چرا سخن گفتن از خلع سلاح گروه‌های عراقی، معنای عملی ندارد؟

رضا میرابیان، کارشناس مسائل منطقه طی یادداشتی برای ایلنا به تشریح ابعاد ضرب‌الاجل نخست‌وزیر عراق در خصوص سلاح گروه‌های مقاومت این کشور پرداخت که به شرح زیر از نظر میگذرد: 

در گذشته همواره این بحث مطرح بوده که گروه‌های مسلح در عراق نباید خارج از چارچوب دولت فعالیت کنند و باید زیر چتر نهادهای رسمی، از جمله وزارت کشور یا وزارت دفاع قرار بگیرند. با این حال، گروه‌های مقاومت عراقی نیز هیچ‌گاه در برابر دولت عراق قرار نگرفته‌اند. آن‌ها نه علیه دولت سلاح کشیده‌اند و نه برخلاف سیاست‌های دولت عمل کرده‌اند. موضع این گروه‌ها همواره این بوده است که تا زمانی که آمریکا در عراق حضور دارد، آزادی عمل دارد، آسمان عراق را در اختیار گرفته و در خاک این کشور تحرکات نظامی انجام می‌دهد، امکان خلع سلاح برای آن‌ها وجود ندارد. البته دولت عراق نیز این واقعیت را درک می‌کند و آن را می‌پذیرد، اما نمی‌تواند به‌صورت رسمی این موضوع را تأیید کند؛ زیرا در چنین شرایطی عملاً در برابر آمریکا قرار خواهد گرفت.

بنابراین، مواضع، مبانی فکری و عملکرد گروه‌های مقاومت عراق تغییری نکرده و همچنان بر همان دیدگاه‌های پیشین استوار است. منظور آن‌ها از مخالفت با انحصار سلاح این نیست که بخواهند برای دولت مزاحمتی ایجاد کنند یا در برابر دولت قرار بگیرند. این سلاح تاکنون نیز در تقابل با دولت عراق نبوده و علیه ساختار رسمی کشور به کار گرفته نشده است. اگر به جنگ ۴۰ روزه یا جنگ رمضان توجه کنیم، مشاهده می‌شود که آسمان عراق عملاً در اختیار دولت عراق نبود و آمریکا و اسرائیل از این فضا استفاده می‌کردند. در همین دوره، برخی از گروه‌های مقاومت عراق هدف حملات قرار گرفتند و شهدای زیادی نیز تقدیم کردند. از این رو، دیدارها و رایزنی‌هایی که در حال انجام است، با این هدف صورت می‌گیرد که بر حمایت از دولت قانونی عراق تأکید شود؛ یعنی گروه‌های مقاومت می‌خواهند نشان دهند که در راستای منافع دولت عراق حرکت می‌کنند و سلاح آن‌ها نه در برابر دولت، بلکه در دفاع از استقلال، تمامیت ارضی و امنیت عراق به کار گرفته می‌شود. این سلاح صرفاً برای مقابله با دشمنان عراق و در شرایط ضروری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بر همین اساس، این باور و اعتقاد در میان گروه‌های مقاومت همچنان پابرجاست که تا زمانی که آمریکا حضور فیزیکی در عراق دارد و بر آسمان این کشور تسلط و نفوذ دارد، موضوع خلع سلاح منتفی است. این موضع نه تغییر کرده و نه نشانه‌ای از عبور آن‌ها از اصول پیشین خود دیده می‌شود. در عین حال، دیدارهای اخیر بیانگر حسن نیت آن‌ها نسبت به دولت عراق و آمادگی برای همکاری با دولت است. آن‌ها تأکید دارند که هدف از حفظ سلاح، ایجاد بی‌نظمی، قانون‌گریزی یا رویارویی با دولت نیست.

در پاسخ به این پرسش که آیا ممکن است در روند الحاق یا ادغام این گروه‌ها در ساختار نظامی عراق خللی ایجاد شود و شروطی مطرح شود که گروه‌های مسلح از تحویل سلاح خودداری کنند، باید گفت اصل ادغام در نیروهای مسلح عراق موضوعی نیست که با مخالفت مواجه باشد. حتی اکنون نیز برخی اعضای این گروه‌ها در ساختارهای دولتی یا نیروهای مسلح حضور دارند. اما نکته اصلی این است که این ساختار، ساختاری نیست که بتوان آن را به‌طور کامل از بین برد یا نابود کرد و اساساً در شرایط فعلی سخن گفتن از خلع سلاح، معنای عملی ندارد؛ زیرا هنوز تهدید خارجی وجود دارد و آمریکا هم در خاک عراق حضور دارد و هم بر فضای هوایی این کشور نفوذ دارد.

البته ممکن است دولت عراق چنین مطالباتی را مطرح کند یا حتی تحت فشار آمریکا این موضوع را پیگیری کند. آمریکایی‌ها نیز بارها بر چنین خواسته‌ای تأکید کرده‌اند، اما این به آن معنا نیست که گروه‌های مقاومت تن به خلع سلاح بدهند. از نگاه آن‌ها، چنین اتفاقی رخ نخواهد داد. از سوی دیگر، برای از بین بردن بهانه‌های آمریکا و کاهش فشارها بر دولت عراق، بخشی از این نیروها تلاش کرده‌اند جایگاه خود را از ساختارهای رسمی دولتی تفکیک کنند. به همین دلیل اعلام می‌کنند که لزوماً بخشی از حشدالشعبی نیستند، بلکه در قالب گروه‌های مقاومت فعالیت می‌کنند و معتقدند خلع سلاح تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که حضور آمریکا در عراق پایان یابد.

این رویکرد می‌تواند بخشی از فشارهای آمریکا بر دولت عراق را کاهش دهد؛ زیرا یکی از مهم‌ترین ادعاهای واشنگتن این است که حشدالشعبی همان گروه‌های مقاومت است. در حالی که از دید این گروه‌ها، حشدالشعبی یک نیروی رسمی و سازمان‌یافته دولتی است و گروه‌های مقاومت نیز جایگاه و مأموریت مستقل خود را دارند. البته از نظر فکری و آرمانی اشتراکات فراوانی میان آن‌ها وجود دارد، اما برای جلوگیری از تداخل در عملکرد دولت، تلاش شده است که این دو ساختار از یکدیگر تفکیک شوند. بر همین اساس، گروه‌های مقاومت تأکید می‌کنند که وظایف خود را انجام می‌دهند، اما جزو نیروهای رسمی و سازمانی دولت محسوب نمی‌شوند تا زمینه فشارهای خارجی بر دولت عراق کاهش یابد. این در حالیست که باید توجه داشت بحث خلع سلاح گروه‌های مقاومت اساساً درست نیست.