وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی» مطرح کرد؛
تسلط رهبر شهید بر شعر و نثر فارسی/ امام مجاهد شهید از مفاخر ادبی ایران پاسداری کردند
سید عباس صالحی یکی از ویژگیهای برجسته رهبر شهید را تسلط همزمان بر شعر و نثر فارسی دانست و گفت: امام مجاهد شهید در پاسداری از مفهوم و جایگاه ادبیات فارسی نقش مهمی داشتند و اجازه ندادند مفاخر ادبی ایران از عرش به فرش تنزل پیدا کنند. این نیز بخشی از پاسداری ایشان از ادب فارسی در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران بود.
به گزارش ایلنا به نقل از ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، آیین بزرگداشت «امین زبان و ادب پارسی» و رونمایی از کتاب «از دفتر شعر امین؛ منتخبی از سرودههای حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی خامنهای قدساللهنفسهالزکیه» دوشنبه ۲۵ آبان (۱۴۰۵) با همکاری معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خانه کتاب و ادبیات ایران و انتشارات انقلاب اسلامی وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی شهید خامنهای در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری برگزارشد.
در این آیین سیدعباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامعلی حدادعادل؛ مشاور مقام معظم رهبری و رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، محسن جوادی؛ معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فاطمه مهاجرانی؛ سخنگوی دولت، ابراهیم حیدری؛ دبیر سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران و مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، مهدی ابراهیمزاده؛ رئیس حوزه ریاست موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، محمدرضا حبیبالهی؛ مدیر انتشارات انقلاب اسلامی، مدیران ستاد هفته کتاب، مدیران فرهنگی کشور و جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر و رسانه حضور داشتند.
ضرورت توجه به وجه ایرانیت رهبر شهید
در این آیین، سید عباس صالحی به ابعاد مختلف شخصیتی رهبر شهید اشاره کرد و گفت: شخصیت رهبر شهید را میتوان از سه وجه مورد بررسی قرار داد. دو وجه از شخصیت ایشان، یعنی تسلط بر حوزههای مختلف علوم و معارف اسلامی و سابقه مبارزاتی و انقلابی، در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب و دوران رهبری ایشان همواره مورد توجه بود. ایشان از سالهای ابتدایی انقلاب اسلامی، از همراهان ارشد امام بودند. اما به نظرم این دو وجه تا اندازهای بر وجه سوم شخصیت ایشان، یعنی ایرانیت، سایه انداخته است.
وی افزود: رهبر شهید، اندیشمندی برجسته و شخصیتی انقلابی بودند، اما درعین حال ایراندوستی واقعی بودند. امروز یکی از وجوه مهم شخصیت ایشان را که به زبان فارسی و جایگاه این زبان بهعنوان کانون مرکزی هویت ایرانی مربوط میشود، بازشناسی و بازنمایی میکنیم. در شرایط کنونی نیز که در آن قرار داریم، باید این وجه از شخصیت ایشان را بیشتر مورد توجه قرار دهیم.
وزیرفرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: ایشان هم به زبان فارسی تعلق خاطر و تسلط شخصی داشتند و هم در حوزه حکمرانی کشور به زبان و ادب فارسی اهتمام میورزیدند. جنبه نخست به ویژگیهای فردی ایشان مربوط میشود و جنبه دوم، وجه عمومی و مسئولیت ایشان در جایگاه رهبری کشور را نشان میدهد.
وی با تاکید بر تسلط رهبر شهید بر شعر و نثر فارسی ادامه داد: یکی از ویژگیهای برجسته قائد شهید امت، تسلط همزمان بر شعر و نثر فارسی بود. افرادی را میشناسیم که شاعرند یا با شعر فارسی آشنایی دارند و از تسلط برخوردارند اما در حوزه نثر فارسی چنین اشرافی ندارند و در مقابل، کسانی نیز در نثر توانمندترند. امام شهید در هر دو حوزه تسلط و تبحر داشتند و نمیتوان گفت اشراف ایشان بر شعر بیشتر از نثر بود یا برعکس.
