آیت‌الله مبلغی: قم باید از مصرف‌کننده دانش به تولیدکننده علم در جهان تبدیل شود
آیت‌الله احمد مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی و عضو مجلس خبرگان رهبری، با تأکید بر ضرورت تبدیل قم به کانون بین‌المللی علم و معرفت گفت: بین‌المللی‌شدن علم و تبدیل یک شهر به مرکز بین‌المللی دانش، بدون تمرکز آگاهانه و نظام‌مند بر دانش‌های مورد نیاز این مأموریت امکان‌پذیر نیست و قم برای تحقق این هدف باید به پنج منظومه دانشی شامل دانش‌های «درباره»، «برای»، «زیرساز»، «برآمده» و «حکمرانی» مجهز شود.
به گزارش ایلنا، آیت‌الله احمد مبلغی در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه ادیان و مذاهب قم، با اشاره به روایتی منسوب به امام جعفر صادق(ع) درباره جایگاه علمی قم اظهار داشت: در این روایت آمده است که علم در شهری به نام قم ظهور می‌کند، این شهر به معدن علم و فضیلت تبدیل می‌شود و علم از آن به دیگر سرزمین‌ها در شرق و غرب عالم فیضان می‌یابد. این روایت افق بلندی از آینده قم ترسیم می‌کند و امروز نیز با نگاهی به جایگاه علمی این شهر و دامنه فعالیت‌های آن، می‌توان نشانه‌هایی از تحقق این افق را مشاهده کرد.
وی افزود: آنچه اکنون از قم به جهان اسلام و دیگر سرزمین‌ها راه می‌یابد، بخشی از ظرفیت علمی این شهر است؛ ظرفیتی که هنوز همه ابعاد آن به فعلیت نرسیده است. ما نه در پایان این مسیر، بلکه همچنان در میانه و حتی آغاز افق‌های گسترده‌تر آن قرار داریم.
عضو مجلس خبرگان رهبری با طرح این پرسش که چه چیزی یک شهر را به معدن علم تبدیل می‌کند و چگونه می‌توان آن را به کانونی برای جوشش اندیشه و عبور معرفت از مرزهای جغرافیایی تبدیل کرد، تصریح کرد: پاسخ این پرسش را باید در یک حقیقت بنیادین جست‌وجو کرد و آن اینکه بین‌المللی‌شدن علم و تبدیل‌شدن یک شهر به مرکز بین‌المللی دانش، بدون تمرکز آگاهانه و نظام‌مند بر دانش‌های متناسب با این مأموریت امکان‌پذیر نیست.
وی ادامه داد: اگر قم بخواهد جایگاه معدن علم و مَفاض علم را در مقیاسی گسترده‌تر احراز کند، باید خود را به مجموعه‌ای از دانش‌های متناسب با این مأموریت مجهز سازد. در تعبیر روایت نیز سخن از فیض علم است؛ یعنی علمی که از یک کانون برمی‌خیزد و به سرزمین‌های دیگر می‌رسد. تحقق چنین جریانی دست‌کم به دو دسته دانش نیاز دارد؛ نخست، دانشی که قرار است از قم بجوشد و به جهان عرضه شود و دوم، دانشی که به ما بیاموزد چگونه این علم را به جهان منتقل کنیم و با فضای معرفتی جوامع دیگر ارتباط برقرار سازیم.
مبلغی با بیان اینکه انتقال علم نیز خود یک فرایند علمی است، خاطرنشان کرد: همان‌گونه که تولید دانش به دانش نیاز دارد، انتشار، انتقال، تبیین و گسترش آن نیز بدون برخورداری از دانش‌های مربوط به ارتباطات علمی و تعاملات بین‌المللی امکان‌پذیر نیست. بر همین اساس، نیاز دانشی قم را می‌توان در پنج مقوله اساسی سامان داد که شامل دانش‌های درباره، دانش‌های برای، دانش‌های زیرساز، دانش‌های برآمده و دانش‌های حکمرانی است.
