وید در پلان معماری چیست؟ کاربرد و اصول طراحی آن در ساختمان

در معماری، گاهی خالی گذاشتن بخشی از فضا می‌تواند به‌اندازه ساختن یک اتاق یا افزودن پنجره، بر کیفیت ساختمان اثر بگذارد. استفاده درست از این فضا علاوه بر ایجاد جلوه‌ای متفاوت، می‌تواند ارتباط میان بخش‌های مختلف ساختمان را بهبود دهد.

وید در پلان معماری چیست و چه نقشی در طراحی فضای داخلی دارد؟

تعریف وید و مفهوم فضای خالی میان طبقات

وید به فضای خالی و عمودی گفته می‌شود که با حذف بخشی از سطح کف میان دو یا چند طبقه شکل می‌گیرد. این گشودگی امکان مشاهده طبقات از یکدیگر را فراهم می‌کند و باعث می‌شود بخش‌هایی از ساختمان، با وجود قرارگیری در ترازهای متفاوت، ارتباط بصری داشته باشند. وید معمولاً در نشیمن خانه‌های دوبلکس، کنار راه‌پله یا در بخش مرکزی پلان طراحی می‌شود؛ البته محل مناسب آن به ابعاد بنا و نیازهای عملکردی ساکنان بستگی دارد.

در سایت طرح تو طرح آمده است: 

وید یک واژه انگلیسی بوده که به معنای خالی و فضای میان تهی است. وُید در معماری نیز به معنای یک فضای خالی خواهد بود که موجب ورود نور به طبقات میشود. همچنین به واسطه طراحی وید، امکان ارتباط دیداری و شنیداری در طبقات مختلف برقرار خواهد شد.

نحوه نمایش وید در پلان معماری

در نقشه معماری، محدوده وید معمولاً با خطوط مورب متقاطع نمایش داده می‌شود تا مشخص باشد در آن قسمت، کف طبقه وجود ندارد. برای تشخیص دقیق ارتفاع و ارتباط این فضا با طبقات دیگر، بررسی برش و پلان طبقات مختلف ضروری است. این موضوع در بازسازی خانه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ایجاد وید در ساختمان موجود ممکن است به حذف بخشی از سقف نیاز داشته باشد. پیش از اجرا باید وضعیت تیرها، ستون‌ها، تأسیسات و ایمنی سازه بررسی شود و تغییرات با نظر متخصص انجام گیرد.

وید چه تأثیری بر نور، تهویه و کیفیت فضایی ساختمان دارد؟

انتقال نور طبیعی به طبقات و فضاهای داخلی

یکی از دلایل مهم استفاده از وید، هدایت نور طبیعی به قسمت‌هایی از ساختمان است که از پنجره‌های نما فاصله دارند. گشودگی میان طبقات می‌تواند مسیر ورود نور از پنجره‌های مرتفع یا نورگیر بام به ترازهای پایین‌تر را فراهم کند و از تاریکی فضاهای میانی بکاهد. میزان روشنایی به ابعاد وید، ارتفاع ساختمان، جهت تابش خورشید و موقعیت پنجره‌ها وابسته است.

نقش وید در گردش هوا و تهویه طبیعی

وید در صورت همراهی با بازشوهای مناسب می‌تواند به گردش طبیعی هوا میان طبقات کمک کند. هوای گرم به سمت بالا حرکت می‌کند و اگر در بخش فوقانی امکان خروج داشته باشد، جریان هوا می‌تواند به تهویه فضای داخلی کمک کند. البته عملکرد آن به شرایط اقلیمی، اختلاف دمای داخل و بیرون و محل پنجره‌ها بستگی دارد. از طرف دیگر، ارتباط عمودی ممکن است انتقال صدا، بو و گرما را نیز افزایش دهد.

ایجاد پیوستگی بصری و بزرگ‌تر نشان دادن فضا

حذف بخشی از کف میان طبقات، ارتفاع فضا را برجسته‌تر می‌کند و مرزهای بصری را کاهش می‌دهد. در نتیجه، محیط می‌تواند بازتر و وسیع‌تر از ابعاد واقعی خود به نظر برسد. این ویژگی در خانه‌های کوچک و فضاهای مشترک اهمیت دارد؛ بااین‌حال، وید بخشی از سطح مفید طبقه بالاتر را از بین می‌برد.

در سایت اکسیرسازه آمده است : 

وید یکی از عناصر جذاب و کاربردی در معماری مدرن است که با ایجاد فضای خالی و عمودی بین دو یا چند طبقه، ارتباط بصری و فضایی میان بخش‌های مختلف ساختمان را برقرار می‌کند. طراحی اصولی وید علاوه بر افزایش زیبایی و جلوه‌ی معماری، مزایای متعددی از جمله بهبود نورگیری طبیعی، افزایش کیفیت تهویه، ایجاد حس دلبازی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان را به همراه دارد.

