در یک پژوهش جدید بررسی شد
از بهار نارنج تا زنجبیل؛ دمنوشهای درمانی حاوی گرده گل
پژوهشی تازه به بررسی دمنوشهای حاوی گرده گل پرداخته است؛ فرآوردهای از صنعت زنبورداری که در کنار گیاهان دارویی و چای سبز، میتواند به شکل نوشیدنی گرم و معطر مصرف شود.
افزایش جمعیت و اهمیت حفظ سلامت، نیاز به توجه همزمان به غذا، دارو و شیوههای مراقبت از بدن را بیشتر کرده است. گیاهان دارویی از گذشته در زندگی انسان حضور داشتهاند و بسیاری از مردم، بهویژه در جوامع در حال توسعه، برای نیازهای اولیه سلامت خود به طب سنتی و فرآوردههای گیاهی تکیه میکنند. نگرانی از عوارض احتمالی برخی داروهای شیمیایی، از جمله مقاومت دارویی، نیز باعث شده است که تمایل به استفاده از ترکیبات طبیعی افزایش یابد. حدود یکسوم داروهای مورد استفاده در جوامع انسانی منشأ گیاهی دارند و بخشی از داروهای نوین نیز با تکیه بر ترکیبات موجود در گیاهان تولید شدهاند. با این حال، طبیعی بودن یک محصول بهتنهایی به معنای بیخطر بودن آن نیست و مصرف آگاهانه آن اهمیت زیادی دارد.
بازار فرآوردههای گیاهی در جهان رو به گسترش است و افزایش آگاهی درباره سلامت، گرایش به درمانهای طبیعی و پیشرفت روشهای استخراج و تهیه محصولات گیاهی از دلایل این روند به شمار میروند. ایران نیز با تنوع اقلیمی و گیاهی گسترده، زمینه مناسبی برای شناسایی و استفاده از گونههای دارویی دارد. در کنار گیاهانی مانند زعفران، زیره و شیرینبیان که پیشینهای شناختهشده دارند، فرآوردههای زنبورداری نیز میتوانند در ترکیب با گیاهان دارویی مورد توجه قرار گیرند. یکی از شکلهای ساده مصرف گیاهان دارویی، دمنوش است؛ نوشیدنیای که از دم کردن بخشهایی مانند برگ، ساقه، ریشه یا پوست میوه در آب تهیه میشود. چنین نوشیدنیهایی معمولاً به دلیل عطر، طعم و سهولت آمادهسازی، جایگاه قابل توجهی در الگوی مصرف روزانه مردم دارند.
محمدرضا بصیری، پژوهشگر بخش تحقیقات علوم دامی در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی اصفهان، در یک پژوهش مروری و علمی-ترویجی به بررسی ویژگیهای دمنوشهای دارویی حاوی گرده گل پرداخته است. محور این بررسی، ارزیابی امکان ترکیب گرده گل با چای سبز و چند گیاه دارویی خوشطعم و معطر بوده است تا مصرف این فرآورده زنبورداری در قالب نوشیدنی گرم، برای مصرفکنندگان قابلپذیرشتر شود.
در مطالعه فوق، پژوهشگر اطلاعات و بررسیهای موجود درباره گرده گل، چای سبز و گیاهان دارویی را گردآوری و مرور کرده است. بر این اساس، دو ترکیب چای دارویی شامل «چای سبز، بهار نارنج و گرده گل» و «چای سبز، بهلیمو و گرده گل» معرفی شدند. برای هر یک از این ترکیبها، بهترتیب دو گرم چای سبز، یک گرم گیاه معطر و هفت گرم گرده گل در نظر گرفته شده است. همچنین دو دمنوش دیگر شامل «نعناع، زنجبیل و گرده گل» و «اسطوخودوس، لیموعمانی و گرده گل» با نسبت یک، یک و هشت گرم پیشنهاد شدهاند.
یافتههای بررسی نشان میدهند گرده گل دارای فلاونوئیدها است؛ فلاونوئیدها گروهی از ترکیبات طبیعی گیاهان هستند که به دلیل نقش آنتیاکسیدانی مورد توجه قرار میگیرند. در این پژوهش، گرده گل دارای اثر بازدارندگی در برابر عوامل بیماریزا معرفی شده و ترکیب آن با چای سبز و گیاهان معطر، راهی برای افزایش مطلوبیت طعم و عطر آن دانسته شده است. چای سبز، بهار نارنج، بهلیمو، نعناع، زنجبیل، اسطوخودوس و لیموعمانی نیز به دلیل ویژگیهای گزارششده برای آنها در ترکیبهای پیشنهادی قرار گرفتهاند.
بر پایه مطالب ارائهشده، برای دمنوشهای حاوی گرده گل ویژگیهایی مانند اثرات ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی، آرامبخشی و کمک به عملکرد دستگاه گوارش و قلبیعروقی مطرح شده است. همچنین نقش احتمالی این ترکیبها در حمایت از سیستم ایمنی و کمک به کنترل برخی مشکلات مانند چاقی و دیابت ذکر شده است.
اهمیت این بررسی در معرفی شیوهای ساده برای استفاده از گرده گل در کنار مواد گیاهی رایج است. چای سبز در این میان به دلیل داشتن کاتچین، نوعی ترکیب گیاهی، مورد توجه قرار گرفته و در متن پژوهش نسبت به دیگر انواع چای دارای خواص دارویی بیشتری معرفی شده است. بهار نارنج و بهلیمو نیز به دلیل عطر و طعم خود و ویژگیهایی مانند آرامبخشی و اثرات آنتیاکسیدانی در ترکیب چایها قرار گرفتهاند. در دمنوشهای دیگر، نعناع و زنجبیل برای همراهی با گرده گل و اسطوخودوس و لیموعمانی برای ایجاد ترکیبی متفاوت پیشنهاد شدهاند.
البته نکات ایمنی هم بخش مهمی از این موضوع هستند. پژوهش تاکید میکند که مصرف گرده گل معمولاً تا ۳۰ روز بیخطر گزارش شده، اما در صورت بروز نشانههای حساسیت مانند خارش، قرمزی پوست یا مشکلات تنفسی، باید مصرف بلافاصله متوقف و کمک پزشکی دریافت شود. ناراحتیهای گوارشی، تغییرات فشار خون و تغییر در الگوی خواب نیز از عوارض احتمالی گیاهان دارویی و چای سبز عنوان شدهاند.
همچنین بر اساس نتایج این مطالعه که در دوفصلنامه «علوم و فنون زنبورعسل» وابسته به انجمن علمی زنبور عسل ایران منتشر شدهاند، بهتر است مصرف چای سبز با معده کاملاً خالی انجام نشود و دستکم دو ساعت پیش یا پس از غذا باشد، زیرا ترکیبات موجود در چای میتوانند در جذب آهن غذا اختلال ایجاد کنند. خرید مواد از منبع معتبر، نگهداری دور از گرما و رطوبت و مصرف تازه دمنوش نیز توصیه شده است.
