تقویت روابط سعودی با ایران و ترکیه: ائتلافهای جدید در برابر تهدیدات منطقهای
با گسترش تهدیدات اسرائیل علیه ایران، ترکیه و سعودی، و مذاکرات پیشرفته میان این سه کشور برای ایجاد یک ائتلاف دفاعی، منطقه خاورمیانه بهسوی تحولی مهم در عرصه سیاست و امنیت حرکت میکند. هدف این ائتلاف تقویت همکاریهای اقتصادی و نظامی و مقابله با خطرات آینده است.
به گزارش ایلنا به نقل از رایالیوم، پس از شکست ائتلاف سعودی-اماراتی در یمن، این سوال مطرح میشود که آیا محور اعتدال که قبلاً بهعنوان جبههای در مقابل آنچه که «هلال شیعی» میخواندند، شکل گرفته بود، دیگر وجود نخواهد داشت؟ و آیا ائتلاف جدیدی در حال شکلگیری است که ممکن است شامل سعودی، پاکستان، ترکیه، و شاید مصر، ایران و قطر نیز شود؟
در این میان، مسائلی مطرح شده که ناظر بر شکلگیری یک ائتلاف دفاعی سهجانبه میان پاکستان، سعودی و ترکیه است. رضا حیات هراج، وزیر تولیدات دفاعی پاکستان اعلام کرده که این ائتلاف بهزودی بهطور رسمی اعلام خواهد شد. طرح توافق این ائتلاف که پس از نزدیک به یک سال مذاکرات بهدست آمده است، اکنون در پایتختهای کشورهای مربوطه موجود است و رایزنیها برای نهایی شدن آن ادامه دارد.
این ائتلاف، بهویژه در شرایط کنونی که تهدیدات اسرائیلی بهطور فزایندهای افزایش یافته، میتواند ابعاد جدیدی به روابط منطقهای بدهد. اسرائیل بهوضوح اعلام کرده است که از سیاستهای منطقهای خود که شامل سرنگونی ایران، سپس ترکیه و نهایتا تقسیم سعودی است، عقبنشینی نخواهد کرد.
نکات کلیدی این ائتلاف سهجانبه به شرح زیر است:
اولاً: هدف اصلی این ائتلاف، جدا کردن کامل بخشهای مختلف جهان عرب است. بهویژه، تحلیلگران بر این باورند که هدف اصلی این ائتلاف، تبدیل نوار غزه و حتی بخشهایی از سعودی به «امارات ترامپی» است.
ثانیا: تشکیل کمیته تکنوکرات فلسطینی در راستای کنترل و نظارت بر وضعیتهای معیشتی و اقتصادی فلسطین، که یادآور توافقات اوسلو است، در واقع هدفش نادیده گرفتن دولت فلسطین و محدود کردن آن به وظایف حداقلی میباشد.
ثالثا: این توافق میتواند به منزله پایان عمر قدرت سیاسی فلسطین باشد. همینطور به منزله تأسیس «شورای صلح» که تحت رهبری ترامپ خواهد بود، ممکن است پروژههای جدیدی برای سیاستهای منطقهای ایجاد کند.
چهارم: ایجاد کمیتههای تکنوکرات و برقراری فشارهای بینالمللی برای کاهش توان نظامی مقاومت، بهویژه در غزه، نیز بخش دیگری از این توافق است. این در حالی است که حمایتهای اینچنینی از مقاومتهای منطقهای بهویژه در لبنان و یمن، تنها برخی از مصادیق آن است.
تغییرات در سیاستهای سعودی؛ نگاه به آینده
در این وضعیت، ناظران بهویژه در تلآویو نسبت به تغییرات در سیاستهای سعودی و نقش آن در آینده منطقه نگران هستند. بسیاری معتقدند که سعودیها در حال حاضر به سمت نزدیکی بیشتر با ایران و روابط بهتر با ترکیه حرکت میکنند که این مسئله میتواند مشکلات بزرگی برای اسرائیل ایجاد کند.
در همین راستا، رسانههای عبری از لزوم تقویت روابط اسرائیل با مصر و اردن بهمنظور مقابله با این تغییرات سخن گفتهاند. البته این تغییرات، بهویژه در روابط سعودی-ایران، باعث کاهش تدریجی فشارهای اسرائیل برای برقراری روابط با سعودیها شده است.
ترکیه و پاکستان در مرکز ائتلاف دفاعی:
ترکیه، که عضو ناتو است، در مذاکراتی با سعودی و پاکستان برای ایجاد این ائتلاف دفاعی در حال پیشرفت است. به گفته منابع بلومبرگ، مذاکرات ترکیه با سعودی و پاکستان وارد فاز جدیدی شده است و احتمال دستیابی به توافق دفاعی میان این سه کشور زیاد است.
این ائتلاف نهتنها از نظر دفاعی اهمیت زیادی دارد بلکه زمینهساز همکاریهای اقتصادی و سیاسی نیز خواهد بود. همچنین رسانههای عبری بهویژه بر این نکته تأکید کردهاند که ترکیه میتواند بهعنوان یک نیروی مهم در این ائتلاف، با توجه به تجربههای نظامی خود در ناتو، توانمندیهای قابل توجهی را در اختیار دیگر اعضا قرار دهد.
تحلیل آینده این ائتلاف و نقشه راه سعودی
در حالی که این ائتلاف سهجانبه در حال شکلگیری است، سوالی که مطرح میشود این است که در شرایطی که قطر با ترکیه همپیمان است و امارات به دلیل اختلافات با سعودیها احتمالا به این ائتلاف نخواهد پیوست، آیا کشورهای دیگر خلیجفارس مانند عمان و کویت در این تحولات چه نقشی خواهند داشت؟
حمد بن جاسم، نخستوزیر پیشین قطر، بر ضرورت تشکیل چنین ائتلافی تأکید کرده است و آن را راهی حیاتی برای مقابله با سیاستهای غیرقابل پیشبینی کشورهای غربی بهویژه ایالات متحده میداند.
با توجه به تحولات اخیر، میتوان گفت که منطقه خاورمیانه در حال ورود به مرحلهای جدید از تحولات است که در آن تحولات داخلی کشورهای عربی، از جمله سعودی، ترکیه و پاکستان، تأثیر زیادی بر روابط آینده آنها با یکدیگر و با کشورهای دیگر خواهد داشت. اما در عین حال، همچنان نگرانیهایی از نحوه تعامل این کشورها با تهدیدات خارجی بهویژه رژیم صهیونیستی وجود دارد.
