روز جهانی عصای سفید؛ شهر برای همه شهروندان است

به گزارش خبرنگار ایلنا از بندرعباس، روز جهانی عصای سفید، تنها مناسبتی برای تبریک و گرامی‌داشت نیست؛ این روز فرصتی برای بازنگری در نگاه جامعه به افراد نابینا و کم‌بینا و یادآوری حقوق شهروندی آنان است. عصای سفید نماد استقلال و توانمندی افرادی است که مانند دیگر شهروندان، حق دارند آزادانه در شهر تردد کنند، از امکانات عمومی بهره ببرند و در فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و ورزشی حضور داشته باشند.

شهری که برای همه شهروندان طراحی نشده باشد، هنوز به توسعه متوازن نرسیده است. توسعه شهری زمانی معنا پیدا می‌کند که خیابان‌ها، پیاده‌روها، چهارراه‌ها، ناوگان حمل‌ونقل عمومی و فضاهای فرهنگی و تفریحی، امکان استفاده ایمن و آسان را برای همه افراد جامعه، از جمله نابینایان، کم‌بینایان و افراد دارای معلولیت‌های حرکتی، فراهم کنند.

یکی از مشکلات جدی در این زمینه، وضعیت نامناسب پیاده‌روهاست. مسیرهای ویژه نابینایان که با سنگ‌فرش‌های برجسته برای هدایت و تشخیص مسیر طراحی شده‌اند، در بسیاری از مواقع با موانعی مانند تابلوهای تبلیغاتی، اجناس مغازه‌ها، موتورسیکلت‌ها و سایر وسایل مسدود می‌شوند. چنین موانعی ممکن است برای دیگران کوچک و کم‌اهمیت به نظر برسند، اما برای فرد نابینا می‌توانند خطرآفرین باشند و استقلال او را در رفت‌وآمد روزمره محدود کنند.

در این میان، شهرداری‌ها باید با نظارت مستمر بر وضعیت پیاده‌روها، رفع موانع و برخورد با متخلفان، زمینه استفاده ایمن از معابر را فراهم کنند. البته مسئولیت ایجاد شهر دسترس‌پذیر تنها بر عهده شهرداری نیست؛ کسبه، شهروندان، دستگاه‌های اجرایی و تمامی نهادهای مسئول نیز باید در حفظ مسیرهای عبور و رعایت حقوق افراد دارای معلولیت مشارکت داشته باشند.

حمل‌ونقل عمومی نیز بخش مهمی از دسترس‌پذیری شهری است. ایستگاه‌ها، پایانه‌ها، اتوبوس‌ها و سایر وسایل حمل‌ونقل باید به‌گونه‌ای طراحی و مدیریت شوند که افراد نابینا و کم‌بینا بتوانند با امنیت و استقلال بیشتری از آن‌ها استفاده کنند. اطلاع‌رسانی صوتی، علائم قابل تشخیص، آموزش کارکنان و توجه به نیازهای متفاوت مسافران می‌تواند بخشی از موانع موجود را کاهش دهد.

از سوی دیگر، رعایت نظم ترافیکی در چهارراه‌ها و گذرگاه‌های عابر پیاده اهمیت ویژه‌ای دارد. توقف خودروها فراتر از خط ایست، اشغال مسیرهای عبور و بی‌توجهی به خط‌کشی‌ها می‌تواند عبور ایمن نابینایان و دیگر عابران را دشوار کند. راهنمایی و رانندگی باید با نظارت و برخورد قانونی با تخلفات، به حفظ نظم در گذرگاه‌ها کمک کند؛ چراکه رعایت همین قواعد به‌ظاهر ساده، در عمل می‌تواند از بروز خطر جلوگیری کند و امکان تردد مطمئن‌تری را برای شهروندان فراهم آورد.

در کنار مناسب‌سازی معابر و حمل‌ونقل، فراهم کردن فرصت‌های برابر برای حضور اجتماعی نیز ضروری است. ایجاد و توسعه مراکز فرهنگی، هنری و ورزشی دسترس‌پذیر، برگزاری برنامه‌های فراگیر و حمایت از حضور افراد نابینا و کم‌بینا در فعالیت‌های عمومی باید در برنامه دستگاه‌های مسئول قرار گیرد. دسترسی به آموزش، کتاب، هنر، ورزش و امکانات تفریحی، امتیازی ویژه نیست؛ بخشی از حقوق شهروندی است.

نکته مهم دیگر، پرهیز از نگاه ترحم‌آمیز یا جداکننده به افراد دارای معلولیت است. نابینایان و کم‌بینایان بخشی از جامعه‌اند و نباید حضور آنان در شهر به‌عنوان موضوعی استثنایی دیده شود. تفاوت در توانایی‌های جسمی یا حسی، به معنای تفاوت در حقوق، کرامت انسانی و حق مشارکت اجتماعی نیست. آنچه باید تغییر کند، نه جایگاه این افراد در جامعه، بلکه موانعی است که دسترسی برابر آنان را محدود می‌کند.

روز جهانی عصای سفید باید یادآور این مسئولیت مشترک باشد که شهر را برای همه بسازیم؛ شهری که در آن یک پیاده‌رو بدون مانع، یک گذرگاه ایمن، یک ایستگاه قابل دسترس و یک فضای فرهنگی مناسب، بخشی از حقوق عادی شهروندان باشد، نه امکانی استثنایی.

شهر خوب، شهری نیست که تنها حرکت عده‌ای را آسان کند؛ شهری است که هیچ شهروندی به دلیل نابینایی، کم‌بینایی یا معلولیت حرکتی از حق حضور مستقل و برابر در آن محروم نماند. با رعایت حقوق یکدیگر، اجرای دقیق قوانین و همکاری مردم و مسئولان، می‌توان شهری ایمن‌تر، آرام‌تر و انسانی‌تر ساخت؛ شهری که در آن همه شهروندان، بدون تبعیض و مانع، سهمی برابر از زندگی اجتماعی داشته باشند.

علی دولیخانی فعال رسانه ای