مکی در گفتوگو با ایلنا:
تهران میخواهد از چرخه «جنگ، آتشبس، مذاکره» خارج شود/ واکنش ایران، عملا «پروژه آزادسازی» تنگه هرمز را در نطفه عقیم کرد
نقشی که چین بازی میکند، در روندهای روزهای آینده تأثیرگذار خواهد بود
یک کارشناس مسائل بینالملل گفت: شرایط برای آمریکا خیلی متفاوتتر از شرایط پیش از جنگ ۱۲ روزه و حتی پیش از جنگ ۴۰ روزه جنگ موسوم به رمضان است و با توجه به تغییر شرایط، احتمال اینکه جنگ نشود، بیشتر از بحث احتمال وقوع جنگ است، به خصوص اینکه زمان به نفع ترامپ نیست. هر چه میگذرد شرایط به زیان ترامپ است. اگر جنگی صورت گیرد، تبعات آن قطعاً گستردهتر از جنگ ۴۰ روزه خواهد بود و ایران هنوز همه تواناییهای خود را به نمایش نگذاشته و در همان ۴۰ روز هم نشان داد که از چه توانایی برای منطقهای کردن جنگ برخوردار است.
مرتضی مکی کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابیاش از اتفاقات اخیر به ویژه تنشها در تنگه هرمز در روزهای اخیر گفت: با توجه به تحولاتی که در روزهای اخیر در تنگه هرمز و خلیج فارس با آن مواجه بودیم، این آتش بس، یک آتشبس شکننده است و این تغییر و تحولاتی که در عرصه منطقه شاهد آن هستیم، به دلیل همان نامتعادل بودن و بیثباتی سیاستهای آمریکا و شخص ترامپ است که همچنان به دنبال دستاوردسازی برای خروج از این باتلاق بوده و به هر ترتیب تلاش میکند برای خودش ابزار فشاری علیه جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند تا ببیند آیا میتواند با این ابزار فشار همچنان خواستههای خود را بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند یا نه.
ترامپ همچنان به دنبال دستاوردسازی است
وی ادامه داد: پس از اینکه تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی بسته شد و تحولاتی که در ۴۰ روز جنگ شاهد آن بودیم، آمریکاییها مجبور به طرح آتشبس شدند و بعد از آتشبس هم تلاش کردند از حداکثر ابزارهای اقتصادی، سیاسی، نظامی خودشان در روند تحرکات و رایزنیهای سیاسی در جهت پیشبرد یک توافقنامه استفاده کنند.
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: موضوع محاصره دریایی هم از همینجا مطرح شد که آمریکاییها تلاش میکردند با توجه به بسته شدن تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی ایران با محاصره دریایی ایران، عملا همه تبعات بسته شدن تنگه هرمز را متوجه و تحمیل بر ایران کنند و از این ابزار در جهت فشار اقتصادی به جمهوری اسلامی استفاده کنند. این اهرم عملا درست است که محدودیتهایی برای جمهوری اسلامی ایجاد کرده، ولی در عین حال بازتاب و کنش معکوس داشت و بیشتر از اینکه زیانهایی را متوجه جمهوری اسلامی کند، زیانهایی را متوجه مصرفکنندگان انرژی و زنجیره تامین انرژی و مواد پتروشیمی در جهان کرد و ما شاهد افزایش قیمت نفت در منطقه بودیم که همین موضوع باعث افزایش فشارهای سیاسی از داخل آمریکا و در سطح جهان و در سطح منطقهای بر آمریکا برای پایان دادن به جنگ شد.
واکنش ایران به اقدام آمریکا، عملا پروژه آزادی را در نطفه عقیم کرد
مکی با اشاره به طرح ترامپ درخصوص آزادی تردد در تنگه هرمز تصریح کرد: بعد از این چند روز، ما شاهد یک تصمیم از سوی ترامپ بودیم که عملا هیچ هماهنگی با مقامات اطلاعاتی و امنیتی و پنتاگون صورت نگرفته و این پروژه آزادی بود که یک طرحی بود که پاسخ هگست به سوالاتی که درخصوص این موضوع از او شد، نشان داد که اصلا هیچ هماهنگی با مقامات پنتاگون و مقامات اطلاعاتی آمریکا در این خصوص نشده بود و ترامپ تعهداتی را متقبل شده بود که عملا در ظرفیت نیروهای نظامی و دریایی آمریکا در سطح منطقه وجود نداشت.
