کنفرانس راهکارهای دستیابی به فهم مشترک اسلام و مسیحیت برگزار شد
تاریخ غرب که متأسفانه تاریخ شرق نیز به دلیل برخی شبیهسازیها و سطحینگریهای داخلی و بومی، ذیل تاریخ آن تعریف و تحلیل شده است، شاهد برهههایی از تقابل و حتی تعارض متولیان رسمیدین با انسان و حق او بوده است.
کنفرانس «راهکارهای دستیابی به فهم مشترک اسلام و مسیحیت» با همکاری مرکز گفتوگوی ادیان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در سارایوو در روزهای ۲۰ و ۲۱ خرداد برگزار شد.
به گزارش ایلنا؛ این کنفرانس دو روزه که به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بوسنی در سالن استاری گراد سارایوو و با حضور تعدای از شخصیتهای علمی، مذهبی و سیاسی بوسنیایی و ایرانی ازجمله حسین افندی اسماییچ، نایب رئیس جامعهی اسلامی بوسنی و هرزگوین، عماد افروغ، استاد دانشگاه، عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسهی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، محمدرضا دهشیری، معاون پژوهشی مرکز مطالعات جهانی شدن، لوکا مارکشیچ، پژوهشگر مسیحی کاتولیک از سارایوو، وانیا یوانویچ، اسقف کلیسای ارتدوکس بوسنی، مارکو جوریچ، محقق و نویسنده ارتدوکس اهل صربستان و جمعی از علاقمندان به گفتوگوی اسلامی مسیحی و با هدف گفتوگو و تبادل نظر دربارهی اهمیت فهم مشترک ادیان برگزار شد.
محمدرضا آرام، رایزن فرهنگی کشورمان در سارایوو، در آیین گشایش نخستین روز برگزاری این کنفرانس، گفت: امیدواریم مجموعه مقالات و مباحثی که در طی این دو روز و توسط پژوهشگران و محققان مسیحی و مسلمان ارایه میشود، ما را در رسیدن به هدف این کنفرانس که همان راهکارهای دستیابی به تفاهم مشترک بین اسلام و مسیحیت است، کمک کند.
وی همچنین اظهار امیدواری کرد که دور دوم این گفتوگوها با حضور محققان مسیحی از منطقهی بالکان در ایران برگزار شود.
× کلیسایی که مسلمانان بنا میکنند
این کنفرانس با سخنرانی حسین افندی اسماییچ، نایبرئیس جامعهی اسلامی بوسنی و هرزگوین شکل رسمیبه خود گرفت. وی در سخنان خود گفت: از سالها پیش، زندگی مسالمتآمیز بین ادیان مختلف در بوسنی وجود داشته و وجود خواهد داشت. نمونهی بارز این زندگی مسالمتآمیز این است که در بوسنی هیچ کلیسایی ساخته نمیشود مگر با مشارکت و کمک مسلمانان و از طرف دیگر این ارتباط متقابل است و مسیحیان نیز در ساختن چند مسجد به مسلمانان کمک کردهاند.
وی تأکید کرد: باید توجه کرد که جنگ ۳ ساله که در آن بیش از ۶۰۰ مسجد مسلمانان و تعدادی هم کلسیا ویران شد، یک جنگ دینی نبود؛ بلکه جنگی سیاسی بوده است.
وی در بخش پایانی سخنرانی خود، افزود: بدون شک، وجود چنین گفتوگوهایی تفاهم بیشتر و یافتن راهکارهایی برای همگرایی بیشتر را در پی خواهد داشت.
وانیا یوانویچ، اسقف کلیسای ارتدوکس سارایوو، سخنران بعدی این کنفرانس بود. وی گفت: در زمینهی گفتوگوی بین ادیان به ویژه اسلام و مسیحیت ارتدوکس، آثار زیادی وجود دارد. کلیسای ارتدوکس در کنفرانسهای بینالمللی که در آن موضوعات گفتوگوی بین ادیان و موضوعات مختلف اجتماعی و فرهنگی و انسانی بحثمیشود، شرکت میکند که آخرین آنها کنفرانس ژنو بود که با همکاری کلیسای ارتدوکس برگزار شد.
