نگرانی از سوءاستفاده تمدن غرب از هوش مصنوعی/ چگونه حمایت رهبر شهید، مسیر تحول دیجیتال در علوم اسلامی را هموار کرد؟

به گزارش ایلنا، حجت الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) باحضور در موکب رسانه‌ای «امت مبعوث» در قم گفت: بعثت الهی و حضور مردم در صحنه همان پیش‌بینی‌ای بود که رهبر معظم انقلاب پیش‌تر مطرح کرده بودند و مردمی که بر اساس تعالیمی که از رهبری دریافت کرده بودند، به‌درستی عمل کردند. آنچه به نظر می‌رسد رخ داد، اتفاقی نادر و کم‌نظیر بود؛ اینکه ملتی به پا خاست و بیش از شصت روز به‌صورت مستمر در میدان حضور داشت. 

وی افزود: به‌نظر بنده این رخداد بی‌نظیر است و جز حاصل تربیت الهی رهبر معظم انقلاب و دوراندیشی و پیش‌بینی دقیق ایشان، علت دیگری ندارد. تا این مرحله، پیروزی از آنِ مردم ما بوده است؛ پیروزی‌ای که حاصل بینش و دوراندیشی امام شهیدمان است. امیدواریم خداوند متعال، تحت زعامت رهبر عزیزمان حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، پیروزی‌های بیشتری را نصیب مردم ما فرماید. 

 نعمت رهبری و بنیان‌گذاری تمدن اسلامی

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی خاطرنشان کرد: خداوند متعال در طول دوران انقلاب و به‌ویژه در دوره رهبری رهبر شهیدمان، نعمت بزرگی را به مردم ما عنایت فرمود؛ رهبری فرزانه که با دوراندیشی و نگاه نافذ خود، پایه‌های یک تمدن اسلامی را بنیان نهادند. 

وی با اشاره به نگاه دور اندیش امام شهید گفت: رهبر معظم انقلاب نگاهی صرفاً محدود به دین در معنای انجام عبادات نداشتند؛ ایشان هم رهبر دینی و هم رهبر سیاسی بودند و دین را به‌مثابه راه نجات انسان در دنیا و آخرت می‌نگریستند و مسیری که برای این کشور طراحی کردند، مبتنی بر همین نگاه بلند و عمیق بود. 

خاطره‌ای از رهبر شهید درباره مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی درباره نگاه فناورانه و آینده نگرانه امام شهید گفت: مایلم خاطره‌ای را بیان کنم و آن، خاطره تأسیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور است. در سال ۱۳۶۸، یعنی سال نخست رهبری رهبر شهید، 

جمعی از طلاب و دانشجویان تلاش کردند از کامپیوتر، که در آن زمان دسترسی به آن محدود و تصور استفاده از آن بسیار ابتدایی بود، برای انجام برخی فعالیت‌ها در حوزه حدیث و رجال بهره بگیرند. 

وی ادامه داد: آنان نتایج اولیه فعالیت‌های خود را به محضر مقام معظم رهبری ارائه کردند. ایشان در نخستین جلسه‌ای که با این فعالیت‌ها مواجه شدند، دستور دادند و از این دوستان خواستند برنامه خود را برای تأسیس یک مرکز و تداوم این مسیر ارائه کنند. پس از چند هفته، زمانی که نتیجه طراحی خود را عرضه کردند، مقام معظم رهبری فرمودند که این کار، کاری بسیار مهم است؛ یعنی بهره‌گیری از رایانه در توسعه علوم اسلامی، و تأکید کردند که هر روز تأخیر در این مسیر، موجب خسارت خواهد بود. 

دوراندیشی در استفاده از فناوری

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری نور با بیان این که امروز در سال ۱۴۰۵، بیان چنین سخنی شاید چندان شگفت‌آور نباشد، تصریح کرد: در سال ۱۳۶۸، حتی بسیاری از بزرگان، متفکران و اندیشمندان ما این دوراندیشی را نداشتند که بتوانند آینده حرکت این فناوری و میزان تأثیر آن بر توسعه زندگی بشر، توسعه علوم و به‌ویژه توسعه علوم اسلامی را پیش‌بینی کنند. در پی آن نگاه، بیش از سه دهه است که با حمایت ایشان، فعالیت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در این عرصه ادامه یافته و همچنان تداوم دارد و این مرکز یکی از یادگارهایی است که رهبر شهید برای ما به‌جا گذاشته‌اند. 

