در گفتگو با ایلنا مطرح شد؛
قناتهای تهران در بحران بیتوجهی/ ۳۶۰ قنات تهران همچنان آبدهی دارند
قناتهای تهران، این شبکه قدیمی و پیچیده آبرسانی که سالها زندگی شهری را سیراب میکرد، امروز با تهدیدهای جدی روبهرو هستند. ساخت و سازهای شهری، اتوبانکشیها و تغییرات منابع آب زیرزمینی باعث شده تا بسیاری از این قناتها خشک شده یا دچار آسیبهای جدی شوند. به اعتقاد کارشناسان؛ بدون مرمت و مراقبت مستمر، تهران بخشی از میراث آبی خود را از دست خواهد داد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، کارشناسان اعتقاد دارند؛ بدون مرمت و مراقبت مستمر، تهران بخشی از میراث آبی خود را از دست خواهد داد.
محمد حسنلی (کارشناس قنات و دکتری علوم و مهندسی آب) به ایلنا گفت: قناتهای تهران به شمال، شرق، غرب و جنوب تقسیم میشوند. قناتهای شمالی تهران، به ویژه در مناطق یک و سه، دارای مادرچاه در ارتفاعات و پرآبتر هستند، زیرا بارندگیهای بیشتر و نفوذ آب در زمینشناسی منطقه باعث تامین آب پایدار میشود. طول قناتها متفاوت است؛ برخی تنها ۲۰۰ متر و برخی تا ۱۴ کیلومتر طول دارند که طولانیترین آنها قنات سلیمانیه است.
وی افزود: قناتهای شمال حتی با وجود مادرچاههای قناتهای مرکزی، به دلیل عمق زیاد تخریب نشدهاند. در عمق ۴۰ تا ۵۰ متر، ساخت چاه یا اتوبان آسیبی به کوره قنات وارد نمیکند، اما قناتهایی که نزدیک سطح زمین و عمق ۲ تا ۵ متر دارند، در اثر ساخت و ساز و اتوبانکشی آسیب دیدهاند.
چالش آمارگیری قناتها در تهران
آمار دقیق قناتهای تهران همواره به عنوان یک چالش مطرح بوده است. محدوده تهران در دورههای مختلف تاریخی بطور مداوم تغییر کرده و در دوره قاجار که شامل حصار ناصری و صفوی بود، ۲۶ قنات در تهران وجود داشت که با توسعه شهر تهران و اضافه شدن روستاهایی مانند طرشت، باغ فیض و مهدیآباد به محدوده شهری، تعداد قناتهای پایتخت به حدود ۵۰۰ قنات رسید.
علاوه بر این، مدیریت قناتها در اختیار ارگانهای مختلف از جمله دانشگاهها، سفارتخانهها، سازمان اوقاف، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو و شهرداری تهران بوده و همین موضوع باعث شده تا آمارگیری دقیق از قناتهای تهران دشوار شود و پاسخ به این سوال که تهران چه تعداد قنات زنده و مرده دارد، پیچیده شود.
وضعیت آبدهی و قناتهای خشک شده
حسنلی براساس مشاهدات خود به ایلنا گفت: حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد قناتهای تهران آبدهی دارند، اگرچه آمار رسمی باید توسط شهرداری تهران ارائه شود.
او افزود: از ۵۳۱ قناتی که مهندس احمد مالکی در کتاب خود از آنها نام برده است، ۳۶۰ قنات توسط شهرداری احصاء شده است که اکثر آنها در طول سال آبدهی دارند.
به گفته این کارشناس قنات، قناتهای مرکزی تهران، به ویژه در منطقه ۱۲ عمدتا خشک شدهاند اما خشک شدن قنات به معنای از بین رفتن کامل قنات نیست.
وی افزود: گاهی ریزش در مسیر قنات باعث میشود آب به مظهر قنات نرسد، همانند اتفاقی که در چشمه علی رخ داد. خشکسالی یا ساختوساز میتواند مسیر آب زیرزمینی را تغییر دهد اما بخشهایی از قنات هنوز آب دارند و قابل بهرهبرداری هستند.
در سال ۲۰۱۶، یازده قنات برای ثبت جهانی انتخاب شد. اما هیچ قناتی از تهران در این میان ثبت نشد. قدیمیترین قنات تهران، قنات مهرگرد در منطقه ۱۲ است که دستکم ۷۰۰ سال قدمت دارد. قنات سنگلج نیز دارای مسیر افقی آجری و ۹ میله چاه است و اسناد وقفنامهای معتبر منسوب به «حریرجان خاتون»، دختر «شاه طهماسب دوم صفوی» دارد. با این وجود، بسیاری از این قناتها حتی ثبت ملی هم نشده و بودجه محدودی برای مرمت آنها اختصاص یافته است.
قناتهای تهران نیازمند مرمت و حفاظت مستمر
حسنلی با تاکید بر این مطلب که قناتهای تهران نیازمند بازیابی دورهای، مرمت و لایروبی هستند، افزود: اختصاص بودجه کافی میتواند آبدهی قناتها را افزایش دهد و حتی در برخی مناطق با تصفیه اندک، برای مصارف شرب نیز قابل استفاده باشد.
به گفته این کارشناس قنات، مرمت منظم قناتها نه تنها به حفظ میراث تاریخی کمک میکند، بلکه منبعی پایدار برای تامین آب شهر تهران خواهد بود.
