سران جکومت طالبان بیشترین درآمد فروش تریاک را دارند
افزایش چشمگیر کشت خشخاش در افغانستان، پس از چند سال ممنوعیت سخت‌گیرانه ازسوی طالبان، این پرسش را درباره اهداف واقعی این سیاست مطرح کرده که آیا ممنوعیت کشت خشخاش، اقدامی برای مبارزه با مواد مخدر بود یا بخشی از یک برنامه هدفمند برای افزایش قیمت تریاک، فروش ذخایر انباشته‌شده و سپس بازگشت تدریجی تولید به بازار؟
روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: براساس تازه‌ترین گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل(UNODC)، کشت خشخاش در افغانستان در سال 2026-1405 با افزایش بیش از 300 درصد، از 10 هزار و 200 هکتار در سال گذشته به بیش از 43 هزار هکتار در سال جاری رسیده است.
زمانی که طالبان در 2022-1401 کشت خشخاش را ممنوع اعلام کرد، سطح زیر کشت تریاک در سال بعد حدود 95 درصد کاهش یافت، اما ممنوعیت کشت، به معنای توقف تجارت تریاک نبود.
گزارش Afghanistan Drug Insights سازمان ملل در سال 2025-1404 نشان می‌دهد افغانستان در پایان سال 2022-1401 حدود 13200 تن ذخایر تریاک داشت که 60 درصد آن در اختیار صادرکنندگان بزرگ و عمده قرار داشت.
ازسوی دیگر، قیمت هر کیلو تریاک خشک که پیش از ممنوعیت حدود 75 دلار بود، در سال 2024-1403 به حدود 750 دلار (ده برابر) رسید.
به عبارت دیگر، سیاست ممنوعیت تولید، باعث شد مالکان این ذخایر بدون آنکه نیازی به تولید تازه داشته باشند، جهش ده برابری سرمایه داشته باشند.
به طور مثال، اگر کسی در انبار خود یک تن تریاک خشک ذخیره کرده بود، ارزش آن از 75 هزار دلار به 750 هزار دلار جهش کرد.
اکنون پرسش مهم این است که صاحبان این ذخایر چه کسانی بودند و چه ارتباطی با ساختار قدرت طالبان داشتند؟
بازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان (SIGAR)، در گزارش خود در 2024-1403 با استناد به یافته‌های سازمان ملل، از سودبردن برخی مقامات ارشد طالبان از وضعیت بازار مواد مخدر خبر می‌دهد.
یک گزارش تحقیقی روزنامه هشت صبح که در سپتامبر 2026-شهریور1405 منتشر شده نیز مدعی مشارکت برخی مقامات محلی طالبان در خرید، ذخیره‌سازی و فروش تریاک در هلمند شده است.
همچنین در یک پژوهش دانشگاهی که در سال 2024-1403 با اتکا به مصاحبه با 12 کارشناس مطلع از وضعیت تجارت مواد مخدر در افغانستان انجام شده، افزایش قیمت تریاک در کنار تلاش برای کسب مشروعیت بین‌المللی، از اهداف احتمالی طالبان در اعمال محدودیت بر کشت خشخاش عنوان شده است.
ازسوی دیگر، شبکه تحلیلگران افغانستان (AAN) در پژوهشی به گزارش‌هایی اشاره می‌کند که براساس آن، طالبان در سال 2023-1402 به قاچاقچیان تریاک فرصت داده بودند ذخایر موجود تریاک را صادر کنند.
این گزارش به این معناست که طالبان علی‌رغم اعمال محدودیت بر کشت، همچنان تجارت تریاک را آزاد گذاشته بودند.
البته شواهدی هم وجود دارد که از اعمال محدودیت طالبان بر تجارت مواد مخدر حکایت دارد.
از جمله دیوید منسفیلد، پژوهشگر اقتصاد مواد مخدر افغانستان، گزارش داده که طالبان از سال 2024-1403 فشار بر برخی تاجران تریاک را افزایش داد.
اما این گزارش، پرسش دیگری را مطرح می‌کند که آیا محدودیت اعمال‌شده بر تجارت تریاک، به‌صورت یکسان اجرا شده یا برخوردهای گزینشی، فقط زمینه را برای حذف تاجران غیر وابسته به حلقه قدرت طالبان از بازار فراهم کرده است؟
اکنون با چند واقعیت روبه‌رو هستیم.
- طالبان، سطح زمین‌های زیر کشت خشخاش را به‌شدت کاهش داد.
- قیمت‌ها را چند برابر کرد و صاحبان ذخایر بزرگ در موقعیتی سودآور قرار گرفتند.
- اکنون نیز پس از چند سال، کشت خشخاش مجدداً رو به افزایش گذاشته است.
این توالی، فرضیه وجود یک چرخه هدفمند شامل
- محدودسازی تولید
- افزایش قیمت
- فروش ذخایر
- و بازگشت کشت
را تقویت می‌کند و این پرسش جدی را پیش می‌کشد که آیا جهان، با یک بازی حساب‌شده ازسوی طالبان با کارت مواد مخدر مواجه است؟
اما به گمان من، همچنان مسئله اصلی صرفاً میزان کشت خشخاش نیست، بلکه این است که چه کسانی در شبکه طالبان، ذخایر هزاران تنی تریاک را در اختیار داشته‌اند؟ از کنترل سطح کشت و قیمت تریاک چه سودی می‌برند؟ و مهمتر از همه درآمد حاصل از این تجارت سیاه را صرف چه اموری می‌کنند؟
اگر این نکات با دقت مورد ارزیابی واقع شود، آنگاه ممکن است ممنوعیت کشت خشخاش نه به‌عنوان یک سیاست مبارزه با مواد مخدر، بلکه به‌عنوان ابزاری برای مدیریت بازار و بازتوزیع ثروت در ساختار قدرت طالبان قابل تحلیل باشد.
آنگاه پرسش مهم‌تری نیز مطرح می‌شود: درآمدهای حاصل از این تجارت به کدام شبکه‌ها منتقل می‌شود؟ و آیا بخشی از این منابع مالی، در تأمین هزینه فعالیت گروه‌های تروریستی در منطقه نقش دارد؟
