مجلسی در گفتوگو با ایلنا بررسی کرد:
نگاه اوکراین به پیشنهاد عضویت ناتو در ازای عقبنشینی از دونباس/چشمانداز جنگ و مذاکرات کییف و مسکو
کارشناس مسائل آمریکا گفت: ادامه جنگ نهتنها دستاورد پایداری برای هیچیک از طرفین نداشته، بلکه موقعیت اوکراین و روسیه را تضعیف کرده است.
فریدون مجلسی، کارشناس مسائل آمریکا با اشاره به طرح عضویت اوکراین در ناتو در ازای واگذاری دونباس در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: قضاوت درباره مناقشه میان اوکراین و روسیه، کار دشواری است؛ زیرا ایران طی دو قرن گذشته، چه در دوران روسیه تزاری، چه در دوره اتحاد جماهیر شوروی و چه پس از فروپاشی آن، آسیبهای فراوانی از روسیه متحمل شده است. سابقه مداخلات و زیادهخواهیهای روسیه در قبال ایران باعث میشود هرگونه موضعگیری در دفاع از بخشی از حقوق این کشور، بلافاصله با اتهام حمایت از روسیه و نادیده گرفتن سوابق تاریخی آن مواجه شود. بااینحال، واقعیت این است که یکی از عوامل اصلی شکلگیری بحران کنونی، سوءمدیریت و جاهطلبی رهبران دو کشور بوده است.
وی ادامه داد: درست است که اوکراین مورد تجاوز نظامی قرار گرفته، اما زلنسکی نیز نمیتواند کاملاً از مسئولیت تحولات پیش از جنگ مبرا باشد. مناطق شرقی اوکراین، بهویژه دونتسک و ... عمدتاً روسنشین هستند و پیشتر نیز اعلام استقلال کرده بودند. شبهجزیره کریمه هم از موقعیت تاریخی و سیاسی ویژهای برخوردار بود و بهعنوان جمهوری خودمختار در چارچوب اوکراین قرار داشت. مجلس محلی این شبهجزیره ابتدا اعلام استقلال کرد و سپس الحاق آن به روسیه عملیاتی شد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: مسئله این است که روسیه میتوانست اختلافات خود با اوکراین را از طریق مناسبات دوستانه و برادرانه حلوفصل کند. دو کشور از تاریخ، ریشههای قومی و پیوندهای فرهنگی و زبانی مشترکی برخوردارند و امکان مدیریت مسالمتآمیز اختلافات وجود داشت. روسیه نیز نباید صرفاً بر حمایت از روستباران اوکراین متمرکز میشد، بلکه میتوانست منافع و مطالبات کل جامعه اوکراین را در نظر بگیرد. بااینحال، اوکراین بهتدریج به سمت اروپا گرایش پیدا کرد و در جایگاه کشوری قرار گرفت که در تقابل با روسیه تعریف میشد.
وی افزود: در ادامه این روند، تلاش برای بازپسگیری دونتسک و کریمه و تحولات نظامی در مناطق شرقی، به تشدید بحران انجامید و واکنش روسیه را در پی داشت. البته واکنش نظامی مسکو نیز بسیار ناشیانه و پرهزینه بود؛ اقدامی که به کشتار و خسارات انسانی گسترده در هر دو طرف منجر شد. هرچند نمیتوانم آمار دقیقی ارائه کنم، اما در برخی برآوردها از کشته شدن ۴۵۰ هزار نظامی روس در این جنگ سخن گفته میشود. منازعهای که با توجه به پیشینه تاریخی و پیوندهای دو کشور، در کنار ابعاد بینالمللی، ریشههایی از یک اختلاف داخلی و تاریخی نیز دارد.
مجلسی گفت: با وجود همه این مسائل، امیدوارم راهحلی برای پایان جنگ پیدا شود؛ زیرا به نظر میرسد دونتسک و کریمه بهآسانی نخواهند پذیرفت که دوباره بخشی از اوکراین باشند. جمعیت روستبار این مناطق قابلتوجه است و گرایشهای سیاسی آنها در تحولات گذشته نیز آشکار شده است. از سوی دیگر، اروپا نیز با اهداف سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود در این بحران نقش داشته و به دنبال بهرهبرداری از ظرفیتهای اوکراین و تضعیف موقعیت روسیه بوده است.
وی اضافه کرد: هزینه اصلی این تقابل را مردم اوکراین و روسیه پرداختهاند. اوکراین خسارات سنگینی متحمل شده و میلیونها نفر از شهروندانش آواره شدهاند. روسیه نیز با پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی گستردهای مواجه شده است. ارتباطات انرژی و خطوط انتقال گاز این کشور با اروپا تضعیف شده و بازارهای آن بهتدریج در اختیار چین، ترکیه و دیگر کشورهای صنعتی خارج از اروپا قرار گرفتهاند. بنابراین، ادامه جنگ نهتنها دستاورد پایداری برای هیچیک از طرفین نداشته، بلکه موقعیت هر دو کشور را تضعیف کرده است.
این دیپلمات پیشین کشورمان عنوان کرد: اظهارات دونالد ترامپ درباره آینده اوکراین نیز قابلتأمل است. روسیه همواره عضویت اوکراین در ناتو را خط قرمز خود معرفی میکرد و نسبت به پیامدهای آن هشدار میداد. اکنون اما در مذاکرات مربوط به پایان جنگ، موضوع واگذاری سرزمینهای مورد مناقشه، که بخشهایی از آنها در کنترل روسیه قرار دارند، در کنار مسئله عضویت اوکراین در ناتو مطرح شده است. برای اوکراین نیز برخورداری از تضمینهای امنیتی ناتو میتواند امتیازی مهم باشد؛ تضمینی که در صورت تجاوز نظامی، کشورهای عضو را در چارچوب تعهدات پیمان به واکنش وادار میکند. چنین امتیازی ممکن است در برابر صرفنظر کردن از برخی سرزمینهای مورد مناقشه، ارزش راهبردی داشته باشد.
مجلسی گفت: در نهایت، باید پذیرفت که برای دستیابی به صلح، گاهی پرداخت هزینه اجتنابناپذیر است. اختلافات روسیه و اوکراین ریشههای تاریخی، جمعیتی و سرزمینی دارند. در دوران اتحاد جماهیر شوروی، مرزهای اداری بهگونهای تعیین شده بود که بخشهایی از سرزمینهای تاریخی روسیه در چارچوب جمهوری اوکراین قرار گرفتند و جمعیتهای روستبار قابلتوجهی در آنها سکونت داشتند. نادیده گرفتن این واقعیتها میتواند زمینه تداوم منازعه را فراهم کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: به اعتقاد من، یکی از راهحلهای قابل بررسی، برگزاری همهپرسی در مناطق مورد اختلاف است؛ البته با تضمین شرایط آزاد، شفاف و نظارت بینالمللی، بهگونهای که اراده واقعی ساکنان این مناطق منعکس شود. در غیر این صورت، ادعاهای ارضی روسیه و اختلافات سیاسی و جمعیتی همچنان باقی خواهد ماند. لذا تنها از طریق توافقی که حقوق طرفین و خواست واقعی مردم مناطق مورد مناقشه را در نظر بگیرد، میتوان به صلحی پایدار و پایان دادن به این جنگ امیدوار بود.