وی تصریح کرد: این مرکز با دستور مستقیم و تحت اشراف رهبر شهید تأسیس شد و حتی در سال‌های ابتدایی، در اساسنامه مرکز، ریاست عالی و ریاست هیئت امنای آن بر عهده شخص رهبری بود که این امر نشان‌دهنده دغدغه عمیق ایشان نسبت به این حوزه است. در سطحی فراتر از علوم اسلامی و در مقیاس کلان کشور نیز مشاهده می‌کنیم که یکی از دغدغه‌های جدی مقام معظم رهبری، توصیه مستمر به علم، نهضت علمی و توسعه علم‌آموزی در کشور بوده است. 

نهضت علمی و علم به مثابه قدرت

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی با اشاره به دغدغه‌های رهبر شهید در زمینه توسعه علمی گفت: یکی از این دغدغه‌ها برگرفته از فرمایش امیرالمؤمنین علیه‌السلام با حدیث «العلم سلطان» بود. دیدگاه و تأکید رهبر معظم انقلاب این بود که اگر خواهان قدرت، عزت، استقلال و آینده‌ای روشن هستیم، باید به‌طور جدی به دنبال کسب علم باشیم؛ چراکه علم ابزار قدرت در دنیای امروز است و قدرت، مسیر دستیابی به استقلال، آزادی و عزت به‌شمار می‌آید. 

 شتاب علمی و جبران عقب‌ماندگی تاریخی

وی ادامه داد: دومین محور، تأکید بر نهضت علمی و تولید علم بود؛ اینکه کشور باید حرکتی جهشی و شتاب‌دار را تجربه کند. واقعیت این است که در دوره استبداد، کشور ما به تعبیر رهبر شهید، حدود یکصد سال از مسیر علم عقب افتاد؛ در حالی که جهان پیش رفت و ما صرفاً به مصرف‌کننده دستاوردهای علمی دیگران تبدیل شدیم. اگر امروز می‌خواهیم نقش‌آفرین باشیم، ناگزیر از شتاب‌گیری در این مسیر هستیم. 

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (مرکز نور) خاطرنشان ساخت: در برخی دهه‌ها، با تأکیدات ایشان و تلاش مردم، دانشمندان، حوزه‌ها و دانشگاه‌ها، رشد علمی کشور تا هفده برابر افزایش یافت و در مقاطعی، بالاترین نرخ رشد علمی جهان را تجربه کردیم؛ امری که حاصل توجه و هدایت رهبر معظم انقلاب بود. 

 تولید علم بومی و آفرینش علمی

وی دیگر تأکیدات رهبر شهید را در حوزه علم، ضرورت آفرینش علمی و بومی‌سازی دانش عنوان کرد و گفت: ایشان معتقد بودند نباید صرفاً مصرف‌کننده علم دیگران باشیم یا با تأخیر، دستاوردهای تولیدشده در سایر کشورها را تکرار کرده و همان‌ها را به دانشجویان و طالبان علم آموزش دهیم، بلکه باید به تولید علم بومی بپردازیم. نمونه‌های این رویکرد را می‌توان در دانش هسته‌ای، فناوری نانو، سلول‌های بنیادی، صنایع موشکی و سایر حوزه‌هایی مشاهده کرد که کشور در آن‌ها شاهد رشد علمی بوده و در جایگاه تولیدکننده و صاحب آفرینش بومی قرار گرفته است. 

 علم نافع و پاسخ به نیاز جامعه

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی محور دیگر مورد نظر امام شهید را تأکید بر «علم نافع» دانست و اظهار داشت: گاه مراکز علمی شاخص‌هایی را برای توسعه علم در نظر می‌گیرند که لزوماً منافع آن به جامعه، مردم و زندگی واقعی بازنمی‌گردد. در برخی موارد، گرفتار مقاله‌زدگی، عنوان‌زدگی یا تولید علمی می‌شویم که اگرچه علم جهانی را پیش می‌برد، اما پاسخگوی نیازهای جامعه ما نیست. رهبر معظم انقلاب همواره تأکید داشتند که باید علمی تولید شود که برای مردم و جامعه ما منفعت ملموس داشته باشد. 

