در دانشگاه خوارزمی مطرح شد:
جدایی از خدا باعثبه وجود آمدن دیگریهای ترسناک در زندگی ما هستند
سکولاریسم و پست مدرنیسم عامل اصلی ساخت دیگریهای ترسناک در زندگی امروز انسانهاست.
استاد فلسفه دانشگاه خوارزمی گفت: سکولاریسم و جدایی از خدا، پست مدرنیسم و تکثر، عامل اصلی و مسبب به وجود آمدن و کمک کننده به تولید «دیگری» های ترسناک در زندگی ما هستند.
به گزارش ایلنا در کرج، در دومین جلسه از سلسله نشستهای «من، دیگری، معنا» ویژه تحلیل پدیدههای نوظهور عرفانی که به همت اداره فعالیتهای دینی، ادبی و هنری معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی استان البرز در دانشگاه خوارزمی برگزار شد، رسول رسولیپور با اشاره به عنوان این نشستها گفت: «دیگری» غیرِ «من» است و با من تفاوت دارد و «دیگری» گاه آن قدر دایره وسیعی دارد که از خدا تا انسان و طبیعت را در بر میگیرد. عدم شباهت در هر جهت موجب به وجود آمدن دیگری میشود. شاید جهان مدرن به دلیل بحثهای فردگرایی به این تقسیم و دیگرسازی دامن میزند و از این به وجود آمدن دیگری دچار خود وحشتی میشود.
وی در ادامه افزود: آلبرکامو در کتاب خود، گویای این ترس و سردی زندگی ماست. سکولاریسم و جدایی از خدا و پست مدرنیسم و تکثر، باعثبه وجود آمدن و عامل اصلی کمک کننده به تولید دیگریهای ترسناک در زندگی ما هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی ادامه داد: علی رغم فضای موجود و عداوت با دیگری، «دیگری» کسی است که در باند ما نیست و ما برای حذف او و اثبات خودمان تلاش میکنیم؛ چرا که فکر میکنیم با حذف دیگری، خودمان اثبات میشویم. با حذف همه دشمنان، دوستان اثبات میشوند و با حذف ملحدین مومنین اثبات میشوند. در بحثهای فکری مرزبندیها و سوگیری به جنگ و چالش تمایل دارد و میخواهیم که با جدل دیگری را از بین ببریم؛ چرا که فکر میکنیم که هویتِ «من»، با حذف «دیگری» تحقق پیدا میکند. مثلاً آموختهایم که شکوهمندی ایران در این است که تا میتوانیم فرهنگهای دیگر را حذف کنیم.
وی در ادامه با اشاره به استراتژی جلسات «من، دیگری، معنا» گفت: «دیگری» مزاحم در رویکرد ما معنابخش به من است. من وقتی منم که دیگری باشد. هر دیگری که حذف شود خود من را کمرنگ و حذف میکند. اکنون فضایی مناسب است و ضرورتش بیشتر احساس میشود که پس از سالها شقه شقه کردن از لحاظ سیاسی، فکری و فرهنگی دوستی میتواند جای دشمنی را بگیرد.
رسولیپور گفت: «دیگری» صرفاً دشمن «من» نیست بلکه میتواند کمک کند و سادهترین وجه این است که آینه ماست و میتوانیم خود را بهتر بشناسیم. سوگیری به سمت اختلافات و جنگ و حذف، شیوهای است که روی آن کار کردهایم و در آن تبحر داریم اما در جهت معاشقه، محبت و ملاقات، ارتباط و تماس خیلی تجربه کم داریم و در این زمینه کم کار کردهایم. به دلیل تفسیرهای محدودی که از دین داریم به سراغ این مسایل نمیرویم و خود دین باعثتفرقه شده در حالی که گوهر دین به دلیل اینکه از خداست، منشأ اتحاد است. خدا میخواهد حلقههای پازل گم شده دور آن وجود لایتنهاهی جمع شوند و تعبیر «اِنّا لله و اِنّا الیه راجعون» گویای این حقیقت است. همه اشیا میخواهند افتراق را برطرف کنند و همه را به نگاه توحیدی برسانند.
