چرا خودم را دستکم میگیرم؟ مجتبی تمسکی از ریشههای این احساس میگوید
در این مقاله به بررسی دلایل خودکمبینی و عواملی مانند تجربههای گذشته، مقایسه با دیگران، ترس از شکست و کمالگرایی میپردازیم. مجتبی تمسکی در آموزشهای خود به اهمیت شناخت باورها و الگوهای فکری مؤثر بر نگرش افراد نسبت به خود اشاره میکند. همچنین تأثیر مقایسه اجتماعی و رژیم رسانهای بر احساس ارزشمندی بررسی میشود. در ادامه، با نقش خودشناسی در شناخت تواناییها و محدودیتها آشنا میشویم و راهکارهایی کاربردی برای ارزیابی واقعبینانهتر خود و کاهش احساس خودکمبینی ارائه میکنیم.
گاهی دیگران تواناییهایمان را میبینند، اما خودمان آنها را باور نمیکنیم. ممکن است در کاری موفق شده باشیم یا از موقعیتی دشوار عبور کرده باشیم، اما همچنان احساس کنیم بهاندازه کافی خوب نیستیم.
این تجربه برای افرادی که با وجود مهارت و تجربه، هنگام تصمیمگیری به خودشان شک میکنند یا موفقیتهایشان را اتفاقی میدانند، آشناست. اما چرا گاهی تصویری که از خودمان داریم با تواناییهای واقعیمان فاصله پیدا میکند؟
مجتبی تمسکی؛ مربی خودشناسی و توسعه فردی در آموزشهای خود به بررسی باورها و الگوهای فکریای میپردازد که بر نگرش افراد نسبت به خودشان اثر میگذارند. شناخت این الگوها میتواند به درک بهتر احساس خودکمبینی و عواملی که آن را تشدید میکنند، کمک کند.
چرا خودمان را دستکم میگیریم؟
دستکم گرفتن خود معمولاً یک علت مشخص ندارد. تجربههای گذشته، مقایسه با دیگران، ترس از شکست و انتظارات سختگیرانه میتوانند در شکلگیری این احساس نقش داشته باشند. برای مثال، فردی که در دوران تحصیل بارها با دیگران مقایسه شده، ممکن است حتی پس از رسیدن به موفقیت شغلی، هنگام پذیرش مسئولیتهای جدید احساس ناتوانی کند.
گاهی نیز فرد ارزش خود را به نتیجه عملکردش وابسته میکند؛ موفقیت برای مدتی به او احساس رضایت میدهد، اما یک اشتباه کافی است تا تمام تواناییهایش را زیر سؤال ببرد. برای شناخت این احساس، بهتر است بررسی کنیم در چه موقعیتهایی بیشتر خودمان را دستکم میگیریم و چه افکاری پیش از آن به ذهنمان میرسند.
چرا موفقیتهایمان را نمیبینیم؟
تصور کنید فردی پس از ماهها تلاش، پروژه مهمی را با موفقیت به پایان رسانده است. همکارانش از نتیجه رضایت دارند، اما خودش همچنان به یک اشتباه کوچک فکر میکند.
این وضعیت ممکن است با چند الگوی فکری ارتباط داشته باشد:
- تمرکز بر نقصها: بزرگکردن اشتباهات و نادیدهگرفتن نقاط قوت.
- بیارزشکردن موفقیتها: نسبتدادن دستاوردها به شانس بهجای تلاش شخصی.
- انتظارات غیرواقعبینانه: پذیرفتن عملکرد بینقص بهعنوان تنها نتیجه قابلقبول.
- نادیدهگرفتن پیشرفت: توجه صرف به نتیجه نهایی و فراموشکردن مسیر یادگیری.
در چنین شرایطی، فرد ممکن است با وجود پیشرفت واقعی، همچنان احساس کند از دیگران عقب مانده است. بنابراین احساس بی ارزشی همیشه از نداشتن موفقیت ناشی نمیشود؛ گاهی مشکل در شیوه ارزیابی موفقیتهاست.
مقایسه با دیگران چه تأثیری بر احساس ارزشمندی ما دارد؟
مقایسه اجتماعی همیشه منفی نیست و گاهی میتواند انگیزهای برای پیشرفت باشد. مشکل زمانی آغاز میشود که موفقیت دیگران به تنها معیار ارزشگذاری خودمان تبدیل شود. شبکههای اجتماعی این مقایسه را آسانتر کردهاند. ما هر روز تصاویری از موفقیتهای شغلی، روابط و سبک زندگی دیگران میبینیم؛ درحالیکه این تصاویر معمولا بخشهایی انتخابشده از زندگی آنها هستند.
در آموزشهای مجتبی تمسکی، موضوع «رژیم رسانهای» نیز مطرح میشود؛ یعنی توجه به محتوایی که روزانه مصرف میکنیم و تأثیری که ممکن است بر احساسات و برداشت ما از خودمان داشته باشد. برای مثال، فردی که تازه کسبوکاری راهاندازی کرده، ممکن است با دیدن موفقیت صاحبان کسبوکارهای بزرگ احساس شکست کند، بدون اینکه تفاوت امکانات، تجربه و شرایط آنها را در نظر بگیرد.
گاهی اصلاح نگاه به خود، از بازنگری در همین مقایسههای روزمره آغاز میشود. وقتی کمالگرایی باعث میشود خودمان را کافی ندانیم تلاش برای پیشرفت ارزشمند است، اما اگر پذیرفتن خودمان را به عملکرد بینقص وابسته کنیم، حتی موفقیتهای واقعی نیز رضایتبخش نخواهند بود.
