پشت‌پرده ملاقات آمریکایی‌ها با نوه کاسترو در کوبا/تاثیر بحران اقتصادی بر احتمال ازسرگیری روابط هاوانا - واشنگتن

هادی اعلمی‌فریمان، کارشناس مسائل آمریکای‌لاتین در تشریح ابعاد دیدار مقامات وزارت خارجه آمریکا با نوه رائول کاسترو در کوبا در گفت‌وگو با ایلنا اظهار کرد: قبل از هر چیز باید توجه داشت که آمریکا همان استراتژی‌ را که در قبال ونزوئلا پیاده کرد، در قبال کوبا نیز پیش می‌برد. ابتدا، بحث مذاکره را مطرح کرده است که از پیش هم لابی کوبایی‌های مستقر در ایالت فلوریدا، به‌ویژه در میامی، در این زمینه بسیار فعال بوده‌اند. این لابی، از قبل، با آنتونی بلینکن در دولت بایدن مرتبط بود و اکنون نیز با مارکو روبیو ارتباط دارد. در مجموع، از همان زمانی که کاسترو آن‌ها را اخراج کرد و بخش زیادی از آن‌ها به ایالات متحده رفتند، آنها یک لابی بسیار فعال علیه نظام کاسترو قلمداد می‌شدند و در مقایسه با ونزوئلا، اصلاً قابل قیاس نیست و باید گفت که تنها لابی بسیار قدرتمند در آمریکای لاتین، لابی کوبایی‌ها است؛ به گونه‌ای که این گروه با هر دولتی و اعضای کنگره، همواره و به‌طور مستمر لابی‌گری کرده‌اند.

وی ادامه داد: اکنون نیز به نظر می‌رسد آمریکا همان استراتژی‌ را که در قبال ونزوئلا اجرا کرده، می‌خواهد در قبال کوبا هم اجرا کند. در گام نخست، بحث‌هایی مانند مذاکره را پیش کشیده تا به‌نوعی مشروعیت ایجاد کند. کاسترو، به‌هرحال، شخصیتی بسیار محبوب بوده و در بخشی از بدنه جامعه، محبوبیت زیادی داشته است. من فکر می‌کنم دولت ترامپ می‌خواهد با توجه به همین موضوع، مشروعیت لازم را کسب کند و احتمالاً از «رائول گیِرمو رودریگس کاسترو»، نوه رائول کاسترو، که به‌عنوان یک بلاگر معروف در آمریکا فعالیت دارد و نسل جدید او را می‌پذیرند، استفاده کند. او اساساً به نسل جدید تعلق دارد ولی چهره سیاسی نیست، اما چون از خانواده کاسترو است، می‌خواهند از او استفاده کرده و با وی گفت‌وگو کنند.

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در ابتدا، به نظر می‌رسد که سیاست «چماق و هویج» در اینجا در حال اجراست، چراکه آمریکا می‌خواهد با بدنه‌ای از نسل جوان یا همان کوبایی‌های مستقر در میامی ارتباط بگیرد تا بتوانند در آنجا تغییراتی ایجاد کنند. اگر این مسیر موفق نشود، به نظر می‌رسد گام‌های بعدی قطعاً گام‌های حمله خواهد بود یا به‌اصطلاح، اقدامات اطلاعاتی و نظامی را در دستور کار قرار خواهند داد؛ چون هم‌زمان با این ملاقاتی که صورت گرفته، بحث شناسایی پهپادی را هم در منطقه داشته‌ایم. این در حالیست که ترامپ بارها گفته است: «ما کوبا را در گام بعدی آزاد خواهیم کرد» و این مسئله در استراتژی امنیت ملی آمریکا نیز به‌طور جدی مورد تأکید قرار گرفته است. بنابراین، فکر می‌کنم آمریکایی‌ها در این مسیر مصمم هستند.

