ایزوپروپیل الکل و استفاده وسیع آن در دوران همهگیری کرونا
در دوران همهگیری ویروس کرونا، استفادهی وسیع از ایزوپروپانول به عنوان ضد عفونی کننده، میتواند میزان ابتلا را کنترل کند و زنجیرهی بیماری را به طور موثر متوقف کند؛ زیرا ایزوپروپیل الکل، با از بین بردن غشای چربی اطراف باکتریها و ویروسها، میتواند آنها را از بین ببرد و باعث حل شدن تمام اجزای حیاتی سلول شود. در نهایت طی این فرآیند سلول ویروس را به طور کامل از بین میرود.
با توجه به اهمیت استفاده از این محصول در دوران همهگیری کرونا، میزان تقاضای آن در سطح بینالمللی افزایش داشته و به همین دلیل تمامی شرکتهای تولیدکننده در سراسر جهان به سرعت در حال افزایش ظرفیت تولید خود هستند. احتمال میرود این افزایش تقاضا برای استفاده در کاربردهای دارویی، در آینده افزایش یابد.
باید توجه داشت که به هیچ عنوان نباید از ایزوپروپیل الکل به طور مستقیم برای ضدعفونی وسایل الکترونیکی مثل کامپیوتر یا موبایل استفاده شود. همچنین استفاده از آن بر روی برخی پارچهها و لوزام چوبی به دلیل ایجاد پوسیدگی توصیه نمیشود.
معرفی
ایزوپروپیل الکل خاصیت ضد باکتری قابل توجهی دارد و عموما به این دلیل شناخته میشود و به همن علت در بسیاری از ضدعفونی کنندهها و شویندهها استفاده میشود. همچنین از ایزوپروپیل الکل در محلولهای پزشکی با غلظت 70% استفاده میشود. ایزوپروپیل الکل در تولید برخی از عطرها، صابونها و شویندهها نیز کاربرد دارد.
خوردن ایزوپروپیل الکل مسمومیت به همراه دارد و در صورت تماس با چشم باعث قرمزی و التهاب چشم میشود. استنشاق بخارات آن باعث گلو، بینی و به طور کلی دستگاه تنفسی را تحریک میکند. این ماده بسیار آتشگیر است و در دماهای بسیار پایین با کوچکترین جرقه ایجاد حریق میکند.
برخی خصوصیات شیمیایی
ایزوپروپانول با نام تجاری ایزوپروپیل الکل ، سادهترین الکل نوع دوم با فرمول شیمیایی C3H8O است. از نامهای دیگر آن میتوان به 2- پروپانول و پروپان-2-ال اشاره کرد. کد شناسایی CAS این ماده 67-63-0 است. در شکل زیر ساختار شیمیایی این ماده را مشاهده میکنید.

برخی خصوصیات فیزیکی
کاربردهای مهم
ایزوپروپیل الکل با غلظت 70% در محلولهای پزشکی مثل ضدعفونی کنندهها و ژلها ضدعفونیکنندهی دست کاربرد دارد. همچنین از کاربردهای آزمایشگاهی آن میتوان به محلول نگهدارندهی نمونههای بیولوژیکی و کاربرد در استخراج DNA اشاره کرد. علاوه بر آن از این الکل در تولید کیسههای یخ و محلولهای پانسمان نیز میتوان استفاده کرد.
|
مقدار |
استاندارد |
واحد |
خاصیت |
|
60.1 |
ASTM D6579-11 |
گرم/مول |
وزن مولکولی |
|
82.6 |
ASTM D5399-09 |
درجهی سانتیگراد |
نقطهی جوش در 760 میلیمتر جیوه |
|
89- |
ASTM D5399-09 |
درجهی سانتیگراد |
نقطهی ذوب در 760 میلیمتر جیوه |
|
11.7 |
ASTM D93-18 |
درجهی سانتیگراد |
نقطهی اشتعال |
|
0.85 |
ASTM D854-14 |
- |
20 ℃وزن مخصوص در |
|
1.96 |
ASTM D445-18 |
مگاپاسکال.ثانیه |
25 ℃ویسکوزیته در |
|
1000000 |
ASTM D2042-15 |
میلیگرم/لیتر |
25 ℃حلالیت در آب در |
|
45.42 |
ASTM E1194-17 |
میلیمتر جیوه |
25 ℃فشار بخار در |
|
0.786 |
ASTM D792-13 |
گرم/ سانتیمتر مکعب |
20 ℃دانسیته در |
|
1.7 |
ASTM D3539-11 |
- |
نرخ تبخیر نسبت به بوتیل استات |
|
400 |
ASTM D659-15 |
درجهی سانتیگراد |
نقطهی اشتعال خود به خودی |
|
20.93 |
ASTM D1331-14 |
میلینیوتون/متر |
25 ℃کشش سطحی در |
|
45.39 |
ASTM E2071-00 |
کیلوژول/مول |
گرمای نهان تبخیر |
|
1.3852 |
ASTM D542 |
- |
ضریب شکست در زاویهی 8 درجه |
از ایزوپروپیل الکل به عنوان ضدیخ، مایعات شستشو و همچنین از آن برای تمیزکردن آثار روغن ترمز استفاده میشود. از این ماده به عنوان حلال در لوازم آرایشی، ضدعفونی کنندهی سطوح، لوازم الکترونیک و کاتالیزور و معرف شیمیایی نیز استفاده میشود.