 مرجعیت علمی ایران در جهان

استاد حوزه و دانشگاه افزود: محور مهم دیگری که از فرمایشات رهبر شهید قابل ذکر است و امید می‌رود با رهبری رهبر جدید نیز دنبال شود، موضوع کسب مرجعیت علمی در جهان است. ایشان تأکید داشتند که کشور باید به مرحله‌ای برسد که به مرجع علم و دانش تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که هر کس برای دستیابی به قله‌های علم و مرزهای فناوری نیازمند مراجعه به ایران و حتی یادگیری زبان فارسی باشد. 

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری نور با بیان این که این خواسته رهبر معظم انقلاب، نه یک آرمان دست‌نیافتنی، بلکه واقعیتی ممکن و قابل تحقق بود، گفت: امید است با رهبری جدید و همت دانشمندان و علما، این مسیر با قدرت دنبال شود. 

 هوش مصنوعی؛ محور راهبردی توسعه علمی

وی ادامه داد: در کنار تأکید بر علم، ایشان بر محور دوم و بسیار مهمی در توسعه علمی، یعنی هوش مصنوعی، به‌عنوان یک محور راهبردی تأکید ویژه داشتند. امروزه فناوری‌های دیجیتال و به‌ویژه هوش مصنوعی، مهم‌ترین عامل رشد علمی و تحولات گسترده در جهان به‌شمار می‌آیند. از همین رو، رهبر معظم انقلاب بر توجه جدی و پیگیری مستمر این حوزه تأکید داشتند و هشدار می‌دادند که هرگونه تأخیر یا کوتاهی در این زمینه، به تکرار تجربه عقب‌ماندگی علمی در عصر صنعتی شدن منجر خواهد شد. 

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی با بیان این که تمدن غرب با بهره‌گیری از دانشی که در این دوره به‌دست آورد، توانست بسیاری از کشورهای اسلامی و مستضعف را به استثمار بکشاند، افزود: این نگرانی وجود دارد که با هوش مصنوعی نیز چنین وضعیتی تکرار شود؛ از این‌رو، این حوزه باید به‌عنوان یک موضوع راهبردی به‌طور جدی دنبال شود. 

وی خاطرنشان ساخت: رهبر شهید تأکید داشتند که نباید احتمال سوءاستفاده تمدن غرب از هوش مصنوعی را بعید دانست. هرچند غرب در کنار توسعه فناورانه این حوزه، بر جنبه‌های اخلاقی آن نیز تأکید ظاهری دارد، اما نباید فریب این ظواهر را خورد و باید این احتمال را جدی گرفت که بار دیگر از این دانش در مسیر اهداف استعماری استفاده شود. 

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی درباره درستی پیشبینی رهبر شهید گفت: جنگ‌های اخیر، از جمله جنگ غزه، جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان، و استفاده از هوش مصنوعی در کشتار مردم، نشان داد که این پیش‌بینی رهبر معظم انقلاب درست بوده و غرب از هوش مصنوعی در جهت جاه‌طلبی‌های خود بهره گرفته است. 

 چشم‌انداز آینده و نقش هوش مصنوعی در علوم اسلامی

وی اظهار امیدواری کرد: امید است بتوان از هوش مصنوعی در تمامی حوزه‌ها به‌درستی استفاده کرد و همان‌گونه که رهبر شهید تأکید داشتند، با شناخت عمیق لایه‌های این فناوری، در زمره ده کشور برتر توسعه‌دهنده هوش مصنوعی قرار گرفت و از این طریق به رشد کشور کمک کرد. 

حجت الاسلام والمسلمین بهرامی درباره توسعه فناوری در عرصه علوم اسلامی در کشور گفت: در حوزه علوم اسلامی نیز خوشبختانه این مسیر آغاز شده است و امروز در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، ابزارها، سامانه‌ها و چت‌بات‌های متعددی مبتنی بر هوش مصنوعی در حوزه حدیث و منابع اسلامی تولید شده است. امید می‌رود این حرکت با قوت و استمرار ادامه یابد و تحت زعامت حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، کشور به قله‌های پیشرفت در میان کشورهای جهان دست یابد و پرچم عزت اسلامی و ایرانی در جهان برافراشته شود.