وی با اشاره به اینکه این پنج مقوله، اضلاع یک منظومه به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهند، گفت: آنچه امروز درباره این منظومه مطرح می‌شود، تنها بخشی از یک بحث گسترده است و به بررسی‌های بیشتر، گفت‌وگوهای علمی و هم‌اندیشی‌های تخصصی نیاز دارد. حوزه علمیه باید برای این مأموریت، گروه‌های فکری، کمیته‌های علمی و شبکه‌های ارتباطی مؤثر تشکیل دهد و درباره هر یک از این مقوله‌های دانشی، بررسی و برنامه‌ریزی کند؛ زیرا بدون دانش، اساساً نمی‌توان چنین افقی را محقق ساخت.
ضرورت شناخت جهان اسلام و نهادهای بین‌المللی
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی در تشریح نخستین مقوله، یعنی دانش‌های «درباره»، اظهار داشت: مقصود از این دانش‌ها، مجموعه مطالعاتی است که امکان شناخت جهان پیرامون، ساختارها، نهادها، جریان‌های فکری و فرهنگی و مخاطبان علمی و اجتماعی را فراهم می‌کند. اگر بخواهیم با جهان ارتباط برقرار کنیم، ابتدا باید آن را بشناسیم و نمی‌توان بدون شناخت درست موضوع ارتباط، درباره جهان سخن گفت یا در عرصه بین‌المللی حضور مؤثر داشت.
وی افزود: در این زمینه، شناخت سازمان‌های بین‌المللی جهان اسلام، به‌ویژه سازمان همکاری اسلامی و نهادها و مؤسسات وابسته به آن، اهمیت ویژه‌ای دارد. ساختار این سازمان‌ها، مأموریت‌ها، ظرفیت‌های علمی و فرهنگی و شیوه تعامل با آن‌ها باید به‌صورت نظام‌مند مطالعه شود و این شناخت نباید به اطلاعات عمومی و پراکنده محدود بماند، بلکه باید به دانشی سازمان‌یافته برای ارتباط، همکاری و حضور فعال علمی تبدیل شود.
مبلغی با تأکید بر ضرورت شناخت مجامع فقهی و مؤسسات علمی جهان اسلام بیان کرد: اگر حوزه علمیه بر فقه تمرکز دارد و می‌خواهد در مقیاس امت اسلامی اثرگذار باشد، باید بداند چه مجامع فقهی و مؤسسات تخصصی در جهان اسلام فعالیت می‌کنند، چه موضوعاتی را دنبال می‌کنند و چه ظرفیت‌هایی دارند. باید راه‌های هم‌سخنی با این مجامع را باز کنیم، زمینه‌های اشتراک فقهی را بشناسیم و ظرفیت‌های مشترک فقه اسلامی را در سطح جهانی عرضه، تبیین و توسعه دهیم.
وی ادامه داد: فقه نباید در محدوده جغرافیایی خود محصور بماند، بلکه باید بتواند در فضای علمی امت حضور پیدا کند و با دیگر مراکز فقهی وارد تعامل و گفت‌وگوی سازنده شود. همچنین شناخت امت اسلامی، با همه گستردگی‌ها، تنوع‌ها، ظرفیت‌ها و مسائل آن، ضرورتی اساسی است؛ چراکه بدون مطالعات ناظر به امت، نمی‌توان برای امت، در درون امت و همراه با آن فعالیت کرد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به اهمیت مطالعات ادیان و مذاهب گفت: در اینجا باید به‌طور ویژه از دانشگاه ادیان و مذاهب یاد کرد؛ دانشگاهی که تأسیس آن افق تازه‌ای در فضای علمی قم گشود. اگر این ایده شکل نمی‌گرفت و اراده علمی پشت آن قرار نمی‌گرفت، شاید امروز در قم شاهد چنین دانشگاهی با این هویت و مأموریت نبودیم. اهمیت این اقدام در آن است که شناخت ادیان و مذاهب را به موضوعی مستقل و سازمان‌یافته دانشگاهی تبدیل کرد.
وی افزود: شناخت تاریخ، جغرافیای انسانی، ساختارهای فرهنگی، تحولات اجتماعی و حافظه تاریخی کشورهای جهان اسلام نیز از دیگر ضرورت‌هاست. همچنین مطالعات امنیت و همگرایی اسلامی باید به‌عنوان یک حوزه علمی فعال در حوزه علمیه مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا امنیت تنها مسئله‌ای سیاسی یا نظامی نیست و ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، هویتی و معرفتی نیز دارد.
