ایلنا از فارس گزارش می دهد؛
کادر درمان زیر فشار معیشت، مهاجرت و کمبود نیرو/ مطالبات پزشکان و مراکز درمانی تا ۱۰ ماه عقب افتاده است/ کاهش ۵۰ درصدی مراجعات بیماران به پزشکان متخصص
اعتراضات اخیر پرستاران و کادر درمان در شیراز، بار دیگر زنگ هشدار درباره انباشت مطالبات و چالشهای حلنشده نظام سلامت را به صدا درآورده است؛ مطالباتی که از مسائل معیشتی و شغلی تا تأخیر در پرداخت حقوق و تعرفهها، کمبود نیروی انسانی و افزایش فشار کاری را دربرمیگیرد و اکنون به دغدغهای فراتر از جامعه پزشکی و پرستاری تبدیل شده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، در این میان، فعالان حوزه سلامت نسبت به پیامدهای تداوم این وضعیت بر انگیزه و ماندگاری نیروهای متخصص، مهاجرت کادر درمان و در نهایت کیفیت و دسترسی مردم به خدمات درمانی هشدار میدهند.
یک پرستار شیرازی با تشریح مهمترین مشکلات و چالشهای جامعه پرستاری، پایین بودن پایه حقوق، رقم پایین اضافهکاری، تأخیر در پرداخت تعرفههای پرستاری و کمبود نیروی انسانی را از مهمترین مشکلات این گروه عنوان کرد و گفت: مطالبات پرستاری، صرفاً مطالبات یک صنف نیست، بلکه مستقیماً با کیفیت خدماتی که پرستاران به مردم ارائه میکنند، ارتباط دارد.
حامد یگانهدوست در گفت و گو با ایلنا با اشاره به مشکلات چندین ساله جامعه پرستاری اظهار کرد: تقریباً از سال ۱۴۰۰ به بعد که نرخ تورم بهطور مداوم در حال افزایش است، با یک مشکل جدی مواجه هستیم و آن، مقایسه درآمد پرستاری با توجه به سختی کار این گروه و همچنین مقایسه درآمد آنها با سایر مشاغل و ارگانهاست. این دو موضوع، جامعه پرستاری را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
وی افزود: مسئله سومی که فشار زیادی بر جسم و روان پرستاران وارد میکند، حساسیت کار آنهاست. پرستار با جان بیمار سروکار دارد و کیفیت مراقبت، تأثیر بسیار زیادی بر این موضوع دارد. این مسائل، فشارهای روحی و روانی را بر پرستاران تشدید میکند.
یگانهدوست با اشاره به پایین بودن پایه حقوق پرستاران در کشور گفت: در شرایط فعلی، پایه حقوق پرستاران در کل کشور پایین است. برای مثال، پرسنلی که بالای ۱۰، ۱۵ یا حتی ۲۰ سال سابقه کار دارد، بهطور میانگین هفتهای ۴۰ ساعت کار میکند و در ماه حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ ساعت موظفی دارد؛ اما به دلیل کمبود نیروی پرستاری که در همه بیمارستانها وجود دارد، کار پرستاران تنها به ساعات موظفی محدود نمیشود.
وی ادامه داد: یک پرستار ممکن است ۲۰۰، ۲۵۰، ۳۰۰ ساعت و حتی بیشتر در ماه کار کند، اما وقتی نگاه میکنید، میبینید پایه حقوقی او حدود ۲۰ میلیون تومان است. یک پرستار در شرایط فعلی خودش را با سایر مشاغل مقایسه میکند و میگوید اگر یک شغل آزاد یا حتی یک دستفروشی ساده داشته باشم، میتوانم به این درآمد برسم؛ چه برسد به اینکه پرستاری سختی کار، بیخوابی، شیفتهای شب، مواجهه با بیماران بدحال و فشارهای روحی فراوان دارد.
