دلار ارزان به شرط تراول؛ زنگ خطر گسترش بازار زیرزمینی ارز و انتقال اسکناس به مرزها/ ضرورت بازگرداندن اعتماد به نظام رسمی پولی

سید فرید موسوی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره این که اخیراً گزارش‌هایی منتشر شده که دلالان، دلار را با قیمتی پایین‌تر از نرخ بازار به مردم می‌فروشند، اما شرط می‌گذارند که وجه معامله فقط به‌صورت نقد و با تراول‌های ۵۰۰ هزار تومانی و یک میلیون تومانی پرداخت شود.، دلیل بروز چنین پدیده‌ای چیست، گفت: در شرایط جنگ و افزایش نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، اسکناس فیزیکی به‌ویژه پول‌های درشت، کارکردی فراتر از مبادلات عادی پیدا می‌کند.

این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس خاطرنشان کرد: وقتی فروشنده حاضر است دلار را پایین‌تر از نرخ بازار عرضه کند اما در مقابل فقط تراول‌های درشت طلب می‌کند، این نشان می‌دهد که خودِ اسکناس نقد، به دلیل قابلیت جابه‌جایی سریع، تسویه خارج از شبکه بانکی و امکان انتقال به مناطق مرزی و کشورهای همسایه، ارزش مضاعف پیدا کرده است.

وی بیان کرد: این رفتار معمولاً در اقتصادهای تحت فشار، نشانه شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی مالی و افزایش تقاضا برای نقدینگی فیزیکی است.

موسوی در پاسخ به اینکه با توجه به اینکه فروشندگان اعلام می‌کنند این تراول‌ها به کشورهای همسایه و به‌ویژه شرق کشور منتقل می‌شود، آیا این مسئله نشانه شکل‌گیری یک بازار موازی خارج از نظارت بانک مرکزی نیست، اظهار داشت: اگر این موضوع به‌صورت سازمان‌یافته در حال رخ دادن باشد، بله؛ می‌تواند نشانه شکل‌گیری یک بازار موازی پول و ارز خارج از نظارت بانک مرکزی باشد.

وی تاکید کرد: در چنین بازاری، اسکناس فیزیکی به‌عنوان ابزار اصلی تسویه عمل می‌کند و بخشی از مبادلات از شبکه رسمی بانکی خارج می‌شود. این مسئله معمولاً در شرایط تحریم، محدودیت‌های نقل‌وانتقال رسمی و تشدید ریسک‌های سیاسی تقویت می‌شود.

این نماینده مجلس شورای اسلامی گفت: هر جا که فاصله معناداری میان نرخ رسمی و نرخ واقعی بازار شکل بگیرد، انگیزه برای آربیتراژ و انتقال غیررسمی منابع هم افزایش پیدا می‌کند.

این عضو کمیسیون اقتصادی درباره این‌که‌ اختلاف حدود ۳۰ تا ۳۵ هزار تومانی میان قیمت دلار با تسویه تراول و تسویه بانکی، از نگاه شما ناشی از چه خلأ یا ناکارآمدی در نظام ارزی کشور است، گفت: این اختلاف در واقع «پریمیوم نقدشوندگی» است؛ یعنی بازار برای اسکناس فیزیکی و قابل حمل، ارزش بیشتری نسبت به تسویه بانکی قائل شده است.

وی با بیان اینکه این مسئله نشان‌دهنده ضعف در اعتماد به نظام تسویه رسمی، محدودیت در نقل‌وانتقال مالی و ناکارآمدی در حکمرانی ارزی است، خاطرنشان کرد: وقتی فعال اقتصادی ترجیح می‌دهد هزینه بیشتری بپردازد اما پولی در اختیار داشته باشد که فوری، بدون محدودیت و خارج از شبکه رسمی قابل استفاده باشد، یعنی بخشی از کارکرد پول ملی از سیستم بانکی به بازار غیررسمی منتقل شده است.

وی درخصوص این‌که اگر این روند ادامه پیدا کند، چه تبعاتی برای ثبات بازار ارز و اقتصاد کلان کشور خواهد داشت، گفت: ادامه این روند می‌تواند پیامدهای جدی برای اقتصاد کشور به همراه داشته باشد. نخست، اقتدار بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز تضعیف می‌شود، زیرا بخش مهمی از مبادلات از رصد رسمی خارج خواهد شد. دوم، انتظارات تورمی تشدید می‌شود، چون مردم احساس می‌کنند ارزش اسکناس فیزیکی از پول در شبکه بانکی بیشتر شده است.

وی بیان کرد: سوم، خروج سرمایه، گسترش اقتصاد زیرزمینی و کاهش اثربخشی سیاست‌های ارزی دولت شدت می‌گیرد.

این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با اشاره به این که در شرایط جنگ باید توجه‌های زیادی به امنیت اقتصادی کشور باشد، یادآور شد: در شرایط جنگ، این وضعیت حتی می‌تواند به تهدیدی برای امنیت اقتصادی کشور تبدیل شود. بنابراین راه‌حل صرفاً برخورد انتظامی با دلالان نیست، بلکه اصلاح ساختار ارزی، کاهش شکاف نرخ‌ و بازگرداندن اعتماد به نظام رسمی پولی ضروری است.