صالحی با اشاره به آشنایی قائد شهید امت با دورههای مختلف شعر فارسی مطرح کرد: کسانی که با ایشان معاشرت داشتند، بهخوبی میدیدند که آشنایی ایشان با شعر، به یک دوره تاریخی محدود نمیشد. ایشان از شعر دورههای مختلف، از سبک خراسانی تا قالبها و جریانهای گوناگون ادبی، شناخت عمیقی داشتند. در کنار این تسلط، جوهره کلام و ظرفیتهای نثر فارسی نیز برای ایشان اهمیت ویژهای داشت.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دومین ویژگیِ ارتباط رهبر شهید با زبان فارسی را اهتمام ایشان به رشد و گسترش این زبان دانست و گفت: در تاریخ ایران، دورههایی مانند عصر سامانیان را داشتهایم که زبان و ادب فارسی مورد توجه ویژه امیران و وزیران قرار گرفت. در آن دوره، حاکمان و وزیرانی مانند ابوالفضل بلعمی در تقویت زبان و ادب فارسی نقش داشتند و اتفاقات بزرگی در یکی از مقاطع مهم تاریخ ایران رقم خورد.
وی افزود: پس از آن نیز در دورههایی شاهد توجه به زبان فارسی بودهایم، اما انقلاب اسلامی و بهویژه دوره ممتد رهبری امام شهید، دورهای خاص و قابل توجه برای زبان و ادب فارسی از جنبههای مختلف بود.
صالحی با اشاره به نگاه رهبر شهید به فردوسی و شاهنامه بیان کرد: نوع نگاه ایشان به فردوسی را فراموش نکردهایم. در دهه نخست انقلاب اسلامی ایران، به دلیل حساسیتهایی که نسبت به واژه «شاه» وجود داشت، شاهنامه تا اندازهای به حاشیه رفت؛ اما قائد شهید امت در همان شرایط، فردوسی را مورد توجه قرار دادند و از حکمت فردوسی سخن گفتند. این توجه و تاکید در آن مقطع اهمیت زیادی داشت و آثار آن را امروز نیز میتوان مشاهده کرد.
وی همچنین به توجه رهبر شهید به حافظ و میراث ادبی او اشاره کرد و گفت: سخنان ایشان درباره حافظ و ابعاد مختلف شعر و اندیشه او، همچنان ماندگار و قابل استفاده است. امام مجاهد شهید در پاسداری از مفهوم و جایگاه ادبیات فارسی نقش مهمی داشتند و اجازه ندادند مفاخر ادبی ایران از عرش به فرش تنزل پیدا کنند. این نیز بخشی از پاسداری ایشان از ادب فارسی در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران بود.
او همچنین با اشاره به حمایت قائد شهید امت از استعدادهای جوان ادبی مطرح کرد: یکی دیگر از جنبههای مهم توجه ایشان به زبان فارسی، استعدادپروری و حمایت از نسل جوان ادبی ایران بود. برنامه مستمری که ایشان در نیمه ماه رمضان برگزار میکردند، از این منظر اهمیت ویژهای داشت. خود ایشان نیز درباره هدف این جلسات توضیح داده و تصریح کرده بودند که این برنامه صرفا یک جلسه شعرخوانی نیست.
سیدعباس صالحی در پایان سخنان خود گفت: رهبر شهید این جلسات را اقدامی نمادین برای نشان دادن اهتمام به زبان و شعر فارسی میدانستند. هدف این بود که به نشر، گسترش، تعمیق و پختهتر شدن زبان فارسی توجه نشان داده شود تا به افزایش کارآمدی زبان فارسی کمک کند. این برنامه نیز مانند نوروز و دهها رویداد نمادین دیگر، فرصتی برای نمایش پیوند با بخشهای مرکزی هویت ایرانی بود.
جامعیت علمی یکی از ویژگیهای رهبر شهید بود
در ادامه این آیین غلامعلی حدادعادل با اشاره به جایگاه زبان و ادب فارسی و توجه رهبران انقلاب اسلامی به شعر و ادبیات گفت: در پنجاه سال اخیر، کشور ما دو رهبر به خود دیده است که هر دو ادیب، شعرشناس و از پشتیبانان زبان فارسی بودهاند.
وی با اشاره به جامعیت شخصیتی رهبر شهید بیان کرد: یکی از ویژگیهای ایشان جامعیت علمی بود. کمتر شخصیتی را به جامعیت ایشان دیدهام. افرادی که در رشتههای مختلف تخصص داشتند، پس از ملاقات با امام شهید تصور میکردند که ایشان تنها در حوزه تخصصی آنها صاحبنظر هستند. این ویژگی واقعا حیرتآور بود. گاهی که به شخصیت ایشان فکر میکنم، این بیت از فروغی بسطامی به خاطرم میآید: «با صد هزار جلوه برون آمدی که من/ با صد هزار دیده تماشا کنم». یکی از جلوههای شخصیت ایشان، جلوه شاعرانه بود.
