امیر موسوی در گفتوگو با ایلنا:
عربستان در قبال یمن صرفاً ۲ گزینه پیش روی خود دارد/ابزار یمن در بابالمندب تأثیر عمیق بر اقتصاد جهانی دارد
کارشناس مسائل منطقه گفت: بعید به نظر میرسد ترامپ بار دیگر وارد درگیری مستقیم با یمنیها شود، بهویژه آنکه آمریکا پیش از این تجربه رویارویی با آنها را داشته است.
امیر موسوی، کارشناس مسائل منطقه در تشریح ابعاد انسداد احتمالی تنگه بابالمندب توسط یمن و پیامدهای آن در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: جنگ علیه یمن به رهبری عربستان سعودی و ائتلاف عربی ـ بینالمللی که حدود ۷۰ کشور در آن مشارکت داشتند، حدود ۱۲ سال پیش آغاز شد؛ اما در نهایت به نتیجهای نرسید. انصارالله در آن زمان در منطقه صعده، در شمال یمن و مناطق هممرز با عربستان سعودی، حضور داشت؛ اما پس از آغاز جنگ و حملات گسترده، نیروهای انصارالله توانستند تا صنعا پیشروی کنند و بندر حدیده را نیز در اختیار بگیرند. در واقع، آنها بر مناطق پرجمعیت، حساس و استراتژیک یمن مسلط شدند و چند برابر قدرتمندتر از گذشته شدند. بنابراین، به جای اینکه انصارالله از بین برود، این گروه توانست پایتخت یمن و بندر مهم حدیده را تحت کنترل خود درآورد. پس از آن، تلاشهای فراوانی از سوی سلطنت عمان و دولت عمان برای حل بحران انجام شد و این کشور نقش میانجی را بر عهده گرفت. در نهایت نیز آتشبس برقرار شد. یکی از موضوعات مهم در توافق آتشبس، بازگشایی کامل فرودگاهها و بنادر و همچنین آزاد شدن تردد هواپیماها، کشتیها، مسافران و جریان تجارت و انتقال نفت بود.
وی ادامه داد: موضوع مهم دیگر، مسئله بانک مرکزی و امکانات مالی بود. در جریان درگیریها، عربستان سعودی بانک مرکزی و امکانات مالی یمن را به عدن منتقل کرد. در نتیجه، دولت انصارالله که در صنعا مستقر بود، بدون امکانات بانکی و مالی باقی ماند. از سوی دیگر، به دلیل حمایت جامعه بینالمللی از عربستان، بخش عمده امکانات مالی به سمت عدن منتقل شد و مردم و کارمندان یمنی که در مناطق تحت کنترل دولت صنعا فعالیت میکردند، از دریافت حقوق محروم شدند و عملاً بدون حقوق باقی ماندند. در طول سه، چهار سالی که از آتشبس میگذرد، قرار بود عربستان سعودی برای حل این مسائل اقدام کند؛ اما متأسفانه تا امروز نهتنها محاصره ادامه داشته، بلکه محدودیتها بر فرودگاهها و بنادر یمن نیز همچنان برقرار است و عربستان هنوز با پرداخت حقوق کارمندان موافقت نکرده و امکانات مالی همچنان در عدن نگهداری میشود. یمنیها در این ۱۲ سال، از نظر سیاسی تلاشهای فراوانی انجام دادند. از سوی طرف یمنی، تقریباً تمام مفاد توافق آتشبس اجرا شد و هیچ عملیات جدیدی علیه عربستان، امارات یا دیگر کشورها انجام نگرفت؛ اما کشورهای متجاوز، به گفته طرف یمنی، تاکنون هیچیک از بندهای توافق را بهطور کامل اجرا نکردهاند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: به همین دلیل، مردم یمن که حمایت گستردهای از دولت مستقر در صنعا دارند، در پی درخواست سید عبدالملک حوثی، رهبر انصارالله، در تجمعات گستردهای حضور پیدا کردند و به رهبری یمن تفویض اختیار دادند تا هر اقدامی را که برای مقابله با عربستان سعودی و سیاستهای تجاوزکارانه آن لازم میداند، انجام دهد. در صنعا و دیگر شهرهای یمن، میلیونها نفر در این تجمعات شرکت کردند و عملاً این اختیار را به رهبری یمن واگذار کردند. پس از آن، یحیی سریع اعلام کرد که سیاست «عین با عین» در دستور کار قرار گرفته است؛ یعنی بندر در برابر بندر، فرودگاه در برابر فرودگاه و اقدام متقابل در برابر هرگونه اقدام طرف مقابل. بر همین اساس، محاصره دریایی نیز بهطور جدی در دستور کار قرار گرفت. یمنیها با استفاده از پهپادهایی که در اختیار دارند و همچنین قایقهای تندرو و دیگر امکانات نظامی خود، اعلام کردند که بنادر عربستان را تحت کنترل و نظارت قرار دادهاند. آنها از روز دوشنبه بهصورت رسمی محاصره را اعلام کردند و هشدار دادند هر کشتی که از این محدودیتها تخطی کند، مورد حمله قرار خواهد گرفت. به همین دلیل، شاهد بودیم که کشتیها دیگر جرأت حرکت به سمت بنادر عربستان را ندارند.