مبلغی با تأکید بر اهمیت مطالعات دیپلماسی و سیاست خارجی اظهار داشت: دیپلماسی را نباید مسئله‌ای حاشیه‌ای یا امری متعلق به بیرون از رسالت علمی حوزه تلقی کرد. دیپلماسی، به‌ویژه در جهان امروز، ضرورتی اساسی و دارای پیامدهای گسترده است. ما به شناخت علمی دیپلماسی، به‌ویژه دیپلماسی اسلامی، دیپلماسی وحدت، دیپلماسی امنیتی و شیوه‌های تعامل با ملت‌ها و نهادهای بین‌المللی نیاز داریم.
بین‌المللی‌شدن قم به دانش ارتباط و تعامل با جهان نیاز دارد
وی در تشریح دومین مقوله، یعنی دانش‌های «برای»، تصریح کرد: شناخت جهان به‌تنهایی کافی نیست؛ ممکن است جهان را به‌خوبی بشناسیم، اما ندانیم چگونه با آن سخن بگوییم و پیام علمی خود را به مخاطبان گوناگون منتقل کنیم. ازاین‌رو، باید به مجموعه‌ای از دانش‌های کاربردی و ارتباطی مجهز شویم.
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، دانش زبان و زبان‌های مفاهمه را از مهم‌ترین این دانش‌ها دانست و گفت: زبان را باید در دو معنای متفاوت مورد توجه قرار داد؛ نخست، زبان به معنای متعارف آن، یعنی زبان‌های زنده جهان که ابزار ارتباط و انتقال مفاهیم هستند و دوم، زبان در معنای گسترده‌تر و عمیق‌تر آن، یعنی زبان مفاهمه، اشتراک، فطرت، انسانیت و اسلامیت.
وی افزود: گاهی زبان یکدیگر را از نظر لغوی می‌فهمیم، اما هنوز زبان تفاهم را نیافته‌ایم. ارتباط بین‌المللی تنها با ترجمه واژه‌ها تحقق نمی‌یابد، بلکه به فهم افق‌های ذهنی، زمینه‌های فرهنگی و شیوه‌های دریافت و تفسیر مفاهیم نیز نیاز دارد.
مبلغی با اشاره به اهمیت ارتباطات میان‌فرهنگی بیان کرد: برای ارتباط با جوامع مختلف باید تفاوت‌های فرهنگی، الگوهای ارتباطی، حساسیت‌های اجتماعی و شیوه‌های انتقال پیام را بشناسیم. این دانش به ما می‌آموزد چگونه بدون تحمیل قالب‌های خود بر دیگران وارد فضای تفاهم شویم و مفاهیم مشترک را در زبان‌های فرهنگی گوناگون بازنمایی کنیم.
وی دیپلماسی شهری و عمومی را از دیگر ضرورت‌های بین‌المللی‌شدن قم برشمرد و اظهار داشت: قم اگر بخواهد شهری بین‌المللی باشد، باید از ظرفیت دیپلماسی شهری برخوردار شود؛ به این معنا که بتواند از طریق نهادها، دانشگاه‌ها، شخصیت‌های علمی، مراکز فرهنگی و شبکه‌های ارتباطی خود با شهرها و جوامع دیگر تعامل برقرار کند. دیپلماسی عمومی نیز به ما می‌آموزد چگونه ظرفیت‌های علمی و فرهنگی خود را به افکار عمومی جوامع دیگر معرفی کنیم و زمینه شناخت و اعتماد متقابل را گسترش دهیم.
عضو مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت مدیریت بین‌المللی شهر قم خاطرنشان کرد: باید بدانیم یک شهر بین‌المللی چگونه با مهمانان، پژوهشگران، استادان، هیئت‌های علمی و شخصیت‌های فرهنگی کشورهای مختلف تعامل می‌کند. سطوح مختلف این ارتباط باید شناخته شود و بدانیم مهمان بین‌المللی در چه سطحی قرار دارد، چه اقتضائاتی دارد و چگونه باید از او استقبال و میزبانی کرد.
وی دانش بازاریابی شهری و معرفی ظرفیت‌های قم را نیز ضروری دانست و گفت: قم باید بتواند هویت و ظرفیت‌های علمی و فرهنگی خود را به جهان معرفی کند. این معرفی صرفاً تبلیغات عمومی نیست، بلکه به شناخت مخاطب، طراحی پیام، شناسایی مزیت‌ها و انتخاب شیوه مناسب عرضه ظرفیت‌ها نیاز دارد.