وی خاطرنشان کرد: میتوان علی رغم همه اختلافات غیر قابل انکار، همه موجودات را به هم نزدیک کرد. «دیگری» میتواند ما را به شناخت خود نزدیک کند و باعثشناخت نقاط ضعف و قوت خود شود. نگاه ما نه نگاه افراطی است و نه نگاه انحصارگرایی. بلکه مدل ما دیالوگ و گفتگو است.
این پژوهشگر حوزه دین و فلسفه با اشاره به سخنان مارتین بوبر بحثملاقات را مطرح کرد و گفت: بوبر «دیگری» را نه امر جدا از خود فرض میکند بلکه ارتباط «من» با آن تبدیل میشود به ارتباط من به تو. ما در دو پارادیم زندگی میکنیم: طبیعی و انسانی و این جهان نیاز به نسخه آلبرکامو ندارد که خود را بکشیم؛ چرا که غریبه نیستیم؛ بلکه همه با هم آشناییم و باید در این دیالوگ بیشتر خود را بشناسیم.
رسولیپور تأکید کرد: نگاه سنتی این است که فکر کنیم شروع شناخت و آگاهی ابتدا از شناخت خود و بعد شناخت خدا و در مرحله بعد شناخت دیگری است. در نگاه فیلسوفان مدرن که همانند نگاه اسلام است، اهمیت، با «دیگری» است. برخی کشورها با فرض دشمن ادامه حیات میدهند؛ به این دلیل که «من» قابل تعریف نیست و شناخت من محقق نمیشود. اما اسلام وقتی اسلام میشود که مسیحیت هم باشد.
وی ادامه داد: سه استراتژی درباره «دیگری» وجود دارد: استراتژی اول به دنبال حذف است؛ استراتژی دوم صرفاً خنثی است. یعنی فقط میخواهیم بدانیم که چه میگویند و در استراتژی سوم که استراتژی ماست نیازمند «دیگری» هستیم و هویت خود را در این کشف میکنیم و دارایی خود را بهتر میفهمیم.
این استاد فلسفه با اشاره به سخن بزرگان در این خصوص که «من» در گفتگو با «دیگری» دین خود را بهتر میشناسم با گریزی به طنز بدخوانی کلمهٔ معنا گفت: اگر معنا بدخوانی شود و «مَعَ نا» خواند، با کلمهٔ معنا، معیت و همراهی است. در حالی که معنا یعنی به چیزی تعلق پیدا کردن؛ و زندگی معنوی زندگیای است که خالی و پوچ نباشد و زندگی با معنی یعنی زندگی با چیزی یا زندگی با دیگری. با ایزوله شدن و جدا شدن، معنویت از بین میرود و حیات انسانی خود را در مواجهه با یک دیگر بهتر درک میکند. به جای اینکه دیگری مخل و مزاحم فرض شود باید از دیگری بهره بگیریم. میتوان از مزاحمهای دیروز و تفاسیر گمراه کننده برای شناخت خود بهره برداری کرد. با بررسی تواناییهای خود میتوان خیلی چیزها را یافت و از سرگردانی خلاص شد.
رسولیپور تصریح کرد: حضرت علی(ع) در نصیحت به مالک در مواجهه با مردم مصر نسبت به مراقبت رعیت تاکید فرمودند: «چون آنها یا برادر و خواهر توأند در دین و یا برادر و خواهر توأند در خلق.» حضرت امیر آن زمان به این مطلب اشاره داشتهاند که انسانها یا مسلمانند و یا مخلوق خدا و هر چه که مخلوق خدا باشد دارای حرمت ذاتی است.
