دوگانه غرب درباره ایران؛ قدرت جهانی چهارم یا بازیگر آسیبدیده؟
همزمان با پایان درگیریهای اخیر، تحلیلگران غربی درباره موقعیت جدید ایران دچار اختلاف شدهاند؛ برخی از تقویت جایگاه راهبردی تهران در معادلات جهانی خبر میدهند و برخی دیگر بر آسیبپذیری آن تأکید دارند.
به گزارش ایلنا به نقل از روسیا الیوم، گروهی از کارشناسان غربی معتقدند ایران پس از جنگ ۴۰ روزه با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، با تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی خود بهویژه در تنگه هرمز، میتواند بهعنوان یک قدرت بزرگ جهانی در کنار آمریکا، چین و روسیه مطرح شود؛ هرچند برخی دیگر این ارزیابی را نیازمند زمان بیشتر میدانند.
در این چارچوب، رابرت پِیپ معتقد است این جنگ اخیر، ایران را به «مرکز قدرت جهانی چهارم» تبدیل کرده است؛ موضوعی که بهگفته او، ناشی از تسلط تهران بر تنگه هرمز و نقش آن در تأمین انرژی جهانی است.
در همین حال، جان مرشایمر، پروفسور مطرح آمریکایی نیز با تأکید بر پیامدهای راهبردی این درگیری، ایران را «برنده آشکار» جنگ توصیف کرده و آن را شکست راهبردی برای آمریکا دانسته است. وی همچنین تأکید کرده است که رژیم صهیونیستی با کشاندن واشنگتن به این درگیری، موجب ورود آمریکا به جنگی شده که در راستای منافعش نبوده است.
از سوی دیگر، پیتر ریکتس نیز با اشاره به تحولات اخیر، ایران را از نظر راهبردی «قویتر از گذشته» ارزیابی کرده و تأکید کرده است که این کشور توانسته قدرت و ظرفیتهای خود را در شرایط جنگی به نمایش بگذارد، هرچند آسیبهای اقتصادی و نظامی را نیز متحمل شده است.
در مقابل، برخی تحلیلگران دیدگاه متفاوتی ارائه میکنند. اندرو لَتِهام مدعی شده: هرچند نظام سیاسی ایران ممکن است باقی بماند یا حتی تقویت شود، اما توانمندیهای راهبردی آن بهویژه در حوزه برنامههای موشکی و هستهای با آسیب جدی مواجه شده است و ایران در حال تبدیل شدن به «کشوری ضعیف اما پایدار» است.
همچنین گزارشی از مرکز امور بینالملل بارسلونا وضعیت جدید ایران را «دفاعیتر، نظامیتر و محدودتر» توصیف کرده و مدعی شده است که نقش منطقهای تهران نسبت به گذشته کاهش یافته است.
در همین راستا، کریم سجادپور نیز با وجود تأکید بر تداوم نظام سیاسی ایران، معتقد است این کشور اکنون در عین پایداری، با سطح بالاتری از آسیبپذیری و سختگیری داخلی روبهرو است.
در مقابل، برخی تحلیلگران روس نیز نگاه متفاوتی دارند. مالک دوداکوف میگوید ایران با وجود خسارات، توانسته تابآوری خود را در جنگ نشان دهد و تصویر «کشور شکستنخورده» را تثبیت کند؛ امری که به باور او موقعیت تهران در هرگونه مذاکرات آینده را تقویت میکند.
این دیدگاهها نشان میدهد که درباره جایگاه آینده ایران پس از جنگ، اجماع واحدی میان تحلیلگران غربی وجود ندارد؛ برخی آن را در مسیر تبدیل شدن به قدرتی نوظهور میدانند و برخی دیگر از تضعیف ظرفیتهای راهبردی آن سخن میگویند.