مبلغی افزود: دانش پروتکل‌ها و تشریفات بین‌المللی نیز بخشی از زبان ارتباطی ملت‌ها و نهادهاست و قم برای میزبانی از شخصیت‌ها، هیئت‌ها، استادان و مهمانان بین‌المللی باید از دانش و استانداردهای مناسب در این زمینه برخوردار باشد.
قم باید به پشتوانه معرفتی و مطالعاتی متناسب با مأموریت جهانی مجهز شود
وی در ادامه، دانش‌های زیرساز را سومین مقوله مورد نیاز قم معرفی کرد و گفت: این دانش‌ها زیرساخت معرفتی و نظری فعالیت‌های بین‌المللی را فراهم می‌کنند. نمی‌توان در عرصه بین‌المللی حضور عمیق داشت، مگر آنکه از پشتوانه‌های علمی و مطالعاتی متناسب برخوردار بود.
عضو مجلس خبرگان رهبری تاریخ و تمدن‌شناسی، جغرافیای سیاسی و فرهنگی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی دین، مطالعات ادیان و مذاهب، فلسفه، اخلاق و اخلاق میان‌فرهنگی، قوم‌شناسی، ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی، شیعه‌شناسی، مطالعات اهل سنت و مطالعات فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر را از جمله این دانش‌ها برشمرد.
وی تأکید کرد: در این حوزه‌ها نباید بر پایه سلیقه‌های شخصی، برداشت‌های ابتدایی یا نگاه‌های غیرعلمی سخن بگوییم. اگر درباره جهان اسلام، جوامع، ادیان، مذاهب، فرهنگ‌ها و مناسبات بین‌المللی سخن می‌گوییم، باید بر اساس دانش سخن بگوییم. نمی‌توان از یک شهر انتظار داشت که در مقیاس جهانی سخن بگوید، اما ابزار شناخت جهانی را در اختیار نداشته باشد.
مبلغی با بیان اینکه بین‌المللی‌شدن پیش از آنکه یک موقعیت جغرافیایی یا عنوان سازمانی باشد، مرتبه‌ای از بلوغ دانشی است، اظهار داشت: یکی از حوزه‌های مطالعاتی ضروری، شناخت نگاه دیگران به قم است. باید بدانیم جهان قم را چگونه می‌بیند، چه تصوری از آن دارد، چه ظرفیت‌هایی در آن می‌شناسد و چه انتظارات، پرسش‌ها و نقدهایی درباره آن مطرح می‌کند؛ زیرا ارتباط بین‌المللی زمانی عمیق می‌شود که علاوه بر شناخت خود، بدانیم در نگاه دیگران چگونه دیده می‌شویم.
قم نباید صرفاً مصرف‌کننده یا ناقل دانش دیگر مراکز علمی باشد
وی در تبیین چهارمین مقوله، یعنی دانش‌های «برآمده»، گفت: مقصود از این دانش‌ها، علومی است که باید از قم تولید شوند، رشد کنند، توسعه یابند و از این کانون علمی به دیگر سرزمین‌ها راه پیدا کنند. اگر بناست علم از قم بجوشد، باید مشخص کنیم چه دانش‌هایی در این شهر تولید و تقویت شوند و از تمرکز صرف بر یک بخش از علوم و نادیده‌گرفتن بخش‌های دیگر پرهیز کنیم.
نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، کلام اسلامی، فلسفه اسلامی، عرفان اسلامی و مطالعات معنویت، تفسیر و علوم قرآنی، فقه در ابواب و حوزه‌های گوناگون، فقه معاصر و مسائل مستحدثه، اصول فقه، فلسفه اجتماعی اسلام، اندیشه سیاسی اسلام، مطالعات تمدنی و نظریه‌پردازی در باب تمدن و مطالعات اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر منابع اسلامی را از جمله دانش‌هایی دانست که باید در قم تولید و تقویت شوند.