وی افزود: به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور کوبا بسیار عصبی شده است؛ زیرا استراتژی امنیت ملی آمریکا را فهمیده و از طرفی بعید می‌دانم بتواند مقاومت کند. البته ممکن است بخشی از ارتش، که امکانات لازم را دارد، ایستادگی کند، اما من بعید می‌دانم اتفاقی مشابه ماجرای خلیج خوک‌ها رخ دهد یا مقاومتی مانند مقاومت کاسترو شکل بگیرد. آن زمان، آمریکایی‌ها چندان مصمم نبودند که از نظر ابعاد نظامی به‌طور جدی وارد ماجرا شوند؛ اما اکنون، استراتژی امنیت ملی آمریکا این جهت‌گیری را دارد. این در حالیست که دیاز-کانل نیز درگیر مشکلات شدید اقتصادی است؛ مسئله قطع برق، نرسیدن نفت به کوبا، و این‌که خود آمریکایی‌ها میانجی‌گری کرده‌اند تا بخشی از نفت مکزیک یا ظاهراً نفت روسیه به کوبا برسد. به نظر می‌رسد که ترامپ سیاست پاداش و تنبیه، یا همان «چماق و هویج» را اعمال می‌کند. وعده‌هایی هم که داده، شامل آزادی زندانیان سیاسی، گشایش فضای سیاسی، ارائه اینترنت به منطقه و کمک‌های اقتصادی است.

اعلمی فریمان گفت: روال کار این‌گونه است که حزب کمونیست باید تا حدی با ایالات متحده وارد نوعی رابطه‌سازی شود. به‌نظر من، تنها چیزی که ترامپ می‌خواهد این است که یک رابطه مثبت، باز و محترمانه برقرار شود. اگر حزب کمونیست کوبا این کار را انجام دهد، فکر می‌کنم دیگر کار به مرحله تهاجم نظامی نرسد. یعنی اگر به‌نوعی با یکدیگر کنار بیایند (همانند کلمبیا) احتمالاً حمله نظامی صورت نخواهد گرفت؛ در غیر این صورت، به احتمال قوی حمله خواهد شد. با توجه به فضای نظامی و امنیتی که از گذشته در داخل کوبا وجود داشته، فکر می‌کنم اینکه آمریکایی‌ها با مقامات غیردولتی ملاقات می‌کنند، بازی‌هایی است که سازمان سیا فعلاً دنبال می‌کند. البته شرایط آنجا از نظر اقتصادی بسیار سخت است و دولت تحت فشار شدید قرار دارد. ممکن است این نسل از حزب کمونیست، در آخرین کنگره خود، به فضای تنفس رأی داده باشد؛ یعنی کمی درباره آزادسازی و خصوصی‌سازی بحث کرده باشد. 

وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بخواهند اندکی باب تفاهم و مصالحه را باز کنند، من فکر نمی‌کنم این موضوع برای حزب کمونیست کوبا آن‌قدر دشوار باشد؛ چون اگر بحث بر سر بقای حزب کمونیست باشد، به احتمال قوی آن را خواهند پذیرفت. اینکه آزادی‌های سیاسی داده شود یا به اپوزیسیون نقشی داده شود، برای حزب کمونیست می‌تواند بسیار دشوار و بی‌سابقه باشد، زیرا از سال ۲۰۱۶ به بعد این بحث‌ها عملاً بسته شد و برای نخستین‌بار است که شاهد چنین اتفاقی هستیم. این در حالیست که گلوگاه اقتصادی عملاً بسته شده، تحریم‌ها بسیار گسترده است و کوبا واقعاً به مرز فروپاشی رسیده است. از این نظر، کسی نیست که کمکی به هاوانا ارائه دهد. حتی بعید می‌دانم چینی‌ها و روس‌ها هم کمک چندانی بتوانند بکنند؛ شاید برخی کمک‌های محدود داشته باشند، اما قادر نیستند اقتصاد این کشور را نجات دهند. اقتصاد کوبا همواره وابسته به دلارهای حواله‌ای کوبایی‌های مقیم خارج بوده است. بحث توریسم نیز در دوره‌ای از دولت اوباما باز شد و گشایش‌هایی ایجاد کرد، اما اقتصاد این کشور به همین درآمدها وابسته است. اگر این مسیر هم بسته شود، و با توجه به این‌که نفت ونزوئلا نیز عملاً قطع شده، اقتصاد کوبا در آستانه فروپاشی قرار می‌گیرد.