پرستاران هر روز از نظر روحی تحت تأثیر قرار میگیرند
این پرستار با بیان اینکه فشار روحی کار پرستاری بهمرور افزایش مییابد، گفت: شاید از نظر دیگران، وقتی در این فضا کار میکنید، به مرور به دیدن این مسائل عادت کنید، اما ما که هر روز با بیماران سروکار داریم، روزبهروز از نظر روحی بیشتر تحت تأثیر قرار میگیریم. وقتی میبینید یک همنوع و یک انسان درد و رنج میکشد، این مسئله بهصورت مداوم از نظر روحی بر شما تأثیر میگذارد.
یگانهدوست افزود: در کنار این مسائل، مشکلات خانوادگی و معیشتی نیز وجود دارد و همه این موارد مزید بر علت میشود. بنابراین، بزرگترین مشکل گروه پرستاری در حال حاضر این است که پایه حقوق رشته پرستاری بسیار پایین است. ما با میانگین حقوقی حدود ۱۹ تا ۲۷ یا ۲۸ میلیون تومان، واقعاً نمیتوانیم زندگی خود را اداره کنیم و این، دلیل اصلی نارضایتی ما است.
دلیل اصلی مهاجرت پرستاران مسائل معیشتی است
وی در ادامه درباره مهاجرت پرستاران گفت: صددرصد دلیل اصلی مهاجرت، مسائل معیشتی است. تجربهای که پرستاران ما در سطح کشور دارند، نسبت به پرستاران سایر کشورها بسیار بالاست؛ چراکه کمبود نیرو باعث شده است هر پرستار به جای اینکه از دو، سه یا چهار بیمار مراقبت کند، گاهی ۱۰ تا ۲۰ بیمار را پوشش دهد.
این پرستار با اشاره به شرایط بیمارستانهای بزرگ شیراز اظهار کرد: در بیمارستانهایی مانند نمازی و فقیهی، یک پرستار ممکن است به ۱۰ یا حتی ۲۰ بیمار خدمات پرستاری ارائه دهد. این شرایط، علاوه بر سختیهایی که برای پرستار ایجاد میکند، تجربه بسیار بالایی نیز به او میدهد. بهصورت خودکار، پرستاران ما از نظر تجربی و علمی در سطح بسیار بالایی قرار میگیرند.
یگانهدوست ادامه داد: ما بهراحتی نیروهایی را که تخصص، علم و تجربه بالایی دارند و سالها سابقه کار دارند، از دست میدهیم. همه این افراد کشور را رها میکنند و میروند. بر اساس آماری که سال گذشته اعلام شد، نزدیک به ۳هزار نفر مهاجرت داشتهایم.
وی با بیان اینکه آمار خروج پرستاران از حرفه خود نیز بهسادگی قابل محاسبه نیست، گفت: بسیاری از پرستاران به دلیل مشکلات معیشتی، استرس و سختی کار و اینکه درآمدشان پاسخگوی نیازهای اولیه زندگی نیست، از حرفه خود خارج میشوند و وارد بازار آزاد کار یا حرفههای دیگر میشوند. به نظر من، این آسیب حتی از مهاجرت بیشتر است. در مهاجرت، نیروی تخصصی به کشور دیگری میرود، اما در اینجا اساساً نیروی تخصصی از حرفه پرستاری خارج میشود.
این پرستار افزود: البته برخی از پرستارانی که مهاجرت میکنند، در کشورهای دیگر نیز وارد حرفه پرستاری میشوند و بعضی کشورها آزمونهایی برگزار میکنند و آنها پس از طی مراحل لازم در این حرفه مشغول به کار میشوند، اما همه آنها الزاماً در حوزه پرستاری فعالیت نمیکنند.
