صدرآرا: باید دید آیا مترجمان دغدغه فرهنگ و سلامت فرهنگی را دارند؟/ اللهیاری: عادت داریم زود قضاوت کرده و حکم صادر کنیم

به گزارش خبرنگار ایلنا، صنعت ترجمه این روزها میزبان مترجمان تازه‌کار فراوان و البته انتشاراتی‌های بسیار است. با این‌همه مشکل اصلی در میان مخاطبان، یافتن یک اثر با ترجمه درست و مناسب است. به همین دلیل اعتماد به مترجمان و ناشران جدید کم شده است. در ترجمه خبری اما معمولا ترجمه درست و انتقال صحیح مفاهیم، دغدغه نخست مترجم است. از چالش‌های ترجمه چه در عرصه خبر و چه صنعت نشر، دستمزد اندک است. این امر موجب شده مترجمان به جای رعایت کیفیت، به افزایش کمی آثار خود بپردازند تا مشکل معاش را رفع کنند.

معیشت، بزرگ‌ترین معضل مترجمان

روزبه صدرآرا، مترجم درباره چالش‌های کار ترجمه و ترجمه خبری، مهم‌ترین امر را ترجمه‌های نادرست و غلط عنوان کرده و به ایلنا گفت: مشکل معیشتی مترجم موجب شده تا بر تعداد ترجمه‌های خود افزوده و از کیفیت کار بکاهد. این امر موجب شده حتی مترجمان خوب کشور و کسانی که بیش از ۲۰ سال در این حوزه فعالیت می‌کنند، کارشان صلابت و سلامت سابق را نداشته باشد.

او افزود: مساله اقتصادی و مشکلات معیشتی مترجم را مجبور می‌کند برای گذران زندگی، آثار بیشتر و در مورد ترجمه خبری، اخبار بیشتری ارائه کند تا چرخه اقتصادی و معیشتی‌اش بچرخد. تیراژ کتاب‌ها اکنون نسبت به دهه‌های قبل افت چشم‌گیری داشته و کتاب‌ها با 200 و 300 تیراژ در بازار منتشر می‌شوند. هزار نسخه برای کتاب اکنون رقم درشتی است درصورتی که در گذشته این گونه نبوده است.

پرداخت اندک ناشران به مترجمان

صدرآرا درباره شیوه قرارداد و حق مترجم از پشت جلد کتاب‌ها گفت: مترجم‌های تازه‌کار از 7 درصد قیمت پشت جلد کتاب و مترجم‌های نامی و باتجربه تا 20 درصد از مبلغ قیمت پشت جلد کتاب را دریافت می‌کنند. برخی انتشاراتی‌ها نیز کتاب را به یکباره از مترجم خریداری کرده و بارها آن‌را چاپ می‌کنند.

او درباره بازار کتاب و نشر در ایران گفت: تعداد ناشران و انتشاراتی‌ها در کشور هرروز در حال افزایش است اما آیا این کمیت به معنای افزایش کیفیت بازار ترجمه و نشر است؟ خیر. در دوران آغاز به کار من در اواخر دهه 70 شمسی، تعداد ناشران کم بود اما سخت‌گیری‌های بسیاری داشتند، ماهم با همان سخت‌گیری تربیت شدیم و در عرصه ترجمه به جایگاهی دست یافتیم.

سینه‌فیل‌ها و دغدغه انتقال فرهنگی

این مترجم کتاب‌های فلسفی گفت: اکنون به مترجم‌های تازه‌کار چقدر می‌توان اعتماد کرد؟ چنین کمیت افسارگسیخته و کیفیتی که هرروز کمتر می‌شود موجب شده اعتماد مردم به کتاب‌های ترجمه شده از میان برود. در گذشته افرادی بودند به نام سینه فیل یا همان عشق فیلم. این افراد مجله فیلم را راه‌اندازی کردند و به کار ترجمه خبر و آثار مربوط به فیلم در این مجله پرداختند. شناخت همراه با عشق به فیلم موجب شد تا انتقال فرهنگی از دیگر کشورها به ایران به درستی صورت بگیرد.

