حمیدرضا شعیری
معنای قدرت ایرانی در کیمیاگری و ملاحت فرهنگی نهفته است
در دوازدهمین نشست «همبستگی اجتماعی و دفاع ملی» با موضوع قدرت معنایی ایران که به همت مؤسسه کار و تأمین اجتماعی و انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد، حمیدرضا شعیری استاد زبانشناسی و معناشناسی فرهنگی، در سخنانی به تبیین جایگاه سپهر فرهنگی و نقش کیمیاگری در قدرت معنایی ایران پرداخت.
به گزارش روابط عمومی موسسه کار و تامین اجتماعی دکتر حمیدرضا شعیری در این نشست اظهار کرد: قدرت معنایی برای معناشناسان در سپهر فرهنگی تعریف میشود. خارج از این بستر، معناها مکانیکی هستند. سپهر فرهنگی به معنای تکاپو و پویایی است و هیچگاه در توقف قرار نمیگیرد. نه زشتی مطلق است و نه زیبایی خیر مطلق. همانگونه که طاووس چیزی دارد که زاغ ندارد و برعکس، هر ملت نیز ویژگی خاص خود را دارد و اگر گفتوگو و تبادل میان ملتها نباشد، هر یک چیزی کم خواهند داشت.
شعیری با اشاره به بهرهگیری از ادبیات فارسی افزود: حافظ با کلیدواژه «کیمیاگر» بر قدرت معنایی ایرانیان تأکید میکند. این کیمیاگری به معنای شعور و معرفت معنایی است که با مفهوم «ملاحت» پیوند میخورد. فرهنگ و ادبیات ایرانی همواره معنای نرم ساخته است و این ملاحت همان نرمی و ظرافتی است که قدرت نفوذ فرهنگی را رقم میزند
وی ادامه داد: قدرت معنایی یعنی استفاده از همین ملاحت برای پرهیز از خشونت و درک ظرافتهای جهان هستی. مجموعه این نگاه در واژه معاصر «اکومن» تجلی یافته که میتوان آن را به «انسانمعنا» ترجمه کرد و به معنای صلح انسان با جهان هستی دانست. کیمیاگری راهی برای رسیدن به تعادل با هستی است و بازگشت به این کیمیاگری همان چیزی است که حافظ پیشنهاد میکند. متأسفانه ایران و ایرانی بهطور نسبی از این ظرفیت غفلت کردهاند.
شعیری گسترش قلمرو معنایی را عامل تعمیق سپهرهای فرهنگی دانست و گفت: اگر در این ارتباط، ملاحت نیز همراه شود، کیمیاگری اتفاق خواهد افتاد. معنای قدرت ایرانی و قدرت معنایی ایران در همین کیمیاگری است؛ اگر این ظرفیت با حسن و ملاحت همراه شود، میتواند جهان را دربر گیرد.
وی با اشاره به نمونههای فرهنگی و ادبی ایران خاطرنشان کرد: این توانایی در روایتهای کهن همچون «هزار و یک شب» نیز دیده میشود؛ جایی که شهرزاد با خلق ادبیات و روایتگری، از دل مرگ زندگی را بیرون میکشد.
شعیری با تقسیم نگرشها به دو رویکرد کمی و کیفی تأکید کرد: نگرش کمی قدرت را در محاسبات و منطقگرایی میبیند، اما معنا از جنس نگرش کیفی است که شگفتی خلق میکند. در این معنا رقابت و سبقت جایی ندارد و اگر به کیمیاگری برسیم، غلبه خودبهخود اتفاق میافتد.
وی نمد را نمونهای از این نگرش دانست و گفت: نمد روایتگر و نماد اکومن است، چرا که با دنیا تطابقپذیر است و در هر وضعیتی خود را با هستی به تعادل میرساند. نمد یک ابژه کیمیاگر است و آنچه معنای ایران را میسازد، همان است که سعدی، حافظ و مولانا بارها بیان کردهاند.