فرد کمالگرا ممکن است به دلیل ترس از اشتباه، شروع فعالیتی جدید را مرتب عقب بیندازد یا باوجود پایان یک پروژه، از ارائه آن خودداری کند. ارتباط میان کمالگرایی و اهمالکاری از موضوعاتی است که در دورههای تمسکی نیز بررسی میشود. گاهی نگرانی از شکست یا نرسیدن به نتیجه ایدهآل باعث میشود فرد فرصت تجربهکردن را از خودش بگیرد.
البته اهمالکاری دلایل مختلفی دارد و همیشه ناشی از کمالگرایی نیست. نکته مهم این است که انتظارات سختگیرانه گاهی باعث میشوند تواناییهای خود را کمتر از واقعیت ارزیابی کنیم.
خودشناسی؛ شناختن خود پیش از قضاوت درباره خود
بسیاری از ما پس از یک تجربه ناموفق خیلی سریع نتیجه میگیریم که توانایی کافی نداریم. اما آیا یک اشتباه میتواند تمام ویژگیهای شخصیتی و توانمندیهای ما را تعریف کند؟
برای درک بهتر مفهوم خودشناسی باید بدانیم که شناخت خود فقط به معنای پیداکردن ویژگیهای مثبت یا نادیدهگرفتن ضعفها نیست. خودشناسی کمک میکند بدون قضاوت عجولانه، تصویر دقیقتری از تواناییها، محدودیتها و الگوهای رفتاری خود داشته باشیم.
برای مثال، اگر فردی از صحبتکردن در جمع میترسد، صرفا توصیه به داشتن اعتمادبهنفس بیشتر کافی نیست. بهتر است بررسی کند از چه چیزی میترسد و چه باورهایی بر رفتارش اثر میگذارند. چنین شناختی میتواند زمینهای برای تغییر رفتارهای مشخص و تصمیمگیری آگاهانهتر فراهم کند.

چرا خودمان را جدی نمیگیریم؟ پاسخ مجتبی تمسکی
گاهی مسئله فقط این نیست که دیگران توانایی های ما را نادیده میگیرند؛ ممکن است خودمان نیز تصویر دقیقی از ارزشها و توانمندیهایمان نداشته باشیم.
مجتبی تمسکی درباره اهمیت ارزش قائلشدن برای خود و تأثیر آن بر نحوه برخورد دیگران میگوید:
«وقتی خودت رو جدی نمیگیری این حس کاملا به دیگران القا میشه»
این جمله اهمیت نوع نگاه ما به خودمان را یادآوری میکند. فردی که دائماً تواناییهایش را کوچک میشمارد یا از بیان خواستههایش میترسد، ممکن است در موقعیتهای شغلی و ارتباطی نیز با دشواری مواجه شود.
البته رفتار دیگران همیشه نتیجه نگرش ما به خودمان نیست و عوامل محیطی و اجتماعی نیز نقش دارند.ذبرای مثال، فردی ممکن است پیشنهاد پذیرش مسئولیتی جدید را بدون بررسی تواناییهایش رد کند، تنها به این دلیل که از قبل باور دارد از عهده آن برنمیآید.
شناخت این باورها میتواند نخستین قدم برای تغییر باشد. در همین زمینه، دورههای خودشناسی مجتبی تمسکی به موضوعاتی مانند شناخت الگوهای فکری، باور های محدودکننده و شیوه ارزیابی فرد از خودش میپردازند؛ مباحثی که میتوانند به شناخت دقیقتر خود کمک کنند.
چگونه خودمان را واقعبینانهتر ببینیم؟
اگر مرتب از خود میپرسید «چرا خودم را دستکم میگیرم؟» بهتر است بهجای تلاش برای بزرگنمایی تواناییها، ارزیابی منصفانهتری از خودتان داشته باشید. چند اقدام میتواند در این مسیر کمککننده باشد:
افکار منفی را شناسایی کنید: وقتی احساس ناتوانی میکنید، بررسی کنید چه فکری از ذهنتان گذشته و آیا شواهد واقعی آن را تأیید میکنند.
موفقیتهایتان را ثبت کنید: در کنار اشتباهات، دستاوردها و تجربههای موفق خود را نیز یادداشت کنید تا تصویر متعادلتری داشته باشید.
اهداف کوچک تعیین کنید: بهجای انتظار تغییر ناگهانی، رفتارهای مشخص و قابلاجرا را انتخاب کنید.
پیشرفت را فقط با نتیجه نسنجید: یادگیری، استمرار و اصلاح اشتباهات نیز بخشی از مسیر رشد هستند.
الگوهای تکراری را بررسی کنید: ببینید در چه موقعیتهایی بیشتر خودتان را دستکم میگیرید و چه عواملی این احساس را تشدید میکنند.
اگر احساس بیارزشی شدید یا مداوم است و بر زندگی روزمره تأثیر میگذارد، مراجعه به روانشناس میتواند کمککننده باشد. آموزشهای خودشناسی جایگزین درمان تخصصی نیستند.
سخن پایانی؛ ارزش خود را فقط با موفقیتها نسنجیم
دست کم گرفتن خود همیشه به معنای نداشتن توانایی نیست. گاهی آنقدر به اشتباهات و موفقیتهای دیگران توجه میکنیم که پیشرفتهای خودمان را نمیبینیم. قرار نیست برای باورکردن ارزش خود بینقص باشیم. همانطور که نادیدهگرفتن ضعفها کمکی به رشد نمیکند، کوچکشمردن تواناییها نیز تصویر دقیقی از واقعیت به ما نمیدهد. شاید اولین قدم این باشد که بهجای قضاوت دائمی درباره خودمان، کمی منصفانه تر به آنچه هستیم و آنچه تا امروز انجام دادهایم نگاه کنیم.
برچسب ها : خود کم بینی,دست کم گرفتن خود,احساس ارزشمندی,توسعه فردی,رشد شخصیتی,خودشناسی