نفت و تنش در تنگه هرمز

فریدون مجلسی، کارشناس مسائل بین‌الملل طی یادداشتی برای ایلنا به تشریح تأثیرات افزایش قیمت نفت بر معادلات جهانی پرداخت که به شرح زیر از نظر می‌گذرد: 

رسیدن قیمت نفت به ۸۰ یا حتی ۱۰۰ دلار رقم عجیبی نیست. ممکن است برای برخی تعجب‌آور باشد که نفتی که زمانی حدود ۳۵ دلار بوده، امروز به ۶۰ یا ۷۰ دلار رسیده است؛ اما اگر ارزش دلار در طول حدود پنجاه سال گذشته را در نظر بگیریم، در واقع قیمت واقعی نفت کاهش یافته است. به بیان دیگر، ۳۵ دلارِ پنجاه سال پیش ارزشی بسیار بیشتر از ۱۲۰ یا ۱۳۰ دلار امروز داشته است. البته در این فاصله دوره‌هایی هم بوده که قیمت نفت به ارقام بالاتری رسید. بنابراین افزایش فعلی قیمت نفت، به‌ویژه در پی مشکلاتی که در حمل‌ونقل نفت از خلیج فارس ایجاد شده، رقم بسیار بزرگی محسوب نمی‌شود.

 در چنین شرایطی، روسیه بیش از دیگران از افزایش قیمت نفت بهره می‌برد. آمریکا اما به دلیل دسترسی به نفت داخلی و همچنین نفت ونزوئلا، زیان جدی نخواهد دید. ونزوئلا نیز که در حال تطبیق سیاست‌های توسعه‌ای خود است و می‌تواند از این وضعیت بهره‌مند شود. لذا به نظر نمی‌رسد عربستان سعودی نیز آسیب جدی ببیند؛ زیرا بخش عمده نفتی که در سواحل خلیج فارس تولید می‌کند از طریق خط لوله به دریای سرخ منتقل و از آن مسیر به اروپا صادر می‌شود. با این حال، تنش‌ها در تنگه هرمز هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به‌شدت افزایش می‌دهد و باعث معطلی نفتکش‌ها و بالا رفتن هزینه‌های بیمه می‌شود. که این مورد را نمی‌توان نادیده گرفت. این وضعیت احتمالاً موجب می‌شود آمریکا تلاش خود را برای کنترل تنگه هرمز افزایش دهد. گزارش‌هایی نیز از حملات موشکی و درگیری‌های دریایی منتشر شده، هرچند ادعاهای طرفین درباره خسارت‌ها بسیار متناقض است اما با این حال، احتمال دارد آمریکا در تلاش باشد محل‌های پرتاب موشک و سامانه‌های دفاع ساحلی ایران را به عقب براند.

در بلندمدت، قیمت نفت احتمالاً به سطح متعارف خود بازمی‌گردد؛ چه ۷۰ دلار باشد چه ۸۰ دلار. با گسترش انرژی‌های جایگزین و کاهش ارزش دلار طی دهه‌های گذشته، در عمل قیمت واقعی نفت کاهش یافته است. اگر کاهش ارزش دلار در پنجاه سال گذشته را در نظر بگیریم، می‌بینیم که قیمت امروز نفت قابل مقایسه با گذشته نیست. به‌طور کلی، افزایش قیمت نفت در شرایط جنگی معمولاً شوک روانی بیشتری از حیث اقتصادی ایجاد می‌کند. در مقابل، اگر زیرساخت‌های نفتی ایران هدف حمله قرار بگیرند، بزرگ‌ترین آسیب متوجه ایران خواهد شد؛ زیرا بازسازی پالایشگاه‌ها زمان‌بر است و می‌تواند برای سال‌ها بر اقتصاد کشور اثر بگذارد.

در نهایت، تأثیر اصلی افزایش قیمت نفت بیشتر بر کشورهای مصرف‌کننده بزرگ مانند اروپا، ژاپن، کره جنوبی و به‌ویژه چین خواهد بود. این کشورها وابستگی بیشتری به واردات نفت دارند و در نتیجه از تنش‌های منطقه‌ای و افزایش قیمت انرژی آسیب بیشتری می‌بینند.