وی با اشاره به ضرورت توجه ویژه به فقه معاصر و مسائل مستحدثه اظهار داشت: جهان امروز با مسائل و موضوعاتی مواجه است که شناخت و پاسخ‌گویی به آن‌ها، به توسعه ظرفیت‌های فقهی نیاز دارد. همچنین اصول فقه از منطق عمیق و ظرفیت‌های روش‌شناختی گسترده‌ای برخوردار است و اگر بتوانیم این منطق را به‌درستی صورت‌بندی و عرضه کنیم، می‌تواند در گفت‌وگوی علمی جهان اسلام و حتی تعامل با دیگر سنت‌های حقوقی و معرفتی نقش‌آفرین باشد.
مبلغی فلسفه اجتماعی اسلام را نیز از نیازهای اساسی جهان معاصر دانست و افزود: شناخت مبانی و ساختارهای اجتماعی از منظر اندیشه اسلامی اهمیت فراوانی دارد. همچنین اندیشه سیاسی و تمدنی اسلام باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا مسئله تمدن و چگونگی شکل‌گیری، تداوم و تحول آن از مسائل مهم روزگار ماست و قم می‌تواند در این زمینه به تولید نظریه و دانش بپردازد.
وی تصریح کرد: قم نباید صرفاً مصرف‌کننده یا ناقل دانش‌های تولیدشده در دیگر مراکز علمی باشد، بلکه باید خود به کانون تولید، صورت‌بندی، تکمیل و عرضه دانش تبدیل شود. معدن علم صرفاً محل نگهداری ذخایر نیست، بلکه محل جوشش و استخراج ظرفیت‌هایی است که باید به جریان بیفتند.
حکمرانی دانش، حلقه اتصال ظرفیت‌های علمی قم است
عضو مجلس خبرگان رهبری در تشریح پنجمین مقوله، یعنی دانش‌های حکمرانی، اظهار داشت: این مقوله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا مجموعه دانش‌هایی را در بر می‌گیرد که امکان کشف، فعال‌سازی، سازمان‌دهی، توزیع امکانات، مدیریت ظرفیت‌ها و هدایت چهار مقوله پیشین را فراهم می‌کنند.
وی افزود: ممکن است دانش‌های مربوط به شناخت جهان، دانش‌های ارتباط با جهان و زیرساخت‌های معرفتی را در اختیار داشته باشیم و حتی در تولید دانش‌های برآمده نیز موفق باشیم، اما اگر دانش حکمرانی نداشته باشیم، این ظرفیت‌ها به‌صورت پراکنده، منقطع و کم‌ارتباط باقی می‌مانند. دانش حکمرانی می‌تواند میان این چهار مقوله پیوند برقرار کند و آن‌ها را در یک نظام فعال و پاسخ‌گو قرار دهد.
مبلغی مدیریت دانش را یکی از مهم‌ترین ارکان این حوزه دانست و گفت: حوزه علمیه به مدیریت دانش نیاز جدی دارد. باید دانش‌های موجود را شناسایی، گردآوری، طبقه‌بندی، حفظ و توسعه دهیم و آن‌ها را در دسترس قرار دهیم. همچنین باید بدانیم چه دانش‌هایی در قم وجود دارد، چه کسانی حامل این دانش‌ها هستند، ظرفیت‌های علمی در کجا متمرکز شده‌اند و چگونه می‌توان این ظرفیت‌ها را به یکدیگر پیوند داد.
وی مدیریت اماکن، مدارس و فضاهای علمی را از دیگر ضرورت‌های حکمرانی دانست و خاطرنشان کرد: مدیریت فضاهای علمی، مدارس، سالن‌ها، مراکز پژوهشی و مکان‌های عرضه دانش اهمیت دارد. قم در این زمینه ظرفیت‌های قابل‌توجهی ایجاد کرده است و وجود مدارس، دانشگاه‌ها، سالن‌ها و مراکز علمی از نیازهای طبیعی یک شهر علمی و بین‌المللی است.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به برخی انتقادها از توسعه کالبدی و ساختمانی در قم اظهار داشت: باید توجه داشت شهری که مأموریت بین‌المللی دارد، به زیرساخت‌های متناسب با این مأموریت نیازمند است. اگر قم قرار است با جهان ارتباط داشته باشد، باید فضاهای مناسب برای برگزاری نشست‌ها، ارائه دانش، میزبانی از استادان و پژوهشگران، اقامت مهمانان و برقراری ارتباطات علمی در اختیار داشته باشد. حتی وجود هتل‌های مناسب و امکانات اقامتی متناسب نیز بخشی از زیرساخت ارتباط بین‌المللی است؛ اینها تجملات نیستند، بلکه اقتضائات یک شهر علمی با مأموریت جهانی‌اند.
