روایت شادمهری از ۴ سال دیپلماسی فرهنگی در فرانسه؛ «هنر» تصویر ایران را تغییر داد
رایزن فرهنگی پیشین ایران در فرانسه با تشریح تجربه فعالیت در این کشور اروپایی گفت: اقدامات هنری مؤثرترین زبان برای عبور از دیوارهای ذهنی مخاطبان فرانسوی و تصورات نادرست آنها از جمهوری اسلامی بود.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نیلوفر شادمهری در نشست تخصصی «فرصتها و چالشهای بانوان در عرصه دیپلماسی فرهنگی» با اشاره به اهمیت حضور زنان در عرصه بینالمللی اظهار کرد: حضور زنان در دیپلماسی فرهنگی مهم است، اما مهمتر از آن این است که فردی که در یک جایگاه قرار میگیرد، تا چه اندازه برای آن مسئولیت توانمند و متخصص باشد.
وی با تأکید بر ضرورت شایستهسالاری افزود: نباید صرفاً به این دلیل که فردی زن یا مرد است، او را برای یک مسئولیت انتخاب کنیم؛ بلکه ابتدا باید ببینیم آیا فرد مورد نظر از تخصص، توانایی و مهارت لازم برای آن جایگاه برخوردار است یا خیر.
رایزن فرهنگی پیشین ایران در پاریس با اشاره به تجربه مأموریت خود در این کشور گفت: تجربه من عمدتاً مربوط به فرانسه است و نمیتوان آن را عیناً به سایر کشورها تعمیم داد؛ زیرا ویژگیهای مخاطبان، ابزارهای ارتباطی و اقتضائات فرهنگی هر کشور متفاوت است.
شادمهری با اشاره به آغاز مأموریت خود در فرانسه در سال ۱۴۰۱ و همزمانی آن با تحولات اجتماعی و امنیتی این کشور تصریح کرد: فعالیت فرهنگی در چنین شرایطی با چالشهای متعددی همراه بود و در طول مأموریت، رایزنی فرهنگی با بحرانها و فشارهای مختلفی مواجه شد.
وی ادامه داد: بخشی از دشواری کار، مقابله با تصویری بود که رسانههای فرانسوی از ایران ارائه میکردند. در چنین شرایطی، یکی از مهمترین وظایف رایزن فرهنگی، شکستن تصویرهای کلیشهای و ساختگی و ایجاد ارتباط مستقیم میان مخاطب و واقعیت ایران است.
شادمهری با بیان اینکه «دیپلماسی فرهنگی باید دیوارهای ذهنی مخاطب را ترک بدهد»، گفت: وقتی یک مخاطب فرانسوی وارد رایزنی فرهنگی میشد، تلاش میکردم شخصاً با او ارتباط برقرار کنم و از طریق گفتوگو، معرفی توانمندیهای علمی و فرهنگی ایران و ارتباط مستقیم، بخشی از تصورات شکلگرفته درباره کشورمان را اصلاح کنم.
وی افزود: مخاطب باید ببیند که یک زن ایرانی میتواند استاد دانشگاه باشد، در عرصه بینالمللی فعالیت کند، به زبان فرانسه مسلط باشد و درباره فرهنگ و جامعه فرانسه با شناخت کافی گفتوگو کند. همین مواجهه مستقیم میتواند نخستین ضربه به کلیشههایی باشد که درباره ایران ساخته شده است.
هنر؛ زبان مشترک دیپلماسی فرهنگی
رایزن فرهنگی پیشین ایران در فرانسه، هنر را یکی از مهمترین ابزارهای ارتباط با جامعه فرانسه دانست و اظهار کرد: فرانسه کشوری است که هنر در آن جایگاه بسیار مهمی دارد و اگر رایزن فرهنگی شناخت مناسبی از ظرفیتهای هنری و فرهنگی این کشور نداشته باشد، امکان اثرگذاری او کاهش پیدا میکند.
شادمهری گفت: ما به جای اینکه صرفاً آثار تولیدشده در ایران را به فرانسه ببریم و انتظار داشته باشیم همان اثرگذاری را در آنجا داشته باشد، تلاش کردیم آثاری را با شناخت مخاطب فرانسوی و بر اساس ابزارهای فرهنگی و هنری مورد توجه او تولید کنیم.
وی افزود: در این مسیر، هنرمندان ایرانی و فرانسوی در کنار یکدیگر قرار گرفتند و تلاش شد مفاهیم عمیق فرهنگی، مذهبی و عرفانی ایران در قالبهایی ارائه شود که برای مخاطب فرانسوی قابل درک و جذاب باشد.
وی با اشاره به برخی برنامههای فرهنگی و هنری اجراشده در فرانسه گفت: نتیجه این رویکرد، افزایش قابل توجه مخاطبان برنامهها بود؛ بهگونهای که برخی برنامهها از حضور چند ده مخاطب به برنامههایی با چند صد شرکتکننده تبدیل شد و پس از اجرا نیز دانشجویان و جوانان فرانسوی برای کسب اطلاعات بیشتر درباره مفاهیم و شخصیتهای فرهنگی و ادبی ایران به رایزنی مراجعه میکردند.
شادمهری ادامه داد: این تجربه نشان داد که اگر محتوای فرهنگی ایران با زبان، قالب و ابزار مناسب مخاطب ارائه شود، میتوان ارتباط مؤثرتری ایجاد کرد و حتی مفاهیم عمیق عرفانی و مذهبی را نیز به مخاطب منتقل کرد.
مقابله با روایتهای رسانهای با «روایتسازی»
وی رسانه را یکی از قدرتمندترین ابزارهای شکلدهی به تصویر کشورها دانست و گفت: رسانه میتواند روایت بسازد و زمانی که یک روایت نادرست شکل میگیرد، دیپلماسی فرهنگی باید برای اصلاح آن روایت تلاش کند.
شادمهری افزود: بخش قابل توجهی از فعالیت رایزنی فرهنگی در فرانسه معطوف به مخاطب فرانسوی بود و تلاش میکردیم با ایجاد ارتباط مستقیم، برنامههای فرهنگی و حضور در فضای اجتماعی، تصویری واقعیتر از ایران ارائه کنیم.
رایزن فرهنگی پیشین ایران در فرانسه ادامه داد: در روزهای جنگ، علاوه بر رصد مستمر رسانههای فرانسوی، تحولات رسانهای سایر کشورهای اروپایی نیز مورد توجه قرار گرفت و اطلاعات و تحلیلهای مرتبط برای سازمان ارسال میشد تا در کشورهایی که رایزنی فرهنگی نداریم نیز بتوانیم تصویری از فضای رسانهای و افکار عمومی ارائه کنیم.
وی خاطرنشان کرد: در مقطعی، تحلیل برخی کارشناسان و تحلیلگران نظامی و رسانهای فرانسه درباره ایران به شکل محسوسی تغییر کرد و قدرت و توانمندی ایران، بسیار متفاوت از تصویری بود که پیش از آن در رسانهها ارائه میشد.
شادمهری در پایان تأکید کرد: تجربه فعالیت در فرانسه نشان داد که دیپلماسی فرهنگی زمانی میتواند اثرگذار باشد که از ظرفیت هنر، رسانه، ارتباط مستقیم و شناخت دقیق مخاطب استفاده کند و به جای انتقال صرف پیام، برای مخاطب مورد نظر روایت فرهنگی متناسب با زبان و فضای ذهنی او تولید کند.