وی ادامه داد: دورهی مهم گفتوگوی بین ارتدوکس و مسلمانان از قرن هشتم شروع شد، زمانی که آثار به زبان عربی ترجمه و منتشر شد و این نوع گفتوگوها هم نمونهای خوب برای ارتباط طولانی است که آثار زیادی برای هر دو تمدن به ارمغان میآورد.
وی سپس افزود: تجربهی زندگی مشترک بین ادیان در این خصوص خیلی مفید بوده و در اکثر کشورها، پیروان دین مسیحی با جوامع مسلمانان زندگی مسالمتآمیزی دارند.
یوانویچ ادامه داد: جوامع مسلمانان از جهات مختلفی به جامعهی مسیحی شباهت دارد و اگر کسی در این باره تحقیق کند، به خوبی در مییابد که همگرایی زیادی بین پیروان هر دو دین وجود دارد و متوجه میشود که اشتراکات زیادی بین دو دین وجود دارد. هر دو دین، قبول دارند که فقط یک خدا وجود دارد و او حی و قیوم است و مملو از مهر و محبت و دوستی است و او خالق جهان از هیچ است و همه اعتقاد داریم که او خالق انسان است و هر دو دین قبول دارند که پیامبران از سوی خداوند به زمین فرستاده شدهاند و اینکه ملائک به انسانها برای نیل به سعادت کمک میکنند و شیطان نیز او را گمراه میکند.
اسقف کلیسای ارتدوکس سارایوو در بخش پایانی سخنرانی خود گفت: هر دو دین نقاط مشترک زیادی دارند و برخلاف تفاسیر مختلف، هر دو دین حضور خداوند را در زندگی روزمرهشان احساس و درک میکنند و به همین دلی، ل پیروان هر دو دین تلاش میکنند تا دنیایی بهتر را برای خود بسازند و همه چیز را بهبود بخشند.
سخنان این چهرهی مسیحی بوسنی و هرزگوین، اینگونه پایان یافت: در جهان امروز ارزشهای اخلاقی زیادی به فراموشی سپرده شده است و ما همه را دعوت میکنیم به شنیدن سخن خدا و احترام به یکدیگر و نیز اطاعت از اوامر خدا؛ چرا که خدا ما را به عشق و دوستی دعوت میکند.
× غرب و مسألهی به نام دین
عماد افروغ، جامعهشناس و استاد دانشگاه، یکی دیگر از سخنرانان این کنفرانس بود. وی گفت: تاریخ غرب که متأسفانه تاریخ شرق نیز به دلیل برخی شبیهسازیها و سطحینگریهای داخلی و بومی، ذیل تاریخ آن تعریف و تحلیل شده است، شاهد برهههایی از تقابل و حتی تعارض متولیان رسمیدین با انسان و حق او بوده است.
وی تأکید کرد: تفوق گفتمانی و تأثیرگذار شاخههایی از اومانیسم، رنسانس، روشنگری و عقلگرایی خودبنیاد، فردگرایی و لیبرالیسم، درونگرایی و تجربهگرایی دینی مستقل از نهاد کلیسا و روحانیون، سکولاریسم و ایمانگرایی، عشقگرایی و احساساتگرایی منهای شریعتگرایی منسوب به نهضت اصلاح دینی لوتر و حتی خاصگرایی پُستلیبرالیستی افرادی چون اسدر مک اینتایر و رویکرد فرهنگی زبانشناختی در برابر رویکرد معرفتی گزارهای پیشامدرن دینی جورج بک و جریاناتی از این قبیل، شاهد و مؤیدی بر این تقابل است.