وی مدیریت سازمانی را نیز ضروری دانست و گفت: باید ساختارهای انسانی و نهادی حوزه را بشناسیم و بدانیم چه تعداد طلبه، استاد، پژوهشگر و نیروی تخصصی در اختیار داریم، چه بخش‌هایی فعال‌اند، چه نیازهایی وجود دارد و چگونه می‌توان میان این اجزا تقسیم کار و هماهنگی ایجاد کرد.
مبلغی مدیریت علم را یکی از دشوارترین و در عین حال مهم‌ترین عرصه‌های حکمرانی توصیف کرد و افزود: مدیریت علم به این معناست که جغرافیای دانش را بشناسیم، بدانیم هر دانش در چه وضعیتی قرار دارد، چگونه باید توسعه پیدا کند و چگونه می‌توان دانش‌های پراکنده را به مجموعه‌ای منسجم و پاسخ‌گو تبدیل کرد.
وی ادامه داد: برای مثال، دانش من و شما و پژوهشگران دیگر ممکن است هر یک به‌تنهایی ارزشمند باشد، اما مسئله این است که چگونه می‌توان این دانش‌ها را به یکدیگر پیوند داد، اجزای مکمل آن‌ها را شناسایی کرد و از مجموع آن‌ها منظومه‌ای علمی پدید آورد که به پرسش‌های واقعی جامعه پاسخ دهد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت ارزیابی خروجی دانش‌ها اظهار داشت: باید بدانیم کلام ما اکنون در چه سطحی قرار دارد، در چه مسائلی پاسخ‌گو بوده و در کدام مسائل نیازمند بازسازی است. همچنین باید مشخص شود فقه ما از حیث اجتماعی چه میزان توسعه یافته، تا چه اندازه در شناخت و حل مسائل جامعه حضور داشته و برای فعال‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی آن چه اقداماتی باید انجام شود.
وی افزود: باید نسبت خود را با نسل امروز بشناسیم و بدانیم تا چه اندازه با نسل جدید ارتباط برقرار کرده‌ایم، زبان و مسائل آن را فهمیده‌ایم و چگونه می‌توانیم ارتباطی عمیق‌تر و مؤثرتر با آن برقرار کنیم. همچنین قدرت تبیین، تبلیغ، ترویج و ارتباط علمی خود را ارزیابی کنیم و میزان حضورمان در فضای مجازی و دسترس‌پذیری دانش برای مخاطبان جهانی را بسنجیم.
مبلغی آینده‌پژوهی و سناریوشناسی را از دیگر دانش‌های حکمرانی برشمرد و گفت: قم باید بتواند آینده خود را مطالعه کند، سناریوهای پیش رو را بشناسد و حتی سناریوهای مطلوب خود را طراحی کند. نباید همواره منتظر بمانیم تا آینده بر ما وارد شود و سپس درباره آن تصمیم بگیریم، بلکه باید آینده‌های محتمل را بشناسیم و برای آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم.
وی با اشاره به ضرورت شناخت جامعه آینده و تحولات نسل‌های بعد بیان کرد: حوزه نباید تنها به مسائل امروز یا دیروز خود محدود بماند، بلکه باید آینده را نیز در میدان دید خود قرار دهد. تأکیدهای امام راحل بر ضرورت توجه به افق‌های آینده و بررسی وضعیت سال‌های پیش رو و همچنین تأکیدهای مکرر امام شهید بر ضرورت پاسخ‌گویی حوزه به نیازهای جهان معاصر و ارتباط با نسل امروز، در همین چارچوب قابل فهم است.
عضو مجلس خبرگان رهبری علم‌سنجی و رصد علمی، دیپلماسی علم، شاخص‌سازی و ارزیابی، سیاست‌گذاری و راهبردپردازی علمی، اقتصاد دانش، شبکه‌سازی علمی و دانش انتشار و انتقال علم را از دیگر مؤلفه‌های حکمرانی دانش دانست و اظهار داشت: برای حرکت علمی، داشتن اهداف کلی کافی نیست و باید شاخص‌های مشخصی برای ارزیابی پیشرفت، میزان تحقق اهداف، سطح اثرگذاری و کیفیت تعاملات داشته باشیم.