وی ادامه داد: بالاجبار ناوگان دریایی آمریکا در چارچوب طرح ترامپ تلاش کردند یک کریدور برای عبور آزاد نفتکشها و کشتیهای تجاری فراهم کند اما واکنش جمهوری اسلامی به این اقدام آمریکا عملا پروژه آزادی را در نطفه عقیم کرد و ترامپ به خاطر اینکه از همین موضوع هم دستاوردسازی برای خود داشته باشد اعلام کرد تحت رایزنیها و تحرکات پاکستان دستور توقف این طرح را داده است.
ایران میخواهد از چرخه جنگ-آتشبس-مذاکره خارج شود
مکی با اشاره به درگیریهای چند شب گذشته در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز گفت: این درگیریها در واقع پاسخی به آمریکا و پاسخی به مواضع و تحرکات دولت امارات بود که دوست دارد در زمین آمریکا و رژیم صهیونیستی بازی کند و تصور میکند که با نزدیکی به رژیم صهیونیستی بیشتر میتواند اهداف خود را تحمیل کند اما واکنش جمهوری اسلامی به این اقدامات نشان داد که تا چه حد این تحرکات هم برای آمریکا و هم برای امارات میتواند هزینهزا باشد.
این کارشناس مسائل بینالملل در بخش دیگری از صحبتهایش درباره ارزیابیاش از گمانهزنیهایی که از سوی برخی از رسانههای اسرائیلی درخصوص مذاکرات مطرح شده و واکنش ایران به این موضوع که همچنان پاسخ ایران به آمریکا در راستای همان طرح 14 بندی است که ایران مطرح کرده و در دست بررسی است، گفت: درخصوص طرح 14 مادهای که گفته میشود از سوی ایران مطرح شده است ما از داخل ایران هنوز هیچ اطلاعات دقیقی از این طرح نداریم که بخواهیم و بتوانیم بر مبنای آن بحث کنیم و تنها با گمانهزنی میتوان در این باره صحبت کرد. البته تا حدودی این طرح با نوع ایدههایی که جمهوری اسلامی ایران برای توافق و مذاکره مطرح کرده است، نزدیک است اما تا زمانی که طرح جمهوری اسلامی ایران برای افکار عمومی منتشر نشود نمیتوان درباره آن اظهارنظر دقیق کرد.
مکی گفت: براساس آنچه که منابع غربی منتشر کردهاند ایران در گام اول به دنبال این است که محاصره دریایی و همزمان موضوع تنگه هرمز با قواعد جدیدی که تهران تعیین میکند، باز شود این یک نکته کلیدی است چراکه تا حدودی ایران میخواهد از آن چرخه جنگ-آتشبس-مذاکره خارج شود. آمریکاییها به ویژه شخص ترامپ هم به دنبال این هستند که دستاوردی برای خودشان از این جنگ که عملا برای آنها بسیار هزینهزا بوده است، بسازند. این دستاورد هم در صورتی میتواند تحقق پیدا کند که از ایران درباره برنامه هستهای به یک خواستههایی دست پیدا کنند. ترامپ اعلام کرده است که ما نمیخواهیم ایران سلاح هستهای داشته باشد و اورانیوم غنیسازی شده باید از ایران خارج شود و ... اینها حرفهایی است که ترامپ مطرح میکند و تلاش میکند در این حوزه به یک جمعبندی و دستاورد برسد تا بتواند به گامهای بعدی را برود.
ایران باید یک تضمین جدی از آمریکاییها دریافت کند
وی ادامه داد: با توجه به بی اعتمادی که به آمریکاییها وجود دارد که در عمل هیچ گونه تعهدی نسبت به قواعد اخلاقی و حقوقی و سیاسی ندارند، ایران باید در ابتدا بتواند یک تضمین جدی از آمریکاییها دریافت کند تا بتواند مذاکره کند. در گام اول اگر آمریکاییها باید بپذیرند که در این چهارچوب و طرح مذاکره شود در اینصورت احتمالا شرایط برای لغو محاصره دریایی و آزادی رفت و آمد در تنگه هرمز با شرایط جدید پس از جنگ چهل روزه فراهم شود. یک مهلت سی روز ای در این زمینه هم مطرح شده است.