افروغ ادامه داد: چگونه میتوان این تقابل و یا حتی تعارض را هم در طول تاریخ و هم در عرض تاریخ در شرایط کنونی و جغرافیایی نادیده گرفت؟ تقابلهایی وجود دارند که با نهایت تأسف، بخشی از واقعیات تاریخی و جاری ما هستند. مانند: تقابل خدا و انسان، تکلیف و حق، عقل و ایمان، عقل و شریعت، شریعت و ایمان، عامگرایی و خاصگرایی، معرفت نظری و معرفت عملی، دین و دنیا، دنیا و آخرت، و در سطوحی نازلتر، فرد و جامعه، عدالت و آزادی و…
این جامعهشناس کشورمان افزود: به این تقابلها، تعارضهای درونی هرکدام از طرفین تقابلهای فوق را هم بیفزایید. تقابل درونی خداگرایان، انسانگرایان، شریعتگرایان و غیره. شاید بتوان به عبارتی منشأ این تقابلهای بینادینی و درونی را در یک کلام، تأکید بر تفاوتها و غفلت از تشابهها و اشتراکات دانست و البته در ریشهیابی تفاوتگراییهای غلیظ و مفرط غالب، نباید از نگرشها و مواجهات غلط، انحصارگرایانه، یک سویه و تاریخی سیاسی با سایر نیازها، نگرشها و سلایق و دیدگاهها غفلت کرد. مواجهاتی که بدون تردید از برخی جهات، موانعی برای دستیابی به درکی مشترک و مآلاً عمل مشترک و خلق آثار و متون مشترک و متناسب با نیازهای واقعی و مورد درخواست است.
افروغ در پایان سخنان خود که همزمان با پایان بخش صبحگاهی این کنفرانس بود، پیشنهادی در خصوص محورهای اقدامات مشترک و خلق تمدن و آثار مورد توافق را ارایه کرد و گفت: با اشاره به واقعیت تاریخی تقابلهای ناموجه خدا و انسان، حق و تکلیف، عقل و ایمان، عقل و شریعت، دنیا و آخرت، فرد و جامعه، عدالت و آزادی و… ریشهیابی نسبی این تقابلها، با فرض رابطهی متقارن خدا و انسان و اشاره به مثلثمفهومی ذات و غایت و خدا و با دغدغهی وجود قابلیت توجه به این رابطهی متقارن و حقوق انسانی در ادیان بزرگ ابراهیمی، تلاش شد تا در ابتدا صفات مشترک ضروری و اقتضایی خدا در نزد این ادیان به عنوان اصول مبنایی و تکیهگاه ذات و قابلیت انسانی به مثابه خاستگاه حقوق انسانی معلوم شود.
× اسلام و مسیحیت، باورهای دینی هم را گوش دهند
حجتالاسلام عبدالحسین خسروپناه، رئیس مؤسسهی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، نخستین سخنران بخش دوم کنفرانس در روز نخست بود. وی سخنرانی خود را با عنوان روشهای فهم مشترک میان اسلام و مسیحیت ارایه و بیان کرد: استماع باورهای دینی با سعهی صدر و حوصله و صبر و رعایت اخلاق و منطق یکی از روش های فهم مشترک میان ادیان است. متدینان با روش هرمنوتیکی، باید باورهای دینی یکدیگر را گوش دهند تا فهم درستی از همدیگر پیدا کنند.
وی افزود: حق تعالى با صراحت تمام مىفرماید: «فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِکَ الَّذِینَ هَداهُمُ اللّهُ وَ أُولئِکَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ / پس بشارت ده به آن بندگان من که به سخن، گوش فرا مىدهند و بهترین آن را پیروى مىکنند. ایناناند که خدایشان راه کرده و ایناناند همان خردمندان.»