مشاور مقام معظم رهبری با اشاره به نسبت شعر و سیاست ادامه داد: در نگاه عرفا و در سنت ادبی ما، شعر و سیاست چندان با یکدیگر سازگار دانسته نمیشوند. به این معنا که اگر سیاستمداری شاعر باشد، گاهی لازم میبیند در جایگاه سیاسی خود شعر را کنار بگذارد. این موضوع به دوران پیش و پس از انقلاب اسلامی ایران هم محدود نیست. دلیل آن نیز این است که شعر قابلیت تفسیرهای مختلف دارد، در حالی که سیاستمدار باید دقیق و روشن سخن بگوید.
وی گفت: امام خمینی (ره) و رهبر شهید، معمولا بنا نداشتند در سخنرانیهای رسمی خود شعر بخوانند، مگر در مواردی استثنایی. امام راحل با وجود علاقه فراوان به شعر عرفانی و آشنایی عمیق با مثنوی، در مراسم شهادت استاد مطهری به شعری اشاره کردند که با این مصراع آغاز میشود: «آن که مردن پیش چشمش تهلکه است». قائد شهید امت نیز در دوران ریاستجمهوری گاهی در نماز جمعه یکی دو بیت میخواندند، اما در دوران رهبری، استناد شعری در سخنرانیها و بیانیههای ایشان بسیار اندک بود و شاید به تعداد انگشتان دست میرسید.
حدادعادل ادامه داد: شگفتی موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم ایشان خود شاعری برجسته بودند. همه کسانی که شعر میگویند، میدانند که شعر برای خواندهشدن و عرضهشدن سروده میشود. هنر در ذات خود میل به جلوهگری دارد.
رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: رهبر شهید با وجود اینکه از بسیاری از شاعرانی که در محضرشان شعر میخواندند، توانایی شاعری بیشتری داشتند، ساعتها در جمع شاعران مینشستند و به شعرخوانی آنها گوش میدادند؛ اما هیچگاه دیده نشد که بگویند من هم شعر میگویم یا اجازه بدهید شعری از خودم بخوانم. همه مشتاق بودند که شعر ایشان را بشنوند، اما ایشان چنین درخواستی نمیکردند. این رفتار نشاندهنده تسلط و خویشتنداری ایشان بود. بهندرت ممکن بود در محفلی خصوصی و برای دوستی صمیمی شعری از خود بخوانند. در جمع یاران خراسانی خود، به دلیل سابقه دوستی و محافل شعرخوانی از دوران جوانی، گاهی این اتفاق میافتاد.
او با اشاره به شیوه مدیریت فرهنگی رهبر شهید بیان کرد: ایشان موضوعاتی را که در جامعه مهم و ضروری میدانستند، در برنامه رهبری خود جای میدادند. برای نمونه، به هنرهای قرآنی و معارف قرآن توجه ویژه داشتند و برای قاریان قرآن احترام قائل بودند. خودشان نیز از دوران جوانی به قاریان بزرگ مصری علاقه داشتند. کسانی که شرح حال ایشان را خواندهاند، میدانند با چه زحمتی نوارهای تلاوت قاریان مصری را از مصر تهیه میکردند و به ایران میآوردند تا به آنها گوش دهند.
مشاور مقام معظم رهبری اضافه کرد: ایشان هر سال در روز نخست ماه مبارک رمضان، برنامهای را به قاریان قرآن اختصاص میدادند. همچنین مداحان، نوحهخوانان و مرثیهسرایان را مورد توجه قرار میدادند و دیدار سالانه با آنان را مهم میدانستند. در ماه رمضان هم با شاعران نشست و برخاست داشتند.
حدادعادل با تأکید بر اینکه حکمت رهبر شهید را باید در جزئیات رفتار و شیوه مدیریتی ایشان نیز جستوجو کرد، گفت: وقتی میگوییم ایشان رهبری حکیم بودند، این سخن صرفا یک تعارف نیست. باید به جزئیات روشهای ایشان توجه کنیم و از آن بزرگوار حکمت بیاموزیم.
وی درباره شیوه مواجهه امام شهید با مسائل و نقدهای اجتماعی توضیح داد: ایشان چه در مسائل کلان و چه در مسائل جزئی، عیبهای ملت و مردم را بهصورت علنی برملا نمیکردند. بهندرت اتفاق میافتاد که سخنی تلخ از ایشان بشنویم. روش ایشان این بود که جلسه برگزار میکردند، وقت میگذاشتند، جنبههای مثبت را برجسته میکردند، آنها را تقویت میکردند و بهعنوان الگو معرفی میکردند.