وی افزود: یکی از مهمترین پیامدهای این وضعیت، تهدید صادرات نفت عربستان است. عربستان سعودی به دلیل شرایط ناشی از تنگه هرمز، بخشی از نفت خود را از شرق به غرب کشور منتقل میکند و از طریق خطوط لوله و همچنین مسیرهای ریلی، نفت را به بنادر غربی منتقل و از طریق دریای سرخ صادر میکند. طی یک روز و نیم گذشته، شاهد بودیم که عملاً کشتیای از این بنادر خارج نشده و صادرات نفت عربستان با خطر مواجه شده است. یمنیها اعلام کردهاند که اگر بنادر آنها، بهویژه بندر حدیده، همچنان در محاصره باشد، مقابله به مثل خواهند کرد. یمن نیز ظرفیت صادرات نفت دارد و علاوه بر آن، برای تأمین مواد غذایی، دارو و دیگر نیازهای اساسی مردم، به فعالیت آزادانه بنادر خود نیازمند است. در شرایط فعلی، هیچ کشتی نمیتواند مستقیماً وارد بنادر یمن شود و کشتیها باید ابتدا به جیبوتی بروند، در آنجا بازرسی شوند و سپس بهصورت محدود و قطرهچکانی، بخشی از کالاها را به سمت یمن منتقل کنند. این وضعیت مشکلات جدی برای مردم یمن ایجاد کرده است.
موسوی گفت: از سوی دیگر، درآمدهای حاصل از امکانات و منابع یمن نیز عمدتاً به سمت عدن منتقل میشود و چیزی عاید دولت صنعا نمیشود. به همین دلیل، دولت صنعا با مشکل پرداخت حقوق کارکنان مواجه است. در طول این ۱۲ سال، مردم یمن هزینه بسیار سنگینی پرداخت کردهاند. در جریان جنگ و حملات عربستان سعودی، امارات و دیگر کشورهای مشارکتکننده در ائتلاف، شمار زیادی از مردم یمن کشته شدند و زیرساختها، اماکن تاریخی و مراکز استراتژیک این کشور هدف بمباران قرار گرفتند. بیمارستانها، مدارس، دانشگاهها، بازارها، مراسمهای عروسی و مجالس مختلف نیز در جریان حملات آسیب دیدند و مردم یمن متحمل خسارات و تلفات سنگینی شدند. اکنون شرایط به جایی رسیده که یمنیها دیگر تحمل ادامه این محاصره را ندارند و آمادگی خود را برای مقابله اعلام کردهاند. عربستان سعودی در حال حاضر با دو گزینه اصلی مواجه است. نخست اینکه بار دیگر حملات خود را علیه یمن آغاز کند که در این صورت، یمنیها نیز پاسخ خواهند داد و احتمالاً تأسیسات نفتی، آرامکو و دیگر مناطق حساس عربستان هدف حملات قرار خواهند گرفت. توانمندیهای موشکی و پهپادی یمنیها طی سالهای گذشته بهشدت توسعه یافته و آنها نشان دادهاند که قادرند اهدافی را در فاصلههای بسیار دور، حتی در سرزمینهای اشغالی، هدف قرار دهند. بنابراین، در صورت آغاز جنگ، عربستان سعودی باید خود را برای تحمل ضربات سنگین آماده کند.
وی اضافه کرد: گزینه دوم برای عربستان، رفع محاصره و حلوفصل سیاسی بحران است. در حال حاضر، مذاکراتی از طریق مسقط در جریان است و عربستانیها تلاش دارند از طریق میانجیگری عمان راهی برای حل بحران پیدا کنند. واقعیت این است که ادامه محاصره از نظر سیاسی و انسانی منطقی و قابل دفاع نیست. همانطور که اشاره شد، عربستان دو راه بیشتر ندارد؛ یا وارد رویارویی نظامی با یمن شود یا محاصره را لغو کند و اجازه دهد زندگی عادی مردم یمن از سر گرفته شود. عربستان برای رفع محاصره، بازگشت دولت مورد حمایت خود به صنعا را مطرح میکند؛ دولتی که اعضای آن در ریاض مستقر هستند. اما یمنیها این شرط را نمیپذیرند، زیرا انصارالله از پایگاه مردمی گستردهای برخوردار است و اکنون نیز بر بخشهای مهمی از کشور تسلط دارد. انصارالله اعلام کرده است که گروههای مخالف دولت صنعا میتوانند وارد مذاکره شوند و متناسب با میزان حضور و پایگاه اجتماعی خود در داخل یمن، سهمی در دولت آینده داشته باشند. به عبارت دیگر، پس از دستیابی به مصالحه سیاسی، همه جریانها میتوانند در ساختار سیاسی آینده یمن سهم داشته باشند. اما عربستان، آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال حذف کامل انصارالله از معادلات سیاسی و نظامی یمن هستند.