طراحی وید در ساختمان‌های دوبلکس، ویلا و خانه‌های کوچک چه کاربردی دارد؟

طراحی وید در پذیرایی ساختمان‌های دوبلکس

در ساختمان‌های دوبلکس و تریپلکس، وید اغلب در محدوده پذیرایی یا نشیمن قرار می‌گیرد تا طبقه پایین و بالا ارتباط دیداری داشته باشند. قرارگیری آن در مجاورت راه‌پله نیز می‌تواند حرکت میان طبقات را به بخشی از ترکیب فضایی تبدیل کند. در این حالت، افراد حاضر در طبقات مختلف امکان مشاهده فضای مشترک را دارند. بااین‌حال، محل گشودگی باید طوری انتخاب شود که حریم اتاق‌خواب‌ها و بخش‌های خصوصی خانه مختل نشود.

ترکیب وید با آشکوب و فضاهای نیم‌طبقه

ترکیب وید با آشکوب یا نیم‌طبقه راهی برای استفاده از ارتفاع ساختمان است. بخشی از فضای مرتفع می‌تواند به اتاق مطالعه، محل کار یا نشیمن کوچک اختصاص پیدا کند و در قسمت دیگر، گشودگی عمودی حفظ شود. اندازه آشکوب باید با ارتفاع مفید فضا تناسب داشته باشد.

استفاده از وید در ویلاها و خانه‌های کوچک

در خانه‌های کوچک، وید می‌تواند با افزایش ارتفاع ادراکی و ورود نور، از حس فشردگی محیط کم کند؛ اما همیشه به معنای استفاده بهینه از متراژ نیست. حذف بخش بزرگی از کف طبقه بالا، فضای قابل استفاده را کاهش می‌دهد. در ویلاها نیز می‌توان وید را در ارتباط با باغچه داخلی، پنجره‌های بلند یا فضای نشیمن طراحی کرد تا پیوند میان فضای داخلی و طبیعت تقویت شود. انتخاب نهایی باید با توجه به نیاز ساکنان و اولویت‌های پروژه انجام گیرد.

تفاوت وید با آتریوم، پاسیو و نورگیر سقفی چیست؟

وید، آتریوم، پاسیو و نورگیر سقفی گاهی به‌جای یکدیگر به کار می‌روند؛ اما از نظر موقعیت و عملکرد یکسان نیستند. جدول زیر تفاوت اصلی آن‌ها را نشان می‌دهد.

وید و نورگیر سقفی الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند. ممکن است وید در چند طبقه امتداد پیدا کند و در نهایت با یک پوشش شفاف در بام به پایان برسد. آتریوم معمولاً ابعاد بزرگ‌تر و نقش عمومی‌تری دارد؛ درحالی‌که وید می‌تواند در یک خانه دوبلکس و با اندازه محدود طراحی شود. پاسیو نیز بیشتر برای تأمین نور و تهویه فضاهای پیرامونی کاربرد دارد.

نمونه‌های طراحی وید در معماری چه ایده‌هایی برای طراحان دارند؟

بررسی نمونه‌های شاخص در معماری معاصر

خانه چرخان شریفی‌ها، اثر علیرضا تغابنی، از نمونه‌های شناخته‌شده معماری معاصر ایران است که در آن تغییرپذیری حجم‌ها و ارتباط فضای داخل و بیرون اهمیت دارد. بررسی چنین پروژه‌هایی به طراح کمک می‌کند تا به ارتباط میان نور، دید و حرکت توجه کند و فضای خالی را صرفاً عنصری تزئینی در نظر نگیرد. البته ویژگی‌های هر پروژه به شرایط و نیازهای همان ساختمان وابسته است و نباید بدون بررسی، عیناً در طرح دیگری تکرار شود.

ایده‌هایی برای طراحی وید در ساختمان‌های مسکونی و تجاری

در یک خانه دوبلکس، می‌توان وید را در امتداد نشیمن و راه‌پله قرار داد تا از طبقه بالا نیز به فضای مشترک دید وجود داشته باشد. در الگوی دیگری، ترکیب آن با آشکوب امکان استفاده از بخشی از ارتفاع را فراهم می‌کند. در ساختمان‌های اداری و تجاری نیز فضای خالی مرکزی می‌تواند ارتباط دیداری طبقات را تقویت کند و به نقطه شاخص طراحی داخلی تبدیل شود. در این فضاها، توجه به ایمنی لبه‌ها، کنترل صدا، شرایط حرارتی و دسترسی برای نگهداری ضروری است.

در نهایت، وید زمانی به راهکاری موفق تبدیل می‌شود که جانمایی، تناسب ابعاد، نورگیری، حریم خصوصی و نیازهای عملکردی ساختمان هم‌زمان در نظر گرفته شوند. طراحی اصولی آن می‌تواند کیفیت تجربه فضایی را افزایش دهد، بدون آنکه عملکرد روزمره طبقات تحت تأثیر قرار بگیرد.