مشاور عالی مقام معظم رهبری با اشاره به شیوه تذکردادن قائد شهید امت به برخی رفتارهای نادرست گفت: ایشان از کنار اشکالات بیتفاوت نمیگذشتند، اما تذکرهایشان را در فضایی دوستانه، صمیمانه و محترمانه مطرح میکردند. تذکر را لطیف و با خوشرویی بیان میکردند که کسی از آن دلگیر نمیشد. به این ترتیب، هم اشکال برطرف میشد و هم حرمت افراد حفظ میشد. با شاعران نیز همین روش را داشتند.
وی در ادامه با اشاره به ذوق شعری رهبر شهید گفت: به برکت وجود ایشان و ذوق شعری برجستهای که داشتند، شعر فارسی نیز مورد توجه و حمایت بیشتری قرار گرفت. کسانی که دستی در شعر دارند، بهخوبی متوجه ویژگیهای ادبی سرودههای ایشان میشوند.
رییس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به تاثیر این توجه بر شعر معاصر ایران عنوان کرد: امام مجاهد شهید با چنین ذوق و نگاهی به ارتقای هنر شاعری در ایران کمک کردند. به اعتقاد من، هنگامی که تاریخ ادبیات ایران در عصر ما نوشته شود، باید به این واقعیت اذعان کرد که شعر کهن فارسی، یعنی شعر موزون و قافیهدار، در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران از نظر کمی و کیفی رشد فوقالعادهای داشته است. این شعر امروز به رسانهای مردمی و کاربردی تبدیل شده و در میدان جنگ نیز صدای ملت ایران است. میدانهای نبرد با شیپور هنر به هیجان درمیآیند و شعر در این عرصه نقش موثری ایفا میکند.
غلامعلی حداد عادل در پایان سخنان خود گفت: امیدوارم مسیر فرهنگی و ادبی مورد توجه رهبر شهید ادامه پیدا کند. امیدوارم خداوند به ما توفیق دهد راهی را که ایشان آغاز کردند، ادامه دهیم و در حفظ و نگهداری میراث ارزشمندشان کوتاهی نکنیم.
«امین زبان و ادب پارسی» به پاس نقش رهبر شهید در صیانت از زبان فارسی انتخاب شده است
در بخش دیگری از این آیین، محسن جوادی با بیان اینکه روزهای سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نام بزرگان و چهرههای ماندگار تاریخ ایران نامگذاری شده است، عنوان کرد: یکی از روزهای این هفته به نام «امین زبان و ادب پارسی» نامگذاری شده است؛ عنوانی که به پاس نقش بیبدیل و اثرگذار رهبر شهید در صیانت از زبان فارسی و حفظ و تقویت ادبیات فارسی انتخاب شده است.
معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: این نقش در تاریخ ایران روشن و انکارناپذیر است و و بر کسی پوشیده نیست. نام این چهره با ویژگی پاسداری و صیانت از زبان فارسی و حمایت از شعر و ادب ایران در تاریخ کشورمان ماندگار خواهد شد. خانه کتاب و ادبیات ایران زمینه برگزاری چنین برنامهای را فراهم کرده است تا از شخصیتی تجلیل شود که در دوران معاصر بیشترین سهم را در حفظ و تقویت کتاب و ادبیات داشته است.
ایستادگی مردم با زبان ادبیات و شعر روایت شود
در ادامه، مهدی ابراهیمزاده با بیان اینکه امام مجاهد شهید همواره از «گنج دفاع مقدس» یاد میکردند، گفت: جنگ تحمیلی اخیر نیز واقعیتی تلخ و سنگین را پیش روی ما قرار داد. شهادت ایشان، خانواده و جمعی از مسئولان کشور در آغاز جنگ، واقعهای کمنظیر در تاریخ معاصر بود که آثار و پیامدهای آن همچنان ادامه دارد.
وی با بیان اینکه ابعاد این واقعه هنوز بهدرستی برای جامعه، دنیا و بهویژه جامعه ادبی باز نشده است، افزود: ما هنوز نتوانستهایم جزئیات این اتفاق را بهطور کامل بیان کنیم. آغاز جنگ با شهادت رهبر یک کشور و اعضای خانواده ایشان، از جمله وقایعی است که در سدههای اخیر نمونههای مشابه ندارد.
رییس حوزه ریاست موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی ادامه داد: ما اهالی کتاب، فرهنگ و ادبیات گاهی بهسادگی از کنار چنین موضوعی عبور میکنیم؛ درحالی که آنچه اتفاق افتاد، صرفا یک ترور نبود، بلکه شهادتی در آغاز یک جنگ خونین بود. این واقعه ابعاد گستردهای داشت که هنوز نتوانستهایم آن را با زبان هنر و ادبیات و در قالب آثاری متناسب با عظمت آن روایت کنیم.
