قرآن کریم و شیوههای مختلفِ قصهگویی/ قصهها، عبرتآموز هستند
در نخستین نشست تخصصی جشنواره قصه گویی که به موضوع «بررسی اهمیت و جایگاه قصه و داستان و تاثیر بر مخاطب با نظری بر آیات قرآن» اختصاص یافت از به کار گرفته شدن شیوههای مختلف قصهگویی در قرآن صحبت به میان آمد و به این نکته اشاره شد که از طریق قصه میتوان پیام را به درستی به مخاطب منتقل کرد تا عبرتآموزی برای او داشته باشد.
به گزارش ایلنا به نقل از ادارهکل روابط عمومی و امور بینالملل کانون، نشست علمی تخصصی «بررسی اهمیت و جایگاه قصه و داستان و تاثیر بر مخاطب با نظری بر آیات قرآن» با سخنرانی فاطمه یوسفی و سیدمحمدجواد صداقتکشفی برگزار شد.
فاطمه یوسفی (استاد دانشگاه) درباره اهمیت و جایگاه قصه گفت: «خداوند حکیم است و قصه را ترجیح میدهد تا حکم را بیان کند. یکی از اسامی خداوند نیز رب است که به معنای مربی و آموزش دهنده است. مربی کارش آموزش است و خداوند از راه رب بودن وارد میشود، چون میخواهد به بنده آموزش دهد. بنابراین کتاب قرآن، کتاب تشریع و قانون است و درباره عقاید، اخلاق و احکام صحبت میکند.»
این مشاور و پژوهشگر دینی ادامه داد: «فرزندم، وقتی به تماشای فیلم مینشیند، انگار غذا را با سرنگ به او میدهم. در این حالت او برای خوردن تلاشی نمیکند، چرا که همه چیز برای او آماده است. اما وقتی قصه گفته میشود، انگار غذا را جلوی او گذاشتهای و حالا باید خودش تلاش کند و آن را بخورد.»
یوسفی افزود: «قصهگویی برای کودک ایجاد تخیل میکند و خداوند نیز در قصههایش، همه چیز را مطرح نمیکند. بنابراین مربی باید بیاموزد که چه چیزی را میخواهد عنوان کند. مادران همیشه مربی هم هستند و باید توجه کنیم کودک ما در هر سنی به چه چیزی نیاز دارد و متناسب با آن این خوراک را فراهم کنیم. وقتی میخواهید مبحثی را القا کنید، یکی از روشهایش استفاده از قصه است، چرا که محسوس است و سختترین مطالب عقلی را هم اگر بخواهید منتقل کنید با قصه زودتر هضم میشود. خداوند خالق من و شماست و میداند که چه چیزی را خلق کرده و میداند که ما از شنیدن قصه لذت میبریم، بنابراین از طریق قصه، پیام خدا به بندهاش منتقل میشود. قصه، آیینه گذشتگان است و عبرتآموزی برای مخاطب به همراه دارد.»
او در ادامه با اشاره به اینکه وقتی شما برای کودک، هنگام خواب قصه میگویید، به ضمیر ناخودآگاه او نفوذ پیدا میکنید، گفت: «در چنین شرایطی، قصه اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. ما برای خودمان یک شخصیت محوری و الگو داریم تا طبق او کارهایمان را انجام دهیم و این از طریق قصهها به کودکان القا میشود. خداوند نیز در قصههایش همین شیوه را پیش میبرد. او به جای ذکر جزییات احکام به شکل مستقیم، در قالب داستان به عقاید و اخلاق میپردازد. وقتی نویسنده در کتاب «لینالونا» درباره حجاب صحبت میکند، در ذهن کودک به راحتی قابل درک است. حال گاهی اوقات این قصهگو خداوند است و گاهی نیز فرد و ما به واسطه گزینه خلیفةالهی آن را در قصههایمان استفاده میکنیم.»