یگانهدوست با اشاره به استقبال برخی کشورها از جذب پرستاران ایرانی گفت: بازخوردهایی که ما داشتهایم نشان میدهد در برخی کشورها، پرستاران ایرانی بهخوبی خودشان را نشان دادهاند. برای مثال، پرستاری که در ایران ماهانه ۲۰۰ یا ۳۰۰ ساعت کار میکرده، وقتی وارد محیطی میشود که قرار است نصف این میزان کار کند و دیگر نیازی ندارد برای تأمین معاش خود در دو بیمارستان مشغول باشد، طبیعتاً میتواند کیفیت بسیار بالایی ارائه دهد. کشورهایی مانند استرالیا، آلمان، دانمارک و کانادا تمایل زیادی به جذب پرستاران دارند.
تعرفه پرستاری در فارس منظمتر شد اما تأخیرها ادامه دارد
یگانهدوست درباره نتایج اعتراضات صنفی پرستاران نیز گفت: بخشی از مطالبات پرستاران به میزان اضافهکاری مربوط میشد که تقریباً از سال گذشته افزایش یافت، چراکه مبلغ اضافهکاری پیش از آن بسیار پایین بود؛ با این حال، میزان فعلی همچنان پاسخگوی نیازهای پرستاران نیست.
وی افزود: یکی از تغییرات ایجادشده در استان فارس، پرداخت ماهانه تعرفه پرستاری در کنار حقوق پایه است. پیش از این، پرداخت تعرفهها منظم نبود و ممکن بود هر دو، سه یا چهار ماه یکبار پرداخت شود، اما اکنون این روند منظمتر شده و تعرفه پرستاری بهصورت ماهانه پرداخت میشود.
یگانهدوست ادامه داد: وضعیت پرداخت تعرفههای پرستاری در استان فارس نسبتاً بهتر است و این تعرفهها هر ماه پرداخت میشوند، اما همچنان پرداختها با دو تا سه ماه تأخیر انجام میشود؛ بهعنوان مثال، ممکن است در تیرماه، تعرفه مربوط به فروردینماه پرداخت شود.
وی با بیان اینکه تأخیر در پرداخت تعرفههای پرستاری در سطح کشور بیشتر است، گفت: در برخی دانشگاهها، پرداخت تعرفهها با هشت ماه، ۱۰ ماه و حتی یک سال تأخیر و بهصورت نامنظم انجام میشود.
سه مطالبه اصلی پرستاران؛ از حقوق پایین تا تعرفههای ناچیز
این پرستار با اشاره به چالشهای اصلی جامعه پرستاری، پایین بودن پایه حقوق، رقم پایین اضافهکاری و وضعیت تعرفههای پرستاری را سه مشکل اساسی این قشر دانست و گفت: مسائل جامعه پرستاری مشخص است؛ یک مسئله پایه حقوق پایین، مسئله دیگر رقم پایین اضافهکاری و مسئله اصلی نیز تعرفههای پرستاری است.
یگانهدوست در تشریح تعرفه پرستاری اظهار کرد: تعرفه پرستاری به این معناست که هر پرستار به ازای خدماتی که برای بیمار ارائه میدهد، متناسب با عملکرد خود تعرفه دریافت کند و پرداختها مبتنی بر عملکرد باشد.
وی افزود: مشکل موجود این است که رقم تعرفههای پرستاری پایین است و این موضوع به همکاری نکردن و نادیده گرفتن زحمات گروه پرستاری از سوی بیمهها و شورای عالی بیمه بازمیگردد. مبالغی که برای هر یک از خدمات پرستاران در نظر گرفته میشود، تحت تأثیر تصمیمات شورای عالی بیمه است و ضریبهای احصای درآمد نیز بسیار پایین تعیین شدهاند.
یگانهدوست ادامه داد: برای مثال، ممکن است یک پرستار اتاق عمل در جریان یک جراحی قلب یک یا دو ساعته فعالیت کند، اما مجموع تعرفهای که بابت این خدمت از بیمه دریافت میشود، حتی به یک میلیون تومان هم نرسد؛ در چنین