زاپوریژیا؛ نیروگاهی که به اهرم فشار در مذاکرات اوکراین و روسیه تبدیل شده است
بازگشت یک خط برق حیاتی به نیروگاه هستهای زاپوریژیا، بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا، بار دیگر این تأسیسات را به کانون توجه تحولات سیاسی و امنیتی جنگ اوکراین تبدیل کرده است؛ نیروگاهی که فراتر از نقش انرژیمحور خود، اکنون به اهرم فشاری مهم در مذاکرات میان روسیه و اوکراین بدل شده و بر مسیر هرگونه توافق صلح تأثیرگذار است.
به گزارش ایلنا به نقل از ارمنیوز، یک خط برق حیاتی در نیروگاه هستهای زاپوریژیا، بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا، بار دیگر به مدار بازگشته است؛ اقدامی که نگرانیها درباره قطع برق و تهدید ایمنی این تأسیسات واقع در جنوبشرق اوکراین را تا حدی کاهش داده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با اعلام این خبر از موفقیتآمیز بودن عملیات تعمیر خط برق خبر داد و تاکید کرد که این اقدام برای تضمین پایداری تأمین برق مورد نیاز نیروگاه ضروری بوده است؛ بهویژه در شرایطی که تنشهای نظامی میان روسیه و اوکراین همچنان ادامه دارد. این ارزیابی به نقل از مجله «نیوزویک» منتشر شده است.
نیروگاه زاپوریژیا که دارای شش راکتور هستهای است، به دو خط برق خارجی متصل بوده و حتی پس از توقف کامل فعالیت تمامی راکتورها در آوریل ۲۰۲۴ نیز همچنان برای حفظ ایمنی سامانهها به منبع برق بیرونی وابسته است.
اهمیت این نیروگاه صرفا به بُعد هستهای آن محدود نمیشود؛ بلکه زاپوریژیا از منظر سیاسی و اقتصادی نیز یک دارایی راهبردی محسوب میشود که میتواند بر روند مذاکرات صلح میان مسکو و کییف ـ با میانجیگری ایالات متحده ـ تأثیرگذار باشد.
کنترل نیروگاه و پیامدهای سیاسی آن
پس از اشغال شهر انرهودار، نیروهای روسیه بهسرعت کنترل نیروگاه زاپوریژیا را در دست گرفتند، هرچند کارکنان اوکراینی همچنان به فعالیت خود ادامه دادند. اوکراین اعلام کرده است که کارکنان این نیروگاه با فشار، بازداشت و محدودیتهایی از سوی نیروهای روسی مواجه شدهاند. بر اساس گزارشی از مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، دستکم ۱۳ نفر از کارکنان بازداشت شده یا در شمار مفقودان قرار گرفتهاند.
در عین حال، گزارشهای بینالمللی از بیتوجهی مکرر روسیه به ایمنی نیروگاه و کارکنان آن حکایت دارد؛ مسئلهای که شرایط این تأسیسات را بهشدت شکننده کرده است.
از منظر سیاسی، کییف نیروگاه زاپوریژیا را «یک دارایی اقتصادی کلیدی» میداند؛ چرا که پیش از آغاز جنگ، بیش از یکپنجم برق مورد نیاز اوکراین در این نیروگاه تولید میشد. کنترل این تأسیسات برای هر دو طرف ارزش راهبردی بالایی دارد: اوکراین در پی بازپسگیری بخشی از توان تولید برق خود و احیای حاکمیت ملی است، در حالی که روسیه تلاش میکند با حفظ نیروگاه، کنترل خود بر مناطق اعلامشده بهعنوان سرزمینهای الحاقی را تثبیت کرده و از آن بهعنوان منبع بالقوه انرژی در آینده بهره ببرد.
در این میان، آمریکا پیشنهاد مدیریت مشترک نیروگاه میان اوکراین و روسیه، با نقش نظارتی محوری واشنگتن، را مطرح کرده است؛ اما تاکنون هیچ توافقی در این زمینه به امضا نرسیده و زاپوریژیا همچنان یکی از مهمترین نقاط اختلاف در مسیر دستیابی به توافق صلح جامع باقی مانده است.
مخاطرات هستهای و نگرانیهای جهانی
ایمنی هستهای در زاپوریژیا به یکی از دغدغههای جدی جامعه جهانی تبدیل شده است. این نیروگاه از فوریه ۲۰۲۲ تاکنون چندین بار دسترسی خود به برق خارجی را از دست داده است؛ وضعیتی که فشارهای حرارتی و عملیاتی بر سامانههای ایمنی وارد کرده و احتمال ازکارافتادن سیستمهای پشتیبان را افزایش میدهد. به گفته ویتالی فدتچنکو، پژوهشگر برنامه سلاحهای کشتار جمعی در مؤسسه پژوهشهای صلح بینالمللی استکهلم، هرگونه قطع ناگهانی برق در نیروگاههای هستهای میتواند پیامدهای جدی در پی داشته باشد؛ تجربه فاجعه چرنوبیل نیز گواهی بر این واقعیت است.
گروسی تأکید کرده است که هر دو طرف، روسیه و اوکراین، در چارچوب همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تقویت تدابیر ایمنی در شرایط جنگی اقدام کردهاند و ازسرگیری جریان برق میان پستهای تبدیل، به توزیع ایمن برق کمک میکند.
در کنار زاپوریژیا، نیروگاههای هستهای خملنیتسکی و ریونه در غرب اوکراین نیز پس از حملات نظامی به پستهای برق، ناچار به کاهش ظرفیت تولید شدهاند؛ موضوعی که شکنندگی زیرساخت هستهای اوکراین در بحبوحه جنگ را برجستهتر میکند.
در مجموع، نیروگاه زاپوریژیا به کانونی حساس و تعیینکننده در مناقشه روسیه و اوکراین تبدیل شده است؛ نقطهای که ملاحظات هستهای، اقتصادی و سیاسی در آن به هم گره خوردهاند و دستیابی به هرگونه توافق صلح پایدار را، بدون دستیابی به چارچوبی بینالمللی برای تضمین ایمنی و ثبات تولید برق، با ابهام و شکنندگی مواجه میسازند.