قرآن کریم به قصه اهمیت میدهد
صداقت کشفی نیز این نشست را با قصهای از حضرت موسی(ع) آغاز کرد و گفت: «من بحث خودم را به صورت غیرکلیشهای آغاز کردم، چرا که ما عادت کردهایم از یک ابتدایی شروع کنیم، مقدمه و فراز و فرودی داشته باشیم و در نهایت نتیجهگیری کنیم، در حالیکه قصهای که من از سوره بقره برای شما تعریف کردم، از بخش میانی شروع میشود. در واقع خداوند، فضای زمانی و عادتها را در قصهگویی میشکند و از تقدم و تاخر استفاده میکند. این میتواند دهها دلیل از بعد هنر داشته باشد، ما فکر میکنیم به خاطر جلب توجه بوده است اما شاید دلایل دیگری هم داشته باشد. این یک نمونه از زیباییهای قصهگویی در قرآن کریم با استفاده از فهمی است که مخاطب میتواند داشته باشد.»
او ادامه داد: «هرکدام از قصههای قرآن، موضوعیت دارند. در قرآن کریم از شیوههای مختلف قصهگویی استفاده میشود و شیوه روایت همیشه یک جور نیست. در کتابهای متعدد از قصههای قرآنی صحبت شده و در تفاسیر نیز وقتی به آیات و قصص میرسیم، توضیحاتی درباره قصههای قرآنی مطرح میشود.»
این استاد دانشگاه افزود: «قرآن کریم به قصه اهمیت میدهد، همانطور که در سوره حضرت یوسف (ع) میفرماید ما برای تو بهترین قصه را مطرح میکنیم. حال اختلاف نظری درباره این «بهترین قصه» وجود دارد که منظورش در کل قرآن است یا اینکه صرفا در همین سوره است. اینکه کل قرآن قصه است به معنای لغوی آن مطرح شده، یعنی مجموعه بههم پیوستهای که میتوان دنبال کرد.»
صداقت کشفی در ادامه توضیح داد: «ما کلا دو هنر نمایشی ویژه داریم. یکی تئاتر است و یکی سینما که مجموع این دو را هنرهای نمایشی میگویند. این دو شباهتهایی با هم دارند و هر کدام ویژگیهای متفاوتی هم دارند. نمایشنامه مبتنی بر گفتار است و برخی داستان کوتاه و برخی دیگر داستانک که تلنگری به قصه کوتاه میزند. برخی قصههای قرآن بلند هستند و نمیتوان به آنها رمان گفت. اما قصه حضرت موسی (ع) و قصه حضرت یوسف (ع) هر دو قصه بلند هستند. حالا تفاوت بین این دو قصه در قرآن این است که قصه حضرت یوسف (ع) یکجا بیان شده و در یک سوره است که از نظر فنی و حرفهای قصه خاصی است، اما قصه حضرت موسی(ع) متراکم است و بخشهایی از آن در یک سوره و بخشهای دیگر نیز در سورهای دیگر که در برخی جاها نیز به نحوهای مختلف تکرار میشود.»
او ادامه داد: «داستانهای کوتاهی در قرآن داریم، مانند قصه عزیر نبی (ع) در سوره بقره که خداوند او را میمیراند و دوباره زنده میکند، در حالی که فکر میکند در حد یک چرت روزانه کوچک بوده است که کل آن در یک آیه ذکر میشود. گاهی نیز گفتوگوهای دو یا چند نفره در قرآن کریم دیده میشوند، مانند قصه حضرت ابراهیم(ع) و نمرود که با هم بحث میکنند، آن هم در یک آیه است که جذابیتهای داستانی دارند. تاکید مفسران بر این است که قصههای قرآنی واقعی است و تخیلی نیست.»
بیستوچهارمین جشنواره بینالمللی قصهگویی کانون پرورش فکری و کودکان و نوجوانان از ۲۵ دی آغاز شده است و تا بیستونهم همین ماه در شهر یزد ادامه خواهد یافت.
علاقهمندان میتوانند برای تماشای آنلاین این نشستها به نشانی اینترنتی زیر https://live.kpf.ir/ch/kargah و نشانی www.aparat.com/kanoon.yazd/live مراجعه کنند.