صدرآرا گفت: چنین خصوصیاتی را اکنون در جامعه فیلم ایران مشاهده می‌کنید؟ در جامعه خبری و رسانه چطور؟ سینه فیل بودن یک شاخصه فرهنگی بود و موجب شد مترجمان خبری در آن زمان فرهنگ را به مردم بشناساند. مترجمان کنونی کشور آیا دغدغه فرهنگ و سلامت فرهنگی و انتقال سبک فرهنگی را دارند؟ همه‌چیز تبدیل به اپیدمی و پاندمی شده است. پاندمی را می‌توان در رفتارها و سویه‌های فرهنگی نیز جستجو کرد. مترجمان کنونی چه در رسانه و چه بازار نشر تنها می‌خواهند مانند سلبریتی بدرخشند. پاندمی ترجمه موجب شده مترجمان فقط به نمایش دادن بیندیشند و مرزهای فرهنگی را نادیده بگیرند.

او افزود: در واقع مترجمان وارد این عرصه شده‌اند که تماشاچی جذب کنند. در جامعه نمایشی هرکس به طریقی تلاش می‌کند توجهات را به سمت خود معطوف کند. در گذشته جریان مدیا هنوز دیجیتالی نشده بود و همچنان کاغذ حرف نخست را می‌زد. اما اکنون به دلیل وجود شبکه‌های اجتماعی، مترجمان به راحتی تریبونی برای خود ایجاد کرده و لایک و فالوئر جذب می‌کنند. زمانی هم که از وی ایراد گرفته می‌شود، شما را به تعداد لایک‌هایش ارجاع می‌دهد.

ترجمه میدان مبارزات ایدئولوژیک است

صدرآرا با تاکید بر این‌که میدان ترجمه کتاب و خبر میدان های مبارزات ایدئولوژیک هستند، بیان کرد: مترجمان برسر مفاهیم جدال می‌کنند تا بدان پیچش‌های معنایی دهند و برتری خود را اثبات کنند. ترجمه میدان مناظره ایدئولوژیک است، از دورانی که نهضت ترجمه آغاز شد یعنی انقلاب مشروطه، مناظره ایدئولوژیک جریان دارد. جریان ایدئولوژیک فعلی بازار ترجمه، ایدئولوژی کاسب‌کارانه، مصرف‌گرایانه و تماشاگر طلبیدن است. همین امر موجب شده عنصر ترجمه از کیفیت به کمیت تغییر کند. این دو ایدئولوژی با هم رقابت می‌کنند و آنچه تحویل می‌دهند، ناهمشکل، ناهمگون و بی سرو ته است.

او افزود: این ایدئولوژی برای بازتعریف و بازتولید خود، کتاب‌های نامرغوب منتشر می‌کند. برای مترجم دیده شدن و برای ناشر، سود مهم است.

فرشتگان، نخستین مترجمان خبری

صدرآرا با اشاره به اینکه همواره دغدغه رسانه را داشته، بیان کرد: مدیا را اشتباه ترجمه می‌کنیم، رسانه بخشی از مدیا و بخشی از کارکرد مدیا است. بخش بزرگ معنایی مدیا باز‌می‌گردد به میانجی‌گری؛ مدیا فرهنگ‌ها، دیدگاه‌ها و عقاید را به یکدیگر متصل کرده و کل را به وجود می‌آورد. در قرون وسطی مدیالوژی تعریف متفاوتی داشت. حامل پیام فرشتگان بودند. آنجلولوژی مصادف شده با مدیولوژی. فرشته پیام الهی را دریافت کرده و به سینه پیامبران الهی که بشر هستند، منتقل می‌کرد.

او افزود: این انتقال معنا از زبان فرابشری و الهی به زبان بشری، مدیای آن زمان بود. خبری که خدا به نبی می‌داد صرفا پیام ساده نبود بلکه کثرت روایات نیز بود. به همین دلیل علومی ایجاد شدند که آن پیام‌ها را تعبیر و تفسیر کنند. در عرصه خبر نیز این علم را باید داشته باشیم و نیازمند تعبیر و تفسیر خبر هستیم. هر تعبیر و تحلیلی به عنوان یک ایدئولوژی در دسترس مخاطبان قرار می‌گیرد.