ابراهیمزاده با اشاره به خاطرات مردم از موشکباران تهران در دوران جنگ تحمیلی هشتساله بیان کرد: بسیاری از ما که در دهههای پنجاه و شصت زندگی میکردیم، خاطرات فراوانی از موشکباران تهران داریم. با این حال، باید به تفاوت ابعاد حملات در آن دوران و جنگ اخیر توجه کنیم. در طول جنگ تحمیلی هشتساله، کمتر از ۱۵۰ موشک به تهران اصابت کرد؛ اما در بازه چهلروزه جنگ اخیر، بیش از هزار و ۳۰۰ موشک و بمب بر سر مردم فرود آمد. در جریان این حملات، حدود ۲۳ هزار تن بمب بر تهران ریخته شد.
وی با اشاره به ایستادگی مردم در برابر حملات و تحقق نیافتن اهداف دشمنان گفت: با وجود همه دشواریها و فشارها، هیچگونه فروپاشی در کشور اتفاق نیفتاد، مسئولی پناهنده نشد و مرزهای کشور برای پناهندگی مردم صفی تشکیل نداد. هیچیک از تصوراتی که دشمنان درباره وضعیت کشور داشتند، محقق نشد. این واقعیتها باید با زبان ادبیات و شعر روایت شوند.
رییس حوزه ریاست موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی با یادآوری تاکیدهای رهبر شهید بر اهمیت خاطرات دفاع مقدس و تولید آثار مکتوب، بیان کرد: امام شهید در دیدارهای ماه رمضان و سخنان دیگر خود، همواره به اهمیت روایت دفاع مقدس، خاطرات این دوران و ضرورت توجه به آثار نوشتاری تاکید داشتند.
ابراهیمزاده بر ضرورت تولید آثار متنوع درباره رهبر شهید و حماسه مقاومت مردم تاکید کرد و گفت: باید درباره شخصیت ایشان، عظمت جنگی که اتفاق افتاد و ایستادگی مردم در این حماسه بزرگ، آثار بیشتری در قالب شعر، کتاب، رمان، فیلم و دیگر قالبهای هنری تولید شود.
وی با اشاره به روایت مشهور امام حسین (ع) مبنی بر اینکه شهادت ایشان حرارتی در دل مؤمنان ایجاد کرده که هرگز سرد نخواهد شد، گفت: ما نیز در روایت زندگی و شهادت آن امام مجاهد و اطرافیان و نزدیکان ایشان، دلی داریم که بهسادگی سرد نخواهد شد.
مهدی ابراهیمزاده در پایان سخنانش گفت: امیدوارم آثار بیشتری درباره قائد شهید امت منتشر شود. در این مسیر، همراهی و مساعدت فرهیختگان، نویسندگان و کسانی که از نزدیک شاهد این وقایع بودهاند، میتواند به تداوم و گسترش این فعالیتها کمک کند.
آموزههای رهبر شهید به اندازه شش دفتر مثنوی ارزشمند است
در ادامه این آیین افشین علا غزل «هر نفس آواز عشق میرسد از چپ و راست/ ما به فلک میرویم عزم تماشا که راست» از مولانا را خواند و گفت: این غزل مولانا مانند سرود ملی ما است. مضامین شکوهمند این اشعار، بهویژه در این محفل و در جمع عالمان، با بخشی از آموزههای شهید پیوند دارد. فکر میکنم این مضامین بسیار خوب ترجمان حال ما هستند و میتوانیم در حالوهوای شعر و با یاد رهبر شهید، در آموزههای مکتب تشیع و اهلبیت (ع) برای امت اسلامی و ایران سرافراز سیر کنیم.
علا در ادامه با اشاره به جایگاه والای امام شهید بیان کرد: در نهایت، این بزرگان و پیشگامان، با خون خود به این مسیر عزت بخشیدند. اشعار مربوط به شهید، تنها قطرهای از اقیانوس مکارم و فضائل آن بزرگوار است. ایشان یگانه دوران و حکیم ایرانی این چند دهه بودند و دستکم نیم قرن از عمر شریفشان در برابر دیدگان ما محفوظ است؛ از زمانی که مبارزه کردند تا زمانی که به امامت امت رسیدند.
