گمانهزنی درباره دور تازه مذاکرات؛ آمریکا و ایران در مسیر جنگِ بدون درگیری مستقیم
محاصره دریایی آمریکا علیه ایران، تنشها را وارد مرحلهای تازه و خطرناک کرده است؛ مرحلهای که میان دو سناریوی «بازگشت به مذاکره» یا «لغزش بهسوی تقابل گسترده» در نوسان است.
به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، در پی شکست مذاکرات اسلامآباد، ایالات متحده با اعمال محاصره دریایی علیه بنادر جنوبی ایران در خلیجفارس و دریای عمان، سطح تنش با تهران را به شکل محسوسی افزایش داده است. هنوز مشخص نیست این روند به آستانه یک جنگ تمامعیار منتهی خواهد شد یا طرفین، با وجود فضای بیاعتمادی، بار دیگر به میز مذاکره بازخواهند گشت.
این محاصره که از روز دوشنبه به دستور دونالد ترامپ آغاز شده، با هدف شکستن کنترل ایران بر تنگه هرمز طراحی شده است؛ اهرم فشاری که از زمان آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۲۸ فوریه، به مهمترین ابزار راهبردی تهران تبدیل شده بود. کاهش عبور و مرور کشتیها از این گذرگاه حیاتی، اقتصاد جهانی را نیز با بحران مواجه کرده است.
در واقع، آمریکا و متحدانش ناخواسته این فرصت را در اختیار ایران قرار دادند تا از موقعیت ژئوپلیتیکی خود در تنگه هرمز بهرهبرداری کند؛ اهرمی که اکنون به یکی از چالشهای اصلی در معادلات منطقهای و بینالمللی بدل شده است. هدف اصلی واشنگتن از این محاصره، جلوگیری از صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران و تشدید فشار اقتصادی بر تهران و شرکای تجاری آن، بهویژه چین، عنوان میشود.
این اقدام در حالی صورت گرفته که مذاکرات اسلامآباد بدون نتیجه پایان یافت. این گفتوگوها پس از اجرای یک آتشبس موقت دو هفتهای آغاز شده بود. با این حال، بر اساس دکترینهای نظامی آمریکا، اعمال محاصره دریایی علیه یک کشور، عملا بهمثابه اعلام جنگ تلقی میشود؛ موضوعی که میتواند نقض آتشبس نیز محسوب شود.
در مقابل، ایران این اقدام را «غیرقانونی» و مصداق «دزدی دریایی» دانسته و هشدار داده است که در صورت تهدید بنادرش، امنیت سایر بنادر منطقه نیز تضمین نخواهد شد؛ با این تأکید که «امنیت یا برای همه است یا برای هیچکس».
با وجود این تنشها، نشانههایی از احتمال ازسرگیری مذاکرات دیده میشود. برخی منابع از تلاشهای میانجیگرانه، بهویژه از سوی پاکستان، خبر دادهاند. گزارشها حاکی است که ممکن است دور جدید مذاکرات در روزهای آینده برگزار شود، هرچند اظهارات مقامات دو طرف متناقض بوده است.
دونالد ترامپ نیز با اشاره به اینکه «ممکن است طی یکی دو روز آینده اتفاقی بیفتد»، تأکید کرده که مذاکرات باید در پاکستان ادامه یابد. در همین حال، مقامات آمریکایی مدعیاند که «بیشتر عناصر یک توافق فراهم شده، اما هنوز نهایی نشده است».
گزارشها نشان میدهد اختلافات اصلی دو طرف بر سر دو محور کلیدی است: برنامه هستهای ایران و نحوه مدیریت تنگه هرمز.
آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم برای حداقل ۲۰ سال و همچنین خروج ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد از ایران است؛ ذخایری که به گفته منابع غربی، در صورت افزایش سطح غنیسازی، قابلیت تولید چندین سلاح هستهای را دارد.
در مقابل، ایران ضمن تأکید بر ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای خود، با خروج ذخایر اورانیوم مخالفت کرده و تنها آمادگی خود را برای کاهش سطح غنیسازی و تبدیل آن به سوخت هستهای اعلام کرده است. همچنین تهران توقف ۲۰ ساله غنیسازی را غیرقابل قبول دانسته و خواستار دورهای بسیار کوتاهتر است.
در حوزه تنگه هرمز نیز ایران به دنبال ایجاد سازوکار مشترک با عمان برای مدیریت تردد کشتیهاست، در حالی که آمریکا خواهان بازگشت به شرایط سابق یا افزایش نقش خود در این گذرگاه راهبردی است.
در کنار این موارد، موضوعاتی مانند برنامه موشکی ایران، روابط منطقهای تهران، رفع تحریمها، داراییهای بلوکهشده و غرامتهای جنگی نیز از دیگر محورهای اختلافی محسوب میشوند.
در همین حال، فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده بیش از ۱۰ هزار نیروی نظامی، ۱۲ ناو جنگی و دهها هواپیما در اجرای این محاصره مشارکت دارند و مدعی شده که در ۲۴ ساعت نخست، هیچ کشتیای موفق به عبور نشده است. با این حال، برخی گزارشها از عبور یک نفتکش چینی از تنگه هرمز، علیرغم این محاصره، حکایت دارد.
