سید محسن فاطمی: تصویرسازی مولانا به فیلمسازان کمک میکند
در فلسفه اسلامی، همه چیز ما به ازای خارجی دارد؛ مثلا وقتی از انسان یا سیب حرف میزنیم آنها را در جهان خارج هم میتوانیم ببینیم اما وقتی از علت و معلول در جهان خارج صحبت میکنیم آنها موجودیت ندارند.
استاد دانشگاه هاروارد گفت: ویژگی تصویرسازی مولانا در آثارش، میتواند به فیلمسازان در ارائه تصاویر و پردازش خیال کمک کند.
به گزارش ایلنا، «سید محسن فاطمی» استاد روانشناسی دانشگاه هاروارد عصر دوشنبه ۱۳ مرداد در بنیاد مولانا و شمس به بررسی موضوع مولانا و آثار روانشناختی آن در سینما پرداخت.
وی با بیان اینکه یکی از نکات مهم که در دستگاه فکری مولانا وجود دارد تصویرسازی است گفت: همان طور که میدانیم نیم کره راست مغز عملیات مستقل تصویرسازی و نیم کره چپ مغز پردازش علومی همچون ریاضی را انجام میدهد.
استاد دانشگاه هاروارد در رشته روانشناسی تاکید کرد: تصاویری که در آثار مولانا در زمینههای مختلف میبینیم نشان میدهد او میتواند تاثیر به سزایی به تصویرسازی در سینمای ایران داشته باشد.
فاطمی با بیان اینکه مولانا در سراسر پیام رسانی در اشعارش از تصویر بسیار عمیق استفاده کرده توضیح داد: او مهمترین شاعر ایران در ساخت خیال است از این رو میتواند مورد توجه سینماگران قرار گیرد.
وی با اشاره به فیلم «همشهری کین» اظهار کرد: اصل پیام این اثر در ابتدا و انتهای آن است. این اثر سینمایی به موضوع غرق شدن انسان در سایه خود اشاره میکند و نشان میدهد انسانها به جای توجه به اصل وجود خود، اسیر سایهها هستند.
این استاد دانشگاه ماساچوست تصریح کرد: هیچکاک در فیلم «اعتراض»، انسانی را نشان میدهد که به خاطر رازداری، زندگیاش به خطر میافتد اما تا لحظه آخر مقاومت میکند. این فیلمساز در این اثر نشان میدهد انسان نیز تا چه اندازه میتواند از سایهها فاصله بگیرد و به اصل خود توجه کند.
به گفته وی، مولانا در آثارش با تصاویر انتزاعی و معقولات، حقایق را به تصویر میکشد که این نکته برای فیلمسازان میتواند راهگشا است.
فاطمی ادامه داد: در فلسفه اسلامی، همه چیز ما به ازای خارجی دارد؛ مثلا وقتی از انسان یا سیب حرف میزنیم آنها را در جهان خارج هم میتوانیم ببینیم اما وقتی از علت و معلول در جهان خارج صحبت میکنیم آنها موجودیت ندارند بلکه مفهومهایی هستند که در جهان خارج حمل میکنیم و به مفاهیم نسبت داده میشوند.
این استاد دانشگاه بوستن تصریح کرد: مولانا در آثارش مفاهیم را با مثالهای مختلف و بسیار زیبا عنوان و مخاطب به راحتی با آن ارتباط برقرار میکند بنابراین سینمای ما میتواند از این ظرفیت بیش از پیش استفاده کند.
فاطمی تاکید کرد: یکی از زیباییهای دستگاه معرفتی مولانا این است که مفاهیم را با درک و فهم مناسب برای مخاطبان خود ارائه میکند.
وی در ادامه به فیلم «شب روی زمین» اشاره کرد و یادآور شد: داستان این اثر درباره چند راننده تاکسی است که در شهرهای مختلف در کشورشان مسافر کشی و در حین کار با مسافران خود صحبت میکنند.
وی افزود: تمام محور فیلم درباره این است که راننده تاکسیها تجربه زیستی خود را بر اساس مفاهیم عاطفی خود تجربه میکنند که این مفاهیم برای راننده دیگر در شهر دیگر نامفهوم است.
فاطمی اظهار کرد: مخاطب اثر یاد شده همزمان این رانندهها را در شهرهای مختلف با رفتار گوناگون تماشا میکند و به این نتیجه میرسد که قرابتهای فرهنگی چقدر میتواند باز کننده مفاهیم مشترک در میان ملتها باشد.
وی ادامه داد: به گفته مولانا، انسانها اگر چه در درون مایههای خود با یکدیگر متفاوت هستند اما در مفاهیم و معنای انسانی بسیار به هم نزدیک میشوند و به عبارتی انسانها با این همه تفاوت، باز هم به هم شبیه هستند.
وی با بیان اینکه این نکات برای بازیگران و کارگردانان سینما بیشتر مثبت و کارساز است گفت: وقتی ما از سکوت سخن میگوییم در واقع در مقابل آن زبان هم داریم. زبان یکی از کارکردها یش بیان احتیاجهای انسان است.
وی افزود: زبان زمانی به حرکت در میآید و خودش را نشان میدهد که راستی وجود داشته باشد یعنی ما برای بیان کاستیها از زبان استفاده میکنیم.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه وقتی کودک از دامن مادر خارج میشود به سخن میآید افزود: همه انسانها عقده بازگشت به دامن مادر را دارند و در واقع این رفتار به این معنی است که بازگشت به اصل و کمال در سرشت انسانها وجود دارد.
فاطمی با تاکید براینکه مولانا در سراسر آثارش به زبان و بازگشت به اصل تاکید دارد گفت: آنجا که میگوید هرکسی که او دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش، در واقع به همین موضوع اشاره میکند.
این استاد روانشناسی دانشگاه هاروارد خاطر نشان کرد: آثار مولانا سرشار از تازگی در روایت است و سبک جدیدی از یک روایت را برای مخاطب بیان میکند. مولانا نگاهی درونی و بیرونی به آفاق و انفس دارد که سینماگران ما باید به آن توجه کنند.
گفتنی است از حاضران در این نشست میتوان به علیرضا داودنژاد، احمد گرشاسبی، فرشته طائرپور، محمود گبرلو، مجتبی راعی، دکتر سید روح الله حسینی، دکتر سید مصطفی ابطحی، بهمن حبشی و… اشاره کرد.