رایزن پیشین کشورمان در الجزایر گفت: تداوم بحران یمن علاوه بر پیامدهای منطقهای، آثار منفی گستردهای بر اقتصاد جهانی خواهد داشت. با افزایش ناامنی در مسیرهای دریایی، هزینه بیمه کشتیها افزایش پیدا میکند و زمان جابهجایی کالا نیز ممکن است از حدود دو هفته به دو یا سه ماه برسد. این مسئله تأثیر منفی قابل توجهی بر اقتصاد جهانی خواهد داشت. علاوه بر مسیرهای تجاری و آبراههای بینالمللی، مسئله خطوط ارتباطی و اینترنت نیز مطرح است. در منطقه بابالمندب، چندین خط اینترنت بینالمللی عبور میکند و در صورت تشدید درگیری، یمنیها میتوانند به این خطوط آسیب جدی وارد کنند. بنابراین، هرچه جنگ گستردهتر شود، ابزارهایی که در اختیار یمنیها قرار دارد، میتواند پیامدهای منفی و مؤثری برای جامعه بینالمللی ایجاد کند. در همین چارچوب، شاهد بودیم که آمریکا نسبت به تحولات اخیر ابراز نگرانی کرده است. با این حال، به نظر میرسد ترامپ فعلاً تمایلی ندارد مستقیماً علیه یمن موضعگیری کند؛ زیرا پیشتر توافقی میان آمریکا و دولت صنعا صورت گرفته بود که بر اساس آن، آمریکا در امور یمن دخالت نکند و در مقابل، یمنیها نیز کشتیهای آمریکایی را هدف قرار ندهند. بعید به نظر میرسد ترامپ با توجه به شرایط فعلی منطقه خلیج فارس، بار دیگر وارد درگیری مستقیم با یمنیها شود؛ بهویژه آنکه آمریکا پیش از این تجربه رویارویی با آنها را داشته است.
وی عنوان کرد: به نظر میرسد در آینده نزدیک، در صورت ادامه این روند، با یک بحران بزرگ بینالمللی مواجه خواهیم شد. اگر عربستان سعودی بخواهد گزینه دوم را انتخاب کند و وارد رویارویی با یمنیها نشود، باید از مذاکرات فعلی و میانجیگری عمان استفاده کند و به یک راهحل سیاسی دست پیدا کند تا این بحران پایان یابد. در واقع، مطالبات یمنیها از نظر خودشان غیرمنطقی نیست. آنها دولت تشکیل دادهاند، بر بخشهای مهمی از کشور تسلط دارند، از پایگاه مردمی برخوردارند و توانمندیهای نظامی قابل توجهی نیز در اختیار دارند. خواسته آنها این است که فرودگاهها بازگشایی شوند تا مجروحان و بیماران بتوانند برای درمان از کشور خارج شوند و مسافران، دانشجویان و دیگر شهروندان امکان رفتوآمد عادی داشته باشند. پس از اعلام سیاست جدید یمن، دولت مورد حمایت عربستان در ریاض اعلام کرد که آماده است دارو و مواد غذایی از طریق بندر حدیده وارد یمن شود. اما یمنیها این پیشنهاد را رد کردند و گفتند دولت ریاض اساساً چه جایگاهی دارد که بخواهد تعیین کند چه کالاهایی وارد یمن شود و چه کالاهایی اجازه ورود نداشته باشد. از دیدگاه آنها، باید همه بنادر و فرودگاهها بهطور کامل آزاد شوند و در حوزه مالی نیز بانک مرکزی به صنعا بازگردد. اگر بازگشت بانک مرکزی امکانپذیر نیست، دستکم باید حقوق کارمندان بهصورت منظم و ماهانه پرداخت شود و مسئله مالی نیز تعیین تکلیف شود.
موسوی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین، یمنیها اکنون این سه موضوع را بهعنوان شروط اساسی مطرح میکنند و بر سر آنها کوتاه نمیآیند که عبارت است از بازگشایی کامل بنادر، بازگشایی فرودگاهها و حل مسئله مالی و پرداخت حقوق کارکنان. در همین راستا، رهبری سیاسی و عالی یمن بهصراحت این مطالبات را اعلام کرده و دولت صنعا نیز آنها را پیگیری میکند. در شرایط فعلی، به نظر میرسد ابتکار عمل در دست یمنیها قرار دارد و آنها خود را در موقعیت برتر میدانند. عربستان سعودی نیز تاکنون اقدام مؤثری برای حل این بحران انجام نداده است. البته وزارت خارجه عربستان اشاره کرده که احتمال برخورد با تصمیم یمن وجود دارد و این برخورد ممکن است نظامی باشد. با این حال، به نظر میرسد مردم و رهبری یمن دیگر تحمل ادامه این وضعیت را ندارند و در صورت آغاز یک درگیری جدید، آمادگی دارند یک اقدام تلافیجویانه گسترده علیه عربستان سعودی انجام دهند.
