئیس خانه حکمت ایرانیان در وین:
رشد و بالندگی فلسفه در ایران نیازمند گفتوگوهای انتقادی گسترده است
رضا غلامی رایزن فرهنگی ایران در اتریش و رئیس خانه حکمت ایرانیان در وین در کنفرانس (فلسفه زندگی) به موضوع «عالم زندگی در محاصره الگوریتم»؛ روایت پدیدارشناختیِ بحران زیست معاصر پرداخت.
به گزارش ایلنا، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز به عنوان برگزارکننده اصلی، با همکاری دانشگاه پونیفیکا آنتونیانوم ایتالیا، خانه حکمت ایرانیان در وین (رایزنی فرهنگی ایران در اتریش)، شهرداری تبریز و جمعی از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، کنفرانس بینالمللی «فلسفه زندگی» را روزهای شنبه ۳۰ آبان و یکشنبه اول آذر به صورت حضوری و برخط برگزار کرد.
این کنفرانس با هدف گذار از نگاه صرفاً زیستی به سوی «فلسفه زندگی» به مثابه یک پارادایم مستقل فلسفی، به واکاوی نسبت زیست انسانی، جهانزیست و معناداری در دنیای معاصر پرداخت.
در روز دوم این رویداد علمی، دکتر رضا غلامی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، رایزن فرهنگی ایران در اتریش و رئیس خانه حکمت ایرانیان در وین، علاوه بر ارائه سخنرانی خود با عنوان «عالم زندگی در محاصره الگوریتم: بحران بیناذهنیت سیاسی در عصر هوش مصنوعی از منظر هوسرل»، دبیری پنل مجازی صبح روز یکشنبه ۲۲ نوامبر (۱ آذر) را نیز بر عهده داشت.
غلامی در آغاز این پنل با اشاره به جایگاه رو به رشد دانشگاه تبریز در عرصه فلسفه در ایران گفت: دانشگاه تبریز در سالهای اخیر به یکی از مراکز مهم فلسفه در ایران تبدیل شده است و با انتشار مجله ارزشمند «پژوهشهای فلسفی» و بهرهمندی از هیئت تحریریهای با ترکیب بینالمللی کمنظیر، توانسته است جایگاهی برجسته در فضای فلسفی کشور به دست آورد و در برخی زمینهها حتی از تهران پیشی بگیرد.
وی در ادامه با اشاره به تنوع رویکردهای فلسفی در این کنفرانس، اظهار داشت: در این رویداد با دو جهان فلسفی مواجه هستیم: نخست، جهان فلسفههای قدیم، سنتی و کلاسیک که با حکمت، الهیات و دیگر سنتهای معرفتی درهمتنیده است؛ و دوم، جهان فلسفههای مدرن. با این ملاحظه که فلسفه مدرن نه حکمت است، نه الهیات، نه عرفان، نه مواعظ اخلاقی، نه رواندرمانی و نه ایدئولوژی؛ بلکه تبیینی کلاننگر و رها از مرجعیتهای پیشینی است که بنیادهای واقعیت و معنا را ـ به دور از عقل شهودی یا غایتگرای کلاسیک ـ صرفاً بر مدار عقلانیت آزاد، نقاد و استدلالی مدرن بررسی میکند.
غلامی افزود: این کنفرانس تلاش کرده است میان این دو جهان فلسفی در باب فلسفه زندگی گفتوگو برقرار کند و از این جهت، ابتکاری بسیار ارزشمند به شمار میرود.
وی تأکید کرد که رشد و بالندگی فلسفه در ایران، بیش از هر چیز، نیازمند استقلال و آزادی فلسفه و گشودگی آن به روی گفتوگوهای انتقادی گسترده است.
غلامی با عبور از دوگانه سادهانگاری ابزاری و هراس از فناوری، به این پرسش بنیادین میپردازد که آیا گفتوگوی سیاسیِ واسطهگریشده با هوش مصنوعی میتواند تفاهم متقابل و مشارکت دموکراتیک واقعی را زنده نگه دارد یا خیر.
وی با تبیین مفهوم «جهانزیست» (Lebenswelt) و «بیناذهنیت» در سنت هوسرلی نشان میدهد که چگونه برای نخستین بار در تاریخ، سامانههای غیرانسانی با سخنگویی روان و اولشخص، غریزه طبیعی انسان در نسبتدادن معنا و احساس به یک «دیگریِ زنده» را به کار میگیرند، بیآنکه هیچ سوژه پاسخگویی در پسِ این کلمات ایستاده باشد.
به باور او، پیامد این وضعیت در بستر «اقتصاد توجه»، شکلگیری «صداهای سیاسی مصنوعی»، خصوصیسازی جریان اطلاعات و در نهایت، پدیدآمدن نوعی «آگاهی کاذب جمعی» است که در آن جامعه گمان میکند در حال گفتوگوست، در حالی که شرایط و افقهای مشترک گفتوگوی واقعی به آرامی در حال فرسایش است.
وی هوش مصنوعی را نه یک سرنوشت قطعی، بلکه یک آزمون تمدنی و اخلاقی میخواند و چهار مطالبه مشخص را برای صیانت از جهانزیست مشترک مطرح میکند و می گوید: الزام به شفافیت و افشای هویت غیرانسانی در طراحی سامانهها؛ فراهمسازی امکان سنجش «جهان مشترک» و محدودسازی پیامهای سیاسیِ بهشدت هدفمند؛ شکستن انحصار الگوریتمهای رتبهبندی مبتنی بر جلب توجه از طریق حق انتخاب کاربر؛ و در نهایت، پاسداشت و حفظ فضاهای حضوریِ همزیستی و گفتوگو (همچون مجامع، کلاسهای درس و نشستهای محلی) که در آنها مواجهه زنده و بدنمندِ انسانها رخ میدهد و نباید با جایگزینهای ارزانقیمت دیجیتال حذف شوند.
در این کنفرانس جمعی از فیلسوفان و پژوهشگران از ایران و دانشگاههای جهان از جمله آندره آ بیزوزرو و ماریو لوپولی از دانشگاه پونیفیکا آنتونیانوم ایتالیا، هانس داسن از دانشگاه آمستردام هلند،مایکل پیترز از دانشگاه تسینگهوای چین، موریس همینگتن از دانشگاه پورتلند آمریکا، رابرت هانا از دانشگاه کلرادو آمریکا، مسعود امین از دانشگاه مینهسوتای آمریکا و کورتیس ریگز بای از دانشگاه هیروشیمای ژاپن بود.