این شاعر ادامه داد: در طول این نیم قرن، نهفقط دوران رهبری ایشان، بلکه آموزههایی که از خود به یادگار گذاشتند، به اندازه شش دفتر مثنوی ارزشمند است. این آموزهها باید گردآوری شوند.
افشین علا در ادامه این شعر را خواند:
کاش تهران مدینه بود و شما خانه ما نزدیک
همه کوچههای تهران بود که در خانه شما نزدیک
مثل جان شما بهاری بود
صبحها توی کوچهمانای کاش عطرتان چون نسیم جاری بود
کاش میشد نماز میخواندیم با شما توی مسجدی کوچک
دورتان حلقه میزدیم آنگاه
مرگ نوجوانان از خیابان ما عبور کنید
تا که ما گل به دستتان بدهیم
از مغازههای بیرون تا شما را به هم نشان بدهیم
گرچه از راه دور، خانه ما روشن از چهره و خروش شماست
شعر؛ هنر اول ایرانزمین
در ادامه این آیین میلاد عرفانپور با گرامیداشت یاد رهبر شهید، از جایگاه و نگاه ویژه ایشان به شعر و زبان فارسی سخن گفت و بیان کرد: رهبر شهید ما بیتردید امروز زندهتر از گذشته و همچنان در کنار شاعران ایرانزمین، شعر و ادبیات و فرهنگ پارسی ما حضور دارند. ایشان در حوزههای مختلف شخصیتی ممتاز داشتند و در ماههای گذشته نیز سخنان بسیاری درباره ویژگیهای شخصیتی ایشان گفته شده و شعرهای فراوانی در سوگ و پاسداشت ایشان سروده شده است. گزیدهای از بیش از هزار و ۵۰۰ شعر قابل اعتنا که درباره ایشان سروده شده، در مجموعهای با عنوان «عهد امین» در حال انتشار است.
وی با اشاره به نگاه متفاوت قائد شهید امت به شعر و ادبیات افزود: نمیتوان نگاه ایشان به شعر را با نگاه بسیاری از مسئولان مقایسه کرد. این نگاه حاصل سالها زیست شخصی ایشان با شعر و شناخت عمیق و دقیق این هنر بود. ایشان شعر را هنر اول ایرانزمین میدانستند و بهصراحت درباره آن سخن گفته بودند. به تاکید ایشان، اگر قرار باشد تنها یک هنر از میان هنرهای گوناگون انتخاب و برای آن سرمایهگذاری شود، آن هنر شعر است. ایشان همچنین شعر را سرمایه و ثروت ملی ما میدانستند و معتقد بودند باید این ثروت را گسترش داد.
عرفانپور با تأکید بر نگاه راهبردی رهبر شهید به شعر و ادبیات بیان کرد: ایشان شعر را هنری راهبردی میدیدند. امام شهید از کودکی با شعر مأنوس بودند، نگاهشان به این حوزه نگاهی راهبردی و سیاستگذارانه بود. قائد شهید امت تقریبا بدون وقفه، هر سال در موعدی مشخص با شاعران در نیمه ماه مبارک رمضان دیدار داشتند. حتی در سال شهادت ایشان نیز قرار بود این دیدار برگزار شود که این اتفاق تلخ رخ داد.
این شاعر با اشاره به توجه رهبر شهید به شعر معاصر و آثار شاعران جوان گفت: توجه ایشان به شعر روزگار خودشان، تنها به دیدارهای نیمه ماه رمضان محدود نمیشد. بارها شاهد بودیم که کتابهای شعر شاعران جوان را که به دستشان میرسید، مطالعه میکردند.
عرفانپور در ادامه به نقش شعر در تحولات و رویدادهای اخیر اشاره کرد و گفت: توجه و حمایت امام شهید از شعر در سالیان گذشته سبب شد که امروز، در این جنگ فراگیر و وجودی، شعر در خط مقدم حضور داشته باشد. از نهم اسفند تاکنون، بیش از ۱۰هزار شعر سروده شده و نزدیک به دو هزار شعر درباره رهبر شهید سروده و منتشر شده است. بیش از ۵۰۰ شاعر نیز در میدانهای حضور مردم، نزدیک به ۲۰ هزار شعرخوانی را رقم زدهاند.
وی افزود: این حضور بدون دعوت و پشتیبانی نهادها شکل گرفته است. شاعران با هزینه شخصی خود به میدانهای مختلف در تهران، قم، مشهد و شهرهای بزرگ و کوچک میروند. شعرخوانی همچنان یکی از برنامههای ثابت بسیاری از میدانهای کشور است و از اهمیت ویژهای برخوردار است. بیتردید، حمایتهای سالیان رهبر شهید از شعر و پدری ایشان در این حوزه، در شکلگیری چنین حضوری تأثیرگذار بوده است. امروز شعر باید با صدای رسا از انقلاب اسلامی، دستاوردهای آن و وطن عزیزمان دفاع کند.
