ضمیمهی مجله آینده میراثمنتشر شد
ضمیمۀ ۳۳ آینۀ میراث(دوفصلنامۀ ویژۀ پژوهشهای متنشناسی – دورۀ جدید، سال دوازدهم، ضمیمۀ شمارۀ ۳۳، سال ۱۳۹۳) با عنوان «علامه قزوینی و شیوۀ غربی تحقیق» به کوشش دکتر محمود امیدسالار منتشر شد.
ضمیمۀ ۳۳ آینۀ میراث(دوفصلنامۀ ویژۀ پژوهشهای متنشناسی – دورۀ جدید، سال دوازدهم، ضمیمۀ شمارۀ ۳۳، سال ۱۳۹۳) با عنوان «علامه قزوینی و شیوۀ غربی تحقیق» به کوشش محمود امیدسالار منتشر شد.
به گزارش ایلنا؛ امیدسالار در این پژوهش در صدد اثبات این موضوع است که شیوۀ تصحیح علامه قزوینی دین او به سنت تصحیح متن اسلامی است، نه به فرنگ و فرنگیان. وی در این شماره از ضمیمۀ آینۀ میراثعقاید خود را دربارۀ شیوۀ تصحیح قزوینی به صورت روشمند بیان کرده است.
امیدسالار در بخشی از مقدمه مینویسد: «اخیراً که به نوشتن مدخل قزوینی برای دانشنامۀ زبان و ادب فارسی مشغول شدم، فرصتی پیش آمد تا نامهها، یادداشتها، تصحیحات، و مقدمههای عالمانۀ قزوینی را بر آنها – همراه با مطالبی که برخی دوستان شرق شناسش در باب آن مرحوم نوشتهاند – یک بار دیگر مرور کنم. در این بازبینی توجه داشتم که اگر مدرکی در باب صحت این قول که قزوینی فن تصحیح را از فرنگیها آموخته پیدا شد، از سر حرفم برگردم.
بنده هیچگاه رأی خود را در باب فن تصحیح قزوینی به صورت روشمند عنوان نکرده است و فقط جسته گریخته در مقالات نوشته و در گفتوگو با محققین جوانی که در این باب از او سوالی کردهاند، پاسخ داده است که قزوینی در بازسازی متن، شیوۀ علمای بزرگ مسلمان را اعمال میکرده است. به عبارت دیگر، فن تصحیح قزوینی همان است که فضلای مسلمان در این هزار و چند صد سالی که از عمر این فن در تمدن اسلامی میگذرد به کار بردهاند با این تفاوت که به جای حاشیه نویسی و شرح نویسی قزوینی حاصل کار خودش را به صورتی که در مغرب زمین شایع بوده، یعنی به این صورتی که مغرب زمین شایع بوده، یعنی به این صورت که متن بالای صفحه قرار گیرد و نسخه بدلها با نظم و ترتیب در زیرنویس یا همراه تعلیقات در پایان مجلد بیایند، به خوانندگان عرضه میکند.
پس از بررسی مجدد منابع مربوط به شیوۀ تصحیح علامه قزوینی، اعتقادم به اینکه دین او به سنت تصحیح متن اسلامی است، نه به فرنگ و فرنگیان، راسختر شد.
امیدسالار در ادامه به بیان شرح حالی از علامه قزوینی پیش از هجرتش به فرنگستان پرداخته با این دلیل که بخشی از استدلالات به جزئیات تحصیلات قزوینی در ایران مربوط است و در ادامۀ بحثتأکید میکند که آشنایی قزوینی با سبک تحقیق فرنگی پس از رفتن او به فرنگستان صورت نگرفت؛ زیرا آن مرحوم از طریق مطالعۀ کتابهای علمی فرنگیان با روش آنها از همان دوران پیش از ترک وطن آشنا شده بوده است، اما در اینکه این آشنایی در زمان اقامت در اروپا عمیقتر شده است حرفی نیست.
امیدسالار در پایان این جستار با طرح این پرسش که قزوینی فن تصحیح و مقابله را از غربیان نیاموخت، پس آنچه او از غرب به دست آورد چه بود؟ بیان میکند: به نظر نگارنده قزوینی وصف روشمند و دقیق نسخههای مورد استفاده و ذکر موارد اختلاف نسخ در زیرنویسهای صفحه یا در ملحقات کتاب را از غرب وارد چاپهای انتقادی فارسی کرد. در تأثیرپذیری قزوینی از شیوۀ تحقیق فرنگی سوء تفاهمی بنیادین رخ داده است. او شیوۀ تحقیق را فرنگیها نیاموخت؛ زیرا شیوۀ تدقیق و تحقیق در مشرق سابقهای طولانی داشت و علمای متقدم مانند طبری و بیرونی و زمخشری و جاحظ و غیر هم بر همان طریق بودند. مرحوم قروینی در واقع شیوۀ اینان را در ایران احیاء کرد، اما نحوۀ عرضۀ نتیجۀ تحقیقات، یعنی جدا کردن متن از حواشی به صورت امروزی آن، همچنین نحوۀ روشمند معرفی نسخههای مورد استفاده در تصحیح و معین کردن نشانۀ هرکدام، یعنی جنبههای کاملاً صوری قضیه را از آنچه در اروپا شایع بود گرفت. این تغییرات با رسیدن کتابهای او به ایران مورد توجه دیگر مصححین واقع گردید، و آنها هم از شیوۀ او پیروی کردند تا کم کم این نوع تصحیح در میان صاحب نظران ایرانی مقبول واقع شد.
ضمیمۀ ۳۳ آینۀ میراث(دوفصلنامۀ ویژۀ پژوهشهای متنشناسی – دورۀ جدید، سال دوازدهم، ضمیمۀ شمارۀ ۳۳، سال ۱۳۹۳) با عنوان «علامه قزوینی و شیوۀ غربی تحقیق» به کوشش دکتر محمود امیدسالار، به صاحب امتیازی مرکز پژوهشی میراثمکتوب، مدیرمسئولی اکبر ایرانی، سردبیری مجدالدین کیوانی، معاونت سردبیری عسکر بهرامی و مدیریت داخلی حسنا سادات بنی طبا منتشر شده است.