از آتشبس شکننده تا میز مذاکره؛ یخ روابط تهران و واشنگتن در اسلامآباد آب میشود؟
نگاهها به پایتخت پاکستان، دوخته شده است؛ جایی که مرحلهای بیسابقه از مذاکرات میان آمریکا و ایران در شرایطی برگزار میشود که آتشبسی شکننده، جنگی ۴۰ روزه را متوقف کرده و همزمان، فضای سیاسی و میدانی همچنان آکنده از تنش و ابهام است. پرسش اصلی اینجاست: آیا این وضعیت صرفا یک توقف تاکتیکی است یا آغاز مسیری جدی برای صلحی پایدار؟
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، این مذاکرات پس از توافقی موقت برای آتشبس آغاز شده که از شامگاه چهارشنبه اجرایی شد و به درگیریهایی که از ۲۸ فوریه در پی حمله گسترده آمریکا و رژیم صهیونیستی به تهران شکل گرفته بود، پایان داد. با این حال، این توافق همچنان محل اختلاف است، بهویژه در خصوص شمول آن بر دیگر جبههها از جمله لبنان.
بر اساس اظهارات گری سیمور، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه برندایس، محور اصلی مذاکرات، تعریف دقیق «آتشبس» است. به گفته وی، مسائل کلیدی شامل دامنه جغرافیایی آتشبس و تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز میشود.
سیمور تأکید کرد آنچه اکنون در جریان است، آتشبس کامل نیست، بلکه صرفا کاهش تنشهاست؛ چرا که درگیریها در برخی مناطق ادامه دارد. همین مسئله باعث شده واشنگتن بر امنیت مسیرهای دریایی تمرکز کند، در حالی که تهران بر پیوند زدن هرگونه کاهش تنش به پروندههای منطقهای تأکید دارد.
در همین راستا، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیش از آغاز مذاکرات، با لحنی تهدیدآمیز مدعی شد ایران «برگ برندهای» جز تأثیرگذاری بر تنگه هرمز ندارد و در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی روی میز خواهد بود. این در حالی است که معاون وی، جیدی ونس، از تلاش برای دستیابی به توافق «با حسن نیت» سخن گفته است.
با وجود این فضاسازیها، سیمور شانس دستیابی سریع به توافق را پایین ارزیابی کرده و معتقد است هر دو طرف به دنبال تحمیل شروط خود هستند؛ موضوعی که شکاف مذاکراتی را عمیقتر کرده و احتمالا به جای توافق نهایی، به تمدید گفتوگوها منجر خواهد شد.
در همین حال، مختار حداد، سردبیر روزنامه الوفاق ایران، با اشاره به «بیاعتمادی کامل» تهران نسبت به واشنگتن، تأکید کرد تجربههای گذشته نشان داده آمریکا از مذاکرات بهعنوان ابزاری برای فشار و حتی حمله استفاده کرده است.
وی افزود ایران در عین ورود به مذاکرات، آمادگی نظامی خود را حفظ کرده و «دستانش روی ماشه است» ، بهویژه در شرایطی که تهدیدات آمریکا و رژیم صهیونیستی ادامه دارد. این اظهارات همزمان با گزارشهایی از آمادگی ارتش اسرائیل برای سناریوی شکست مذاکرات و ازسرگیری حملات مطرح شده است.
حداد همچنین خاطرنشان کرد ابتکار آغاز این مذاکرات از سوی آمریکا بوده که میتواند نشانهای از تمایل به کاهش تنش باشد، اما در عین حال نسبت به نوسان و تناقض در مواضع واشنگتن هشدار داد.
در ارزیابی سطح این مذاکرات، عباس اصلانی، پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی خاورمیانه، اعلام کرد این گفتوگوها بالاترین سطح تماس میان دو کشور از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ تاکنون است.
هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، و با حضور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و جمعی از مقامات ارشد امنیتی، اقتصادی و نظامی در این مذاکرات شرکت کرده است. در مقابل، هیئت آمریکایی به ریاست جیدی ونس و با حضور چهرههایی همچون استیو ویتکاف و جرد کوشنر وارد گفتوگوها شدهاند.
به گفته اصلانی، این ترکیب گسترده نشاندهنده پیچیدگی و گستردگی دستور کار مذاکرات است که موضوعاتی چون برنامه هستهای، لغو تحریمها، توقف عملیات نظامی در منطقه و حتی مسائل انسانی مانند تبادل زندانیان و آزادسازی داراییهای بلوکهشده را در بر میگیرد.
وی همچنین تصریح کرد ایران بر توقف کامل درگیریها در لبنان و آزادسازی داراییهای خود پیش از هر پیشرفت در مذاکرات تأکید دارد؛ شرطی که با مخالفت آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه شده است.
در خصوص نحوه برگزاری مذاکرات نیز هنوز ابهاماتی وجود دارد و به نظر میرسد گفتوگوها در مرحله نخست بهصورت غیرمستقیم و با میانجیگری پاکستان انجام شود، هرچند احتمال تبدیل آن به مذاکرات مستقیم در صورت پیشرفت وجود دارد.
دولت پاکستان نیز با تکیه بر روابط متوازن خود با طرفهای درگیر، تلاش دارد نقش مؤثری در این روند ایفا کند. شهباز شریف، نخستوزیر این کشور، این مذاکرات را «فرصتی تعیینکننده» برای دستیابی به آتشبسی پایدار توصیف کرده است؛ هرچند تردیدها نسبت به نیت واقعی آمریکا همچنان سایه سنگینی بر این روند انداخته است.