وی افزود: قم به سیاست‌گذاری علمی و راهبردپردازی نیاز دارد تا مشخص شود چه دانش‌هایی در اولویت‌اند، منابع و امکانات چگونه توزیع شوند، چه مراکزی مسئولیت چه حوزه‌هایی را بر عهده بگیرند و چگونه می‌توان از موازی‌کاری و پراکندگی ظرفیت‌ها جلوگیری کرد. همچنین باید میان دانشگاه‌ها، حوزه‌ها، مؤسسات پژوهشی، مجامع فقهی، مراکز مطالعاتی و شخصیت‌های علمی، شبکه‌های پایدار ارتباطی ایجاد شود.
مبلغی با تأکید بر اینکه انتشار و انتقال علم نیز خود یک فرایند علمی است، خاطرنشان کرد: باید سازوکارهای انتقال دانش را بشناسیم، مراحل آن را مطالعه کنیم، موانع را شناسایی کنیم و روش‌های مؤثر عرضه و ترویج دانش در محیط‌های مختلف فرهنگی و علمی را توسعه دهیم. اگر دانش حکمرانی وجود نداشته باشد، چهار مقوله پیشین ممکن است به مجموعه‌هایی پراکنده و کم‌ارتباط تبدیل شوند و نتوانند به اقتضائات جهان معاصر پاسخ دهند.
تحقق مأموریت علمی قم به شکل‌گیری یک تمدن دانشی نیاز دارد
وی در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر ضرورت تبدیل ظرفیت‌های موجود به یک منظومه منسجم علمی اظهار داشت: امروز ظرفیت‌های فراوانی در کشور و به‌ویژه در قم در عرصه‌های علمی، آموزشی، پژوهشی و ارتباطی پدید آمده است، اما مسئله اصلی این است که چگونه این ظرفیت‌ها را از حالت پراکنده خارج کنیم و در مسیری قرار دهیم که مأموریت بزرگ علمی قم را محقق سازند.
عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: اگر قرار است قم همان شهری باشد که علم از آن به شرق و غرب عالم فیضان می‌کند، باید در هر پنج مقوله سرمایه‌گذاری کنیم؛ جهان را بشناسیم، دانش تعامل با جهان را به دست آوریم، زیرساخت‌های معرفتی خود را توسعه دهیم، دانش‌های عمیق و اثرگذار تولید کنیم و همه این ظرفیت‌ها را با دانش حکمرانی به یکدیگر پیوند بزنیم.
وی تصریح کرد: تحقق این افق تاریخی، تنها با گسترش مراکز آموزشی یا افزایش فعالیت‌های علمی حاصل نمی‌شود، بلکه به شکل‌گیری یک تمدن دانشی نیاز دارد؛ تمدنی که در آن شناخت، تولید، ارتباط، انتقال و حکمرانی علم، اجزای یک حرکت واحد باشند.
تأکید آیت‌الله مبلغی بر وحدت و تقویت روابط با کشورهای همسایه
مبلغی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط کشور و مدیریت رهبری اظهار داشت: رهبر معظم انقلاب، به‌عنوان رهبر ثالث، با آگاهی، هوشیاری و هوشمندی کشور را مدیریت می‌کنند و به تمام معنای کلمه منادی وحدت هستند.
وی افزود: موضوع رصد وضعیت دشمن از حیث روان‌شناسی و شرایط میدانی و مدیریت آن، بسیار قابل‌توجه است. ایشان با نگاه به منطقه، موضوع اخوت اسلامی را مطرح کرده‌اند که این نیز اهمیت فراوانی دارد. همچنین اخیراً بر ضرورت برقراری روابط دوجانبه با کشورهای همسایه تأکید کرده‌اند.
عضو مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: با وجود محدودیت‌های حاکم و اینکه کشور به‌نوعی در شرایط جنگی قرار دارد، مدیریت کشور از سوی رهبر معظم انقلاب، جامع‌الاطراف، هوشیارانه و ناظر بر شرایط اجتماعی است.
