چرا آب تهران به بحران رسید؟

عباس کشاورز در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، درباره موضوع بحران آب در تهران اظهار داشت: استان تهران امروز در نقطه‌ای حساس و شکننده قرار دارد. جمعیت استان بالغ بر ۱۴.۶ میلیون نفر بوده که بیش از ۹ میلیون نفر از آن‌ در شهر تهران متمرکز شده‌اند. تهران به عنوان پایتخت اقتصادی، سیاسی و صنعتی کشور، با تمرکز شدید فعالیت‌ها و خدمات، مهاجرت‌های گسترده‌ای را از دیگر استان‌ها جذب کرده و همین امر موجب بارگذاری جمعیتی و اقتصادی فراتر از ظرفیت اکولوژیک این منطقه شده است.

وی با بیان اینکه بی‌توجهی به ظرفیت محدود اکولوژیک پیامدهای گسترده‌ای در افق بلندمدت خواهد داشت، افزود: امروز تهران یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان از نظر هوا، خاک و آلودگی صوتی محسوب می‌شود. آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از محدودیت منابع آب، رشد جمعیت، صنعتی‌شدن بی‌ضابطه و نادیده‌گرفتن شاخص‌های توسعه پایدار، پسماند و منابع انرژی را به چالشی جدی تبدیل کرده است.

معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه مهاجرت و سیاست‌های ناهماهنگ افزایش جمعیت، مدیریت منابع را دشوار کرده و نیاز به تأمین آب و استراتژی‌های مدیریتی پیچیده‌تر را افزایش داده است، گفت: هم‌زمان با افزایش جمعیت و توسعه بی‌رویه، سیاست انتقال آب از دیگر مناطق برای تأمین آب تهران از اواخر دهه ۴۰ آغاز شد که درواقع به چالش‌ها دامن زد.

وی خاطرنشان کرد: از ابتدای گسترش تهران، وزارت نیرو توجه خود را بر اجرای پروژه‌های پرهزینه انتقال آب متمرکز کرد و دیگر دستگاه‌های ذی‌ربط نیز بدون توجه به ظرفیت‌های آبی و اکولوژیک، روند توسعه بی‌رویه را تشدید کردند. این در حالی است که در اسناد ملی، بر ضرورت توسعه شهرها متناسب با ظرفیت آمایش آبی، اجتناب از کاشت گیاهان پرآب‌بر مانند چمن در فضای سبز شهرها و اجرای طرح تعادل‌بخشی منابع آب‌های زیرزمینی و... تاکید شده است.

کشاورز تصریح کرد: طبق گزارش آبفای کشور در سال ۱۴۰۴؛ ۳۸ درصد آب مصرفی استان از منابع آب زیرزمینی و ۶۲ درصد از منابع سطحی تامین می‌شود که از این مقدار ۸۴ درصد در بخش خانگی مصرف می‌شود، سرانه مصرف آب در تهران حدود ۲۷۰ لیتر در روز و دو برابر میانگین جهانی است.

وی ادامه داد: از مجموع ۴.۲ میلیاردمتر مکعب آب تجدیدپذیر استان تهران حدود ۲.۴ میلیارد متر مکعب در بخش کشاورزی، ۱.۵ میلیارد متر مکعب در بخش خانگی، ۱۸۳ میلیون متر مکعب در بخش صنعت و ۱۱۹ میلیون متر مکعب نیز به مصرف فضای سبز می‌رسد.

معاون پژوهشی مرکز ملی مطالعات آب اتاق بازرگانی ایران با اشاره به وضعیت بارندگی تاکنون در تهران غیرنرمال بوده است، افزود: پیامدهای این وضعیت بسیار گسترده است، افت سطح آب‌های زیرزمینی، بروز پدیده فرونشست به میزان حددو ۳۷ سانتیمتر در سال، آلودگی منابع آبی، فرسایش خاک، بیابان‌زایی و مهاجرت اجباری تنها بخشی از مشکلات مرتبط با تامین آب تهران است.

وی تاکید کرد: گرچه بحران کنونی به تغییر اقلیم و خشکسالی ربط داده می‌شود اما مشکل اصلی به خشکسالی اجتماعی-اقتصادی برمی‌گردد زیرا ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و موضوع اصلی نبود برنامه‌های توسعه پایدار ملی و منطقه‌ای و مهاجرت‌های گسترده، گسترش شهرهای پرجمعیت و توسعه فارغ از ظرفیت اکولوژیک و ظرفیت آمایشی هزینه‌های بلندمدت فراورانی را کشور تحمیل کرده است.

کشاورز در ادامه با اشاره به عدم بازچرخانی آب گفت: آب‌های کمیاب با کیفیت مطلوب و گران‌قیمت، پس از یک بار مصرف، بدون بازچرخانی و استفاده مجدد به پساب‌های غیربهداشتی تبدیل می‌شوند و در مناطق جنوبی شهر انباشته می‌شوند؛ پساب‌هایی که در تولید محصولات کشاورزی آلوده استفاده می‌شوند و آلودگی محیط‌ زیست را تشدید می‌کنند.

وی با بیان اینکه ادامه مسیر کنونی، تهران را با بحران‌های جبران‌ناپذیری مواجه خواهد کرد که نه‌تنها آینده این کلان‌شهر، بلکه تعادل اجتماعی و اقتصادی کشور را تهدید می‌کند، ادامه داد: بنابراین با توجه به تلفات گسترده در سیستم‌های خنک‌کننده، هدررفت آب در شبکه‌های توزیع، انباشت پساب‌های غیربهداشتی و استمرار برداشت آب‌های زیرزمینی برای نیروگاه‌های حرارتی، می‌توان گفت پتانسیل تأمین آب بیش از میزان نیاز فعلی است. راه‌حل اساسی نه در پروژه‌های پرهزینه انتقال، بلکه در بهبود و ارتقای مدیریت مصرف، بازچرخانی و حمایت از فناوری‌های نوین در همه بخش‌های مصرف است.