میلاد عرفانپور در پایان با اشاره به مسئولیت نهادهای فرهنگی در قبال شاعران حاضر در میدانها گفت: امروز کسانی مانند من که مسئولیتهایی در حوزه ادبیات بر عهده داریم و همچنین دوستانمان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در برابر شاعرانی مسئول هستیم که با جان و دل و بدون چشمداشت و حتی کوچکترین حمایتی در میدانها حضور پیدا کردهاند. این مردم همان مردمی هستند که رهبر شهید تربیت کردند و انس آنان با شعر را به چنین جایگاهی رساندند.
رهبر شهید، شاعران را امیدآفرینان جامعه میدانستند
در بخش دیگر این آیین، محمدمهدی سیار گفت: اگر شعر را پی بردن به باطن عالم، فراتر رفتن از محاسبات ظاهری و چارچوبهای مادی و تأویل عالم به حقیقتی بدانیم که شالوده جهان بر آن بنا شده است، باید بگوییم شعر و حکمت پیوندی عمیق با یکدیگر دارند. در تعریف حکمت نیز همین معنا نهفته است. این دو مقوله در اوج خود به یکدیگر نزدیک میشوند؛ شعر در نهایت به حکمت میرسد و حکمت نیز هنگامی که به زیباترین وجه خود نزدیک میشود، به شعر تبدیل میشود.
وی افزود: با این نگاه، باید بگوییم رهبر شهید ما و شاید اساسا اصل انقلاب اسلامی و شکل حکومت جمهوری اسلامی، به برکت انفاس قدسی امام خمینی (ره)، بهگونهای طراحی و بنیانگذاری شده است که همگان را به چنین نگاهی دعوت میکند؛ چه در زندگی فردی و چه در زندگی اجتماعی. این دعوت، دعوت به نگاهی حکیمانه و شاعرانه است.
سیار با بیان اینکه تلقی انقلاب اسلامی از جهان، تلقیای شاعرانه است، بیان کرد: اگر این شور شاعرانه که با حکمت پیوند خورده است وجود نداشت، ایران چگونه میتوانست چنین استوار بایستد؟ چه کسی میتوانست در جهانی که محاسبات مادی آن چیز دیگری را القا میکند، اینگونه رجز بخواند و همزمان از حماسه و عشق سخن بگوید؟ ایستادگی ملت ایران، ایستادگیای شاعرانه است و جز یک شاعر حکیم نمیتوانست چنین ایستادگیای را سامان دهد و این نگاه را در رگ و جان اقشار و صنفهای مختلف مردم جاری کند؛ مردمی که تنها شاعران در میان آنها نیستند.
وی ادامه داد: شاعران زبان این حکمت شدهاند؛ به واسطه پیوندی که با آن حکیم شاعر داشتند و با توجه به کارکردی که او از شعر انتظار داشت. امروز، بهویژه در آن ۱۰روز نخست که از فیض حضور ایشان محروم شدیم، شاهد بودیم که گویی شاعران بهنوعی رهبری جامعه را بر عهده گرفتند. اگر شعر را در قالبهای مختلف آن از میدانها حذف کنیم؛ اگر شعارهای پیوسته، شعر، مداحی و سرود نباشد، چه چیزی برای این میدانها باقی میماند؟ این میدانها بهنوعی تجلی رهبری جامعه بودند.
این شاعر در ادامه سخنان خود مطرح کرد: پس از اقدام بزرگ رهبر در جامعه ایرانی، نمیتوان از رهبری و کشورداری سخن گفت بیآنکه پیوند آن با فرهنگ و فهم دقیق و درست از شعر را در نظر گرفت. میراث گرانبهای امام شهید بخشی در شعرهایش و بخشی دیگر در سخنانی است که درباره شعر بیان کرده است. ایشان برای سالها نقشه راه حیات فرهنگی و زیست ادبی و هنری جامعه را برای شاعران، مخاطبان، معلمان و مدیران و مسئولان فرهنگی و سیاسی روشن کرده است.
وی با اشاره به تاکید رهبر شهید بر اهمیت شعر و ادبیات و امیدآفرینی بیان کرد: از جمله موضوعاتی که ایشان بر آن تأکید داشتند، اهمیت شعر و ادبیات و همچنین امید و امیدآفرینی بود. ایشان شاعران را امیدآفرینان جامعه میدانستند و چنین انتظاری نیز از ما داشتند.