کثرت روایات

صدرآرا گفت: وقتی خبر را به رسانه‌های ناهمسو منتقل کنیم چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ کثرت روایات ایجاد می‌شود. همانگونه که اگر به 4 نویسنده با سبک‌های مختلف یک سوژه را بدهیم، با کثرت روایات مواجه می‌شویم. ما جهانی که زندگی می‌کنیم را از دریچه چشم میانجیان درک می‌کنیم نه اطریق منابع و ریشه‌ها.

او افزود: پیشنهاد می‌کنم مترجمان خبری کتاب پرده صحرا نوشته پل ویلیریوم، متفکر فرانسوی را بخوانند.

قدمت ترجمه کمتر از صدسال است

امیرحسین اللهیاری، مترجم کتاب‌های عربی زبان گفت: من کار ترجمه خبری انجام نداده‌ام اما زمانی که مساله ترجمه مطرح می‌شود، باید به لحاظ عملی کار به بهترین نحو ممکن ترجمه و منتشر شود و به دست مخاطب برسد.

او چالش ترجمه را گرانی قیمت کاغذ و کتاب عنوان کرده و گفت: بیشتر مترجمین زبان عربی در ایران، ایرانیان عرب زبان هستند و معمولا کارشان کیفیت چندانی ندارد. باید متن زبان اصلی را در ذهن گوارش کنی و بدانی در کدام سطح زبانی قرار داری. سپس عبارات مناسب را انتخاب کرده و اثری به مخاطب ارائه کنی که از خواندن آن لذت ببرد.

اللهیاری گفت: قدمت ترجمه در کشور ما کمتر از 100 سال است. اگر آن قسمت که با اقتصاد نشر گره خورده، بهبود پیدا کند، قطعا مترجمان آینده خوبی خواهند داشت چراکه مردم ما به خواندن داستان و هم خبر علاقمندند. زمانی که شبکه‌های اجتماعی در کشور رواج یافت، بسیاری گفتند دوران کتاب به سر آمد اما این اتفاق رخ نداد. عادت داریم زود قضاوت کرده و حکم را فورا صادر کنیم. زمانی که گابریل گارسیا مارکز کتاب صدسال تنهایی را نوشت، منتقدین گفتند دوران رمان به سر آمد و به عنوان آخرین رمان به آن ادای احترام کنیم. اما چنین اتفاقی رخ نداد.

او تاکید کرد: اگر مشکل اقتصادی صنعت چاپ و نشر رفع شود، ترجمه در کشور آینده خوبی دارد. اللهیاری برخلاف صدرآرا معتقد است افزایش تعداد انتشاراتی‌ها در کشور بسیار خوب و مثبت است اما به شرط آن‌که از پس کاری که انجام می‌دهند برآیند. مشکل اصلی اینجاست که سوبسید را به کاغذ خام می‌دهند و این امر موجب شده بسیاری از انتشاراتی‌ها تنها به دلیل دریافت سوبسید کاغذ ایجاد شوند. اگر سوبسید به کتاب چاپ شده اختصاص یابد، این مشکلات هم رفع می‌شود. فروش غیرقانونی کاغذ نیز منتفی خواهد شد. وزارت ارشاد نیز می‌تواند کتاب را خریداری کرده و به کتابخانه‌ها اهدا کند.

 به عقیده اللهیاری به لحاظ قانونی هیچ ایرادی ندارد که چندین نفر یک کتاب را ترجمه و منتشر کنند. او گفت: کتاب گاه ناچیزی مرگ که ترجمه کردم به چاپ سیزدهم با تیراژ 3 هزار نسخه رسیده است اما همین را اشخاصی ترجمه کرده و به چاپ دوم هم نرسیده‌اند.

خوش بود گر محک تجربه آید به میان

تا سیه روی شود هرکه در او غش باشد