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: گام بعدی هم میتواند موضوع مرجعیت بینالمللی باشد که ضمانت هر گونه مذاکره و توافقی را با آمریکاییها بپذیرد؛ با توجه به اینکه آمریکاییها به هیچ قاعده حقوقی و سیاسی پایبند نیستند، حقوق بینالملل به عنوان یک ابزار ناکارآمد برای سوءاستفاده تبدیل شده است و یک مرجعیت بینالمللی میتواند نقشآفرینی قدرت بزرگ جهانی باشد که به نظر میرسد این قدرت میتواند چین باشد که در این زمینه ایفای نقش کند و نقش یک مرجعیت بینالمللی و ضمانت هرگونه مذاکرات توافقی را ایجاد کند. سفر عراقچی، به چین و سفر آتی ترامپ به چین، میتواند زمینهساز چگونگی ورود چین به این نوع روند تحولات مذاکره و توافق با ایران باشد.
ظاهرا در زمینه تعلیق غنیسازی به عدد ۱۲ سال رسیدهاند
مکی تصریح کرد: گام سوم هم میتواند موضوع هستهای ایران باشد. به هر حال جمهوری اسلامی ایران هم به دنبال این است که تحریمها لغو شود و فشارهای اقتصادی از سوی جمهوری اسلامی برداشته شود، اما این موضوع هم قطعاً باید مابه ازایی داشته باشد و تا مابه ازای آن تعیین نشود، قطعاً هیچ امتیازدهی از سوی جمهوری اسلامی در این عرصه مطرح نخواهد بود. به هر حال بحث اورانیوم غنیسازی 460 کیلویی که ایران در اختیار دارد، اهرم قدرتمندی برای ایران در جهت لغو و رفع تحریمها ایجاد میکند. یک سازوکاری میشود برای آن انجام داد و موضوعی نیست که لاینحل باشد و موضوع میزان غنیسازی هم میتواند با توجه به ایدههایی که مطرح شده حل و فصل شود، ظاهرا این میزان از سوی ترامپ ۲۰ سال مطرح شده و از سوی ایران پنج سال و گفته میشود که به یک عدد ۱۲ ساله رسیدهاند که البته هنوز آمارها و اطلاعات در این زمینه درست نیست، ولی به هر جهت موضع غنیسازی هم ساز و کاری دارد و ایران میتواند حق غنیسازی داشته باشد و همچنین اینکه آمریکاییها اعلام میکنند که نمیخواهند ایران بمب اتم داشته باشد میتواند یک بازه زمانی برای محدودیت غنیسازی در ایران مطرح شود.
وی ادامه داد: اینها دستور کاری است که به نظر میرسد اگر آمریکاییها اراده جدی برای رسیدن به توافق و مذاکره با ایران را داشته باشند، این دستور کار میتواند هم برای آمریکاییها برای خروج از این شرایط که در منطقه گرفتار شدهاند مسیری را فراهم کند و هم جمهوری اسلامی ایران که از این جنگ چهل روزه و مقاومتی که مردم ایران در این دو ماه گذشته در قبال فشارهای نظامی حداکثری آمریکا تحمل کردند و همچنان خیابان را رها نکردند، یک دستاورد بزرگ برای خروج از زنجیره تحریم و ورود ایران به عنوان یک بازیگر مهم در عرصه منطقه را فراهم کند.
نمیتوانیم بگوییم احتمال حمله قابل رد است
موقعیتی که ایران اکنون پیدا کرده، خیلی متفاوت با شرایط پیش از جنگ است
این کارشناس مسائل بینالملل درباره اظهارنظرهای ضد و نقیض ترامپ و اینکه آیا احتمال حمله مجدد از سوی آمریکا وجود دارد، گفت: احتمال حمله را که نمیتوانیم بگوییم قابل رد است؛ چراکه آنها دوبار در حین مذاکره به ایران حمله کردند و بار سوم هم غیرممکن نیست، ولی شرایط برای آمریکا خیلی متفاوتتر از شرایط پیش از جنگ ۱۲ روزه و حتی پیش از جنگ ۴۰ روزه جنگ موسوم به رمضان است و با توجه به تغییر شرایط، احتمال اینکه جنگ نشود، بیشتر از بحث احتمال وقوع جنگ است، به خصوص اینکه زمان به نفع ترامپ نیست. هر چه میگذرد شرایط به زیان ترامپ است. اگر جنگی صورت گیرد، تبعات آن قطعاً گستردهتر از جنگ ۴۰ روزه خواهد بود و ایران هنوز همه تواناییهای خود را به نمایش نگذاشته و در همان ۴۰ روز هم نشان داد که از چه توانایی برای منطقهای کردن جنگ برخوردار است.