او در بخش دیگری از سخنانش به نگاه ادبی رهبر جدید انقلاب اسلامی اشاره کرد و افزود: خوشحالیم که رهبر رشید و جوان انقلاب اسلامی نیز از همان نگاه شاعرانه برخوردار است. شاید شعری از ایشان نشنیده باشیم و نخواهیم شنید، اما در متنهایی که از ایشان منتشر شده، دقت، ظرافت کلامی و ادبی و نگاه شاعرانه دیده میشود.
محمد مهدی سیار در پایان گفت: در همان متن آغازین ایشان پس از رهبری، آنجا که نمادی بسیار عظیم و بزرگ را به جامعه ادبی و فرهنگی، ملت ایران و جهان اسلام هدیه کردند، با جملهای شگفتانگیز روبهرو شدیم؛ جملهای که به موتور محرک بسیاری از تولیدات ادبی و هنری در حوزه شعر، گرافیک و دیگر عرصهها تبدیل شد: «من پیکر آن بزرگوار را دیدم؛ کوهی بود از صلابت و شنیدم که مشت دست سالمش را گره کرده است.» این نگاه شاعرانه را باید قدر دانست.
استفاده از شیوههای جدید طراحی گرافیک در طراحی کتاب «از دفتر شعر امین»
در ادامه این آیین مسعود نجابتی با اشاره به فعالیت خود در شورای هنری انتشارات انقلاب اسلامی گفت: کتاب را معجزه دانایی نامیدهاند و این دانایی زمانی که قرار است به محصولی ملموس تبدیل شود و در اختیار مخاطب قرار گیرد، باید در قالب و ظاهری متناسب عرضه شود. پرداختن به این جنبه از کتاب، در شرایط کنونی بر عهده طراحان گرافیک است.
وی با اشاره به روند طراحی کتاب «از دفتر شعر امین» افزود: نکته مهم در طراحی این اثر، انتخاب قالبی متناسب با محتوای آن بود. در ابتدای طراحی این کتاب به سنتهای کهن و زیباییهای بصری خط فارسی و بهویژه خط نستعلیق توجه کردیم. این خط، هویت بصری و آرایشی ویژهای به کتاب شعر میبخشد.
نجابتی ادامه داد: در جلسات کارشناسی این نظر مطرح شد که به دلایل مختلف، شیوههای سنتی آراستن کتاب با خط نستعلیق در شرایط امروز شاید برای بخشی از مخاطبان، بهویژه نسل جوان، چندان کاربردی و جذاب نباشد. تصمیم گرفتیم از ظرفیتهای حروفنگاری و شیوههای جدید طراحی گرافیک استفاده کنیم تا کتاب، علاوهبر قرارگرفتن در کتابخانهها، برای مخاطب امروزی نیز خواندنی و جذاب باشد.
وی با اشاره به روند اجرای طرح گفت: برای هر شعر، یک بیت به انتخاب شورای محتوایی برگزیده شد. از آنجا که فرصت محدودی برای اجرای پروژه داشتیم و امکان سفارش جداگانه به هنرمندان وجود نداشت، کارگاهی با حضور تعدادی از هنرمندان شاخص حروفنگاری کشور برگزار کردیم. در این کارگاه، هر یک از هنرمندان یکی از بیتهای منتخب را مبنای کار خود قرار دادند و متناسب با محتوای کتاب، آن را حروفنگاری یا به اصطلاح تایپوگرافی کردند. در نهایت، مجموعه این آثار در کنار یکدیگر قرار گرفت و کتاب سامان یافت.
مسعود نجابتی در پایان با اشاره به اهمیت نخستین مواجهه مخاطب با کتاب بیان کرد: نخستین مواجهه مخاطب با این معجزه دانایی، از طریق ظاهر و طراحی کتاب شکل میگیرد. تلاش ما در انتشارات انقلاب اسلامی این بوده است که با توجه به مخاطبان فرهیخته و علاقهمندان حرفهای کتاب، اثری با ظاهر دلپذیر و متناسب ارائه و در عین حال، ارتباط مخاطبان عمومی را نیز با کتاب آسانتر کنیم.
در پایان این آیین، ضمن تجلیل از محمدحسن مقیسه به پاس سالها تلاش در حوزه شعر و ادب پارسی، از کتاب «از دفتر شعر امین؛ منتخبی از سرودههای حضرت آیتاللهالعظمی شهید سیدعلی خامنهای قدساللهنفسهالزکیه» رونمایی شد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.