وی سپس افزود: یکی از شرایط شنیدن و فهمیدن صحیح باورهای دینی، همدلی و شرح صدر براى نزدیکی قلبى و باطنى مسیحیان و مسلمانان با یکدیگر است. متدینان با این روحیه، باید به گفتوگو بنشینند و حلقههایى ترتیب دهند و سخنان یکدیگر را بفهمند.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: پیشوایان اسلام و اهل بیت پیامبر گرامی اسلام(ص) دربارهی مناظره و نحوهی احتجاج، مطالب عمیق و پرمغزى گفتهاند و مطالبشان را در مدارس خود، به عنوان دانش به شاگردان خود تعلیم مىدادند. سعهی صدر، اخلاق نیکو، جدال احسن، ترک دشنام به رقیب، تحمل یکدیگر، احترام به اصول و عقاید مخالفان و حرمت جدال و مراء، گوشهاى از این تعالیم است.
خسروپناه افزود: فرهنگ اسلام، مراء و جدال غیر احسن را مورد نهى و نکوهش قرار داده است و پیامبر اسلام(ص) ترک آنها را واجب و شرط رسیدن به حقیقت ایمان و ورود به مراتب عالى بهشت شمرده است. اندیشمندان اخلاق نیز این صفات رذیله را جزو آفات زبان معرفى کردهاند.
وی تأکید کرد: معناى جدال غیر احسن این است که حقّى به باطل یا باطلى به حقّ بدل شود و بر باطل آشکار، پا فشارى شود.
وی در ادامهی سخنان خود با اشاره به لزوم پناه بردن به عقلانیت، گفت: یکی دیگر از روشهای فهم صحیح از باورهای دینی میان اسلام و مسیحیت، بهره بردن از عقلانیت است. خدای سبحان در قرآن کریم بر تعقل، تدبر و تفکر تأکید و سفارش فراوان کرده است.
رئیس مؤسسهی پژوهشی حکمت و فلسفه ایران افزود: خدای سبحان دربارهی حقانیت و حجیت عقل میفرماید: «رُسُلاً مُبَشِّرینَ وَ مُنْذِرینَ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ کانَ اللَّهُ عَزیزاً حَکیماً» یعنی، پیامبرانى که بشارتدهنده و بیمدهنده بودند، تا بعد از این پیامبران، حجتى براى مردم بر خدا باقى نماند،(و بر همه اتمام حجت شود) و خداوند، توانا و حکیم است.
وی افزود: این آیه در بردارندهی استدلالی بر حقانیت عقل است؛ زیرا اگر پیامبرانی که مسئولیت تبشیر و انذار را دارند؛ از طرف خدای سبحان نازل نشوند؛ مردم حجتی به نفع خود و بر ضدخدا خواهند داشت و میتوانند با آن حجت، احتجاج کنند که خدایا چرا پیامبران را برای ما ارسال نکردید تا حقایق دینی را بشنویم و بفهمیم و عمل کنیم. خوانندگان توجه دارند وقتی پیامبری نیاید؛ پس تنها منبع معرفتی که قدرت احتجاج پیدا میکند عقل آدمی است.
حجتالاسلام خسروپناه در پایان گفت: روش دیگر، رعایت قواعد زبانی برای فهم مشترک اسلام و مسیحیت است؛ زیرا هر دو دین اسلام و مسیحیت، متن محورند و متن نوشتاری با زبان به بیان حقایق میپردازد؛ پس باید قواعد زبانی را دانست و آنها را رعایت کرد تا معنای ظاهری و باطنی، معنای مبهم و آشکار، معنا و مصداق و… درست فهمیده شود.
ارایهی مقاله توسط محمدرضا دهشیری، معاون پژوهشی مرکز مطالعات جهانی شدن و سخنرانی مارکو جوریچ، محقق ارتدوکس از کشور صربستان، پایانبخش نخستین روز از برگزاری کنفرانس «راهکارهای دستیابی به فهم مشترک اسلام و مسیحیت» بود که به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بوسنی و با همکاری مرکز گفتوگوی ادیان سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در سارایوو در روزهای ۲۰ و ۲۱ خرداد برگزار شد.