از اورانیوم تا هرمز و لبنان؛ شکاف عمیق در مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد
در حالی که گفتوگوهای اسلامآباد با میانجیگری پاکستان ادامه دارد، اختلافات اساسی بر سر برنامه هستهای ایران، مدیریت تنگه هرمز و وضعیت لبنان، نشاندهنده فاصله جدی میان دو طرف و دشواری رسیدن به توافق نهایی است.
به گزارش ایلنا، روزنامه لبنانی «الاخبار» در گزارشی تحلیلی درباره روند مذاکرات اسلامآباد، به مجموعهای از تحولات و اختلافات میان ایران و ایالات متحده در چند پرونده منطقهای از جمله ایران، لبنان و ترتیبات امنیتی منطقه اشاره کرده است؛ موضوعی که به گفته منابع مطلع، ریشه اصلی بنبست موجود را در رویکرد طرف آمریکایی به مذاکرات نشان میدهد.
بر اساس این گزارش، طرف آمریکایی در مذاکرات، عملا با نادیده گرفتن سوابق و توافقات پیشین، تلاش دارد گفتگوها را از نقطه صفر آغاز کرده و چارچوب جدیدی بر اساس دیدگاههای خود تحمیل کند. این رویکرد، به گفته یک عضو هیئت ایرانی، در چندین پرونده از جمله آتشبس در غزه نیز تکرار شده و واشنگتن همواره بر کنار گذاشتن گذشته و تمرکز صرف بر آینده تأکید کرده است.
در پرونده لبنان نیز همین الگو دنبال شده است. مقامات آمریکایی در پاسخ به درخواست ایران برای بررسی جامع وضعیت لبنان، اعلام کردهاند که تحولات گذشته را باید کنار گذاشت و به دنبال «مدلی جدید برای آینده» بود. با این حال، تحلیلگران این رویکرد را تلاشی برای بازتعریف قواعد بازی و تعیین سقف مذاکرات از سوی واشنگتن ارزیابی میکنند.
در بخش مربوط به پرونده هستهای ایران، اختلافات اصلی همچنان پابرجاست. طرف آمریکایی خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم به مدت دستکم ۲۰ سال، انتقال مواد غنیشده به خاک آمریکا و بازطراحی برنامه هستهای ایران تحت نظارت کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و در تأسیسات جدید سطحی است. در مقابل، ایران تأکید کرده آمادگی دارد درباره توقف موقت سطح بالای غنیسازی و تقویت نظارتهای آژانس گفتوگو کند، اما با توقف بلندمدت و انتقال کامل مواد به آمریکا مخالفت دارد و در عین حال گزینه امانتگذاری مواد در کشورهایی مانند چین یا روسیه را مطرح کرده است.
موضوع دوم مورد اختلاف، وضعیت تنگه هرمز است. ایران با توجه به تغییر شرایط ناشی از جنگ اخیر، تأکید دارد که دیگر نمیتواند نقش تأمینکننده امنیت این گذرگاه راهبردی را بدون دریافت هزینه ایفا کند. از همین رو، پیشنهاد دریافت عوارض از عبور کشتیها مطرح شده است. در مقابل، آمریکا تلاش کرده با ارائه طرحهایی مانند تشکیل صندوق مشترک برای مدیریت درآمدها، کنترل این منابع مالی را در ساختارهای تحت نظارت خود حفظ کند؛ مشابه سازوکارهایی که در گذشته درباره درآمدهای نفتی عراق اجرا شده است.
در ادامه این گزارش، به پرونده لبنان پرداخته و تأکید شده است که ایران در رایزنیهای خود با میانجیگری پاکستان، بر حمایت کامل از حزبالله و عدم عقبنشینی از این موضع تأکید کرده است. تهران همچنین اعلام کرده که هرگونه آتشبس یا توافق نهایی در منطقه باید شامل لبنان نیز باشد و جداسازی این پرونده از سایر موضوعات را نمیپذیرد.
منابع مطلع اعلام کردهاند که طرف پاکستانی این موضع را به واشنگتن منتقل کرده و تأکید کرده است که ایران بدون در نظر گرفتن لبنان وارد هیچ توافقی نخواهد شد. در مقابل، آمریکا و برخی متحدان منطقهای تلاش کردهاند این دو پرونده را از هم جدا کنند، اما تاکنون پیشرفت قابل توجهی در این زمینه حاصل نشده است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که ایالات متحده در ابتدا با شمول لبنان در آتشبس مخالفت داشت، اما بعدها طرحی مرحلهای ارائه کرد که شامل توقف حملات به برخی مناطق و گسترش تدریجی آتشبس میشد؛ مشروط بر عدم علنی شدن این توافقات.
همزمان، تلاشهایی برای هماهنگی میان برخی طرفهای لبنانی و نمایندگان آمریکا در جریان بوده است. در این چارچوب، برخی اقدامات سیاسی در لبنان با هدف کسب امتیاز از واشنگتن و جلوگیری از برتری ایران در پرونده آتشبس ارزیابی شده است. همچنین پیشنهادهایی برای تماس مستقیم میان مقامات لبنانی و اسرائیلی با میانجیگری آمریکا مطرح شده که با واکنشهای محتاطانه و در برخی موارد منفی روبهرو شده است.
در ادامه، گزارش به تحولات میدانی در جبهه لبنان اشاره میکند و مینویسد که ارتش اسرائیل با وجود برتری هوایی، در عملیات زمینی با مشکلات جدی مواجه شده و برآوردهای اولیه درباره توان مقاومت با واقعیتهای میدانی تطابق نداشته است. این وضعیت باعث شده تا تلآویو میان ادامه عملیات پرریسک زمینی یا عقبنشینی تاکتیکی در نوسان باشد.
از سوی دیگر، آمریکا ضمن حمایت کلی از اقدامات اسرائیل، نسبت به برخی برآوردهای نادرست این رژیم در لبنان و ایران ابراز نگرانی کرده و به این جمعبندی رسیده است که جنگ اخیر نشان داده محاسبات اولیه دقیق نبوده است. همین مسئله موجب شده روند آتشبس با سرعت بیشتری دنبال شود، هرچند مقامات آمریکایی آن را موقتی و شکننده توصیف میکنند.
در ادامه گزارش آمده است که واشنگتن در حال بررسی بازگشت به برخی توافقات قبلی از جمله اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ و فعالسازی مجدد سازوکارهای نظارتی است. بر اساس این نگاه، آمریکا تصور میکند که لبنان در شرایط فعلی آمادگی پذیرش توافقات جدید در ازای توقف درگیریها را دارد و میتوان از این وضعیت برای پیشبرد طرحهایی درباره خلع سلاح گروههای مقاومت استفاده کرد.
با این حال، در بخش پایانی گزارش تأکید شده است که مقاومت در لبنان شروط جدیدی را برای هرگونه آتشبس مطرح کرده که شامل توقف کامل حملات، عقبنشینی کامل رژیم صهیونیستی از تمامی مناطق اشغالی، آزادی اسرا، بازگشت آوارگان و آغاز روند بازسازی است. همچنین تأکید شده است که حق پاسخ به هرگونه تجاوز برای مقاومت محفوظ است.
بر اساس جمعبندی این گزارش، تحولات اخیر نشان میدهد که منطقه در آستانه مرحلهای جدید از تقابل قرار دارد؛ مرحلهای که در آن نه تنها معادلات نظامی، بلکه چارچوبهای سیاسی و امنیتی نیز در حال بازتعریف است و اختلافات اساسی میان طرفها همچنان پابرجاست.