وی ادامه داد: عربستان پس از یک بازه زمانی کوتاه که مجوز استفاده از آب و خاکش را به آمریکا داد، در این شرایط از مواضع خود عقبنشینی کرده و با هرگونه استفاده از آب و خاک برای حمله به ایران مخالفت میکند، این مساله ناشی از همین نگرانیها از جنگ دوباره است. یکی از محورهای اصلی سفر آتی ترامپ به چین هم موضوع ایران است و ترامپ بهشدت به دنبال این است که راهی برای خروج از این بحران پیدا کند و این از طریق جنگ قطعاً ممکن نیست، چراکه ایران توانایی خودش را در عرصه جهانی به نمایش گذاشته و جایگاه و موقعیتی که ایران اکنون پیدا کرده، خیلی متفاوت از شرایط پیش از جنگ است.
سفر آتی ترامپ به پکن و نقشی که چین بازی میکند، در روندهای روزهای آینده تأثیرگذار خواهد بود
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: مواضع و دیدگاههای دولتهای اروپایی نسبت به جمهوری اسلامی را پیش از جنگ و پس از جنگ نگاه کنید، فقط در این زمینه کافیست به مواضع و دیدگاههای صدراعظم آلمان دقت کنید که تا پیش از جنگ چقدر مواضع تحریککنندهای برای حمله به ایران داشت و پس از جنگ چقدر با جنگ مخالفت دارد و مسیر دیپلماسی و گفتوگو را پیشنهاد میدهد. هیچ یک از دولتهای اروپایی حاضر به همسویی و همراهی با آمریکا در این جنگ نشدهاند. اینها همه پیام دارد و قطعاً اگر دوباره جنگی بخواهد صورت گیرد، شرایط برای کشورهای عربی منطقه بسیار بدتر خواهد بود، چراکه بهراحتی این فرصت را به ایران خواهند داد که به کشورهایی مثل امارات که بهشدت در زمین اسرائیل بازی میکنند پاسخ متقابل دهد چراکه این کشورها عملاً منافع و امنیت منطقه خود را در چارچوب سیاستهای اسرائیل و آمریکا تعریف کردهاند و قطعاً بیشترین زیان و آسیب را از این جنگ دوباره خواهند دید.
مکی تاکید کرد: اینها همه متغیرهایی است که احتمال مذاکرات را بیشتر از جنگ تقویت میکند، ولی اینکه این مذاکرات میتواند به یک توافقنامه زودهنگام برسد یا نه، به اراده آمریکا بستگی دارد که تا چه حد این انتظار و انعطاف لازم را برای رسیدن به یک توافق دارد، سفر آتی ترامپ به پکن و نقشی که چین در این عرصه میخواهد بازی کند، میتواند در روندهای روزهای آینده در جریان مذاکرات تأثیرگذار باشد.
اگر اراده آمریکا برای رسیدن به توافق باشد، نتانیاهو دیگر نمیتواند مثل قبل زیر میز بزند
وی درباره مواضع اسرائیل درباره مذاکرات گفت: اسرائیل و شخص نتانیاهو چه در عرصه بینالملل و چه در داخل آمریکا، بهشدت منزوی شدهاند. در داخل آمریکا هم لابی صهیونیستی هم شخص نتانیاهو هیچ محبوبیت و مقبولیتی ندارند و اگر اراده آمریکا برای رسیدن به توافق باشد، نتانیاهو دیگر نمیتواند مثل قبل زیر میز بزند و ترامپ را برای حمله به ایران با خود همراه و همسو کند. ضمن اینکه در همین دو روزی که تحرکاتی در تنگه هرمز اتفاق افتاد و برخی از بنادر ایران مورد حمله قرار گرفت، اسرائیل بلافاصله اعلام کرد که ما هیچ نقشی در این حمله نداشتیم.
این کارشناس مسائل سیاست خارجی گفت: این نشان میدهد که نگرانی و ترس آنها از وقوع یک جنگ دیگر چقدر است، ضمن اینکه اگر توافقی بین ایران و آمریکا صورت گیرد، باز هم بازنده اصلی اسرائیل خواهد بود. اما اسرائیل در یک تنگنا و فشار قرار گرفته که مثل قبل نمیتواند آنچنان که باید زیر میز بزند و یک جنگ دوباره را بر ایران تحمیل کند. ولی اینها همه در عالم سیاست و قدرت، نسبی است و ترامپ نشان داده ریسکهای زیادی میکند که آسیب جدی به آمریکا و رژیم صهیونیستی وارد کند.