وی با به کارگیری اصطلاح جنرال برای کرامت انسان گفت: هر موجودی از روح الهی بهرهمند است و همه انسانها وارثحضرت آدم در این زمینه هستیم. همه انسانها دارای کرامت ذاتی هستند و این کرامت نه قابل اعطا است و نه قابل سلب است؛ چرا که الهی، سرمدی، ازلی و ماندگار است.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: روح الهی حتی در شیطان نیز وجود دارد آنچه در شیطان مشمئزکننده است عمل اوست و نگاه من در این جلسات نگاه انحصارگرایانه که امروز در فهم دین شایع است؛ که خود حقایم و دیگران باطل؛ نیست. نگاه من انحصارگرایانه و پست مدرن نیز نیست که معتقد است هیچ حقیقتی وجود ندارد؛ بلکه نگاه، فراتر از انحصار گرایی و تکثرگرایی است. نگاه من، نگاه کلیتی است که در آن وحدت گرایی و کل گرایی و متحد ساختن جانها وجود دارد و در این نگاه برای ملاقات با دیگری باید با خودمان ملاقات کنیم و به قول دکتر شریعتی بازگشت به خویشتن داشته باشیم. در حقیقت بازگشت به خویش فیلتری دارد که آن «دیگری» است. دیگری به خویش شما هویت میدهد و خودسازی بدون دیگری امکان ندارد؛ چرا که دیگری خود من است.
رسولیپور با طرح این سوال که با چه تکنولوژی و شیوهای میتوان از این فیلتر برای شناخت خود استفاده کرد، افزود: اکنون نیاز داریم که بدانیم در اطرافمان چه میگذرد و عرفانهای نوظهور و فرقههای عرفانی و جریاناتی که تا دیروز پیش ما بودند و اکنون از ما جدا شدهاند و با جذابیتهای فراوان خود را عرضه کردهاند و یا جریاناتی که بسیار با ریشهاند و یک شبه و قارچ گونه به وجود نیامدهاند، همه و همه میتوانند برای بازخوانی و دوباره خوانی مفاهیم خودمان ما را یاری دهند.
وی در ادامه با اشاره به مفاهیم مشترک در مکاتب فکری یادآور شد: در بودیسم با اصطلاح سکوت مواجه میشویم سکوتی که به قرائت خاموش تعبیر میشود. در اسلام نیز سکوت نکوهش شده اما به کم حرفی تشویق شده است. آیا میتوان با تأمل روی این نکات پلی بین کم حرفی فرهنگ خود و سکوت فرهنگ دیگری ساخت؟ یا سبک کردنی که در مدیتیشن وجود دارد در نماز خواندن مسلمانان نیز هست و بسیاری از اینگونه مسایل که ما را به فکر وامی دارد که چرا آنچه در فرهنگ ما وجود دارد برای ما جذاب نیست؟ در حقیقت در مواجهه با دیگری و بازخوانی خود مسایلی که مغفول مانده بررسی میشود و مورد توجه قرار میگیرد.
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی در خاتمه گفت: از آینه در فرهنگهای مختلف تعابیر زیبایی وجود دارد. در تعابیر دینی ما گفته میشود که مومن آینه مومن است و بر عیب نما بودن آینه تاکید میشود؛ در حالی که بسیاری تعابیر زیبا میتوان از آینه ارائه داد. آینه قدنما تعبیری است که همه نقصها و زیباییها را نشان میدهد و من آینه تو و تو آینه من، باعثبه وجود آمدن بینهایت آینه میشود و تفسیر این جمله که مومن آینه مومن است متفاوت میشود. این مواجهه که لویناس از آن تعبیر به Face to face کرده و من شخصاً از آن تعبیر به شرم حضور میکنم؛ حالتی که در آن در مواجهه با دیگری از اینکه دیگری را به چشم موجود اضافه ببینی احساس شرم میکنی و این معنی زمانی که خوب دریافت شود متوجه میشویم که عالم محضر خداست و نباید در محضر خداوند گناه کرد.