ایزوپروپیل الکل در فرآیندهای استخراج، تولید روان کنندهها، جوهرها و آفتکشها نیز کاربرد دارد. علاوه بر آن این الکل در سنتز برخی مواد شیمیایی مانند متیل ایزو بوتیل کتون و استون در صنایع شیمیایی استفادهی وسیعی دارد.
نکات مهم در حفظ سلامتی
- باید از خوردن ایزوپزوپیل الکل به علت ایجاد مسمومیت شدید اجتناب شود.
- استفاده از ایزوپروپیل الکل بر روی زخم باز روند بهبود را به تاخیر میاندازد. همچنین از استفاده از آن بر روی دیگر عارضهها پوستی مانند آفتاب سوختگی یا التهاب نیز توصیه نمیشود.
- از ایزوپروپیل الکل در مجاورت آتش و دود نباید استفاده کرد زیرا احتمال ایجاد حریق دارد.
- به هیچ عنوان نباید ایزوپروپیل الکل را با سفیدکنندهی خانگی ترکیب کرد؛ زیرا این دو با یکدیگر واکنش داده و گازهایی سمی تولید میکنند که میتوانند باعث سردرد، سرگیجه، التهاب ریهها و در موارد حادتر باعث مشکلات کبدی و کلیوی و آسیب سیستم عصبی شوند.
- در صورت تماس مستقیم ایزوپروپیل الکل با چشمها، پس خارج کردن کردن لنزهای تماسی باید چشمها را با مقادیر زیادی آب شستشو داد.
بنا به دلایل گفته شده، اکیدا توصیه میشود این ماده دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
مقایسه با اتانول
ایزوپروپیل الکل و متانول هر دو در تهیهی الکل پزشکی کاربرد داشته و خاصیت ضد باکتری دارند؛ ولی اتانول در صورت استفاده برای ضدعفونی پوست، ایجاد خشکی نمیکند؛ اما ایزوپروپیل الکل چنین اثری بر روی بافت پوست نداشته و انتخاب بهتری به شمار میرود.
دیگر مزیت مهم ایزوپروپیل الکل سمیت کمتر آن نسبت به اتانول است. همچنین ایزوپروپیل الکل برای عمل موثر و نابودی باکتریها به زمان کمتری نیاز نیاز دارد و موثرتر عمل میکند.
ایزوپروپیل الکل یا ایزوپروپانول، یک الکل آلی شفاف است و بویی تیز نتقریبا شبیه به استون دارد. ایزوپروپیل الکل بسیاری از ترکیبات غیر قطبی را حل میکند و با آب نیز امتزاجپذیر است ولی در محلولهای نمکی حل نمیشود. این الکل برای پلاستیکها و لاستیکها خاصیت خورنده دارد.

پیشبینی میزان افزایش تقاضای ایزوپروپیل الکل تا سال 2027 در صنایع مختلف
روشهای رایج سنتز
برای تولید ایزوپروپیل الکل ، میتوان طبق واکنش زیر، پروپیلن را به صورت غیر مستقیم با استفاده از اسید سولفوریک هیدراته کرد و ایزوپروپیل سولفات به دست آورد. سپس سولفوریک و ایزوپروپیل الکل با هیدرولیز کردن ایزوپروپیل سولفات با استفاده از بخار به دست میآید. این روش در گذشته کاربرد بیشتری داشته است.
CH3CH=CH2 + H2O (CH3)2CHOH
همچنین با هیدراته کردن پروپیلن باخلوص بالای 90% به صورت مستقیم نیز میتوان ایزوپروپیل الکل را تولید کرد. در این روش نیازی به استفاده از اسید سولفوریک نیست. همچنین این روش نسبت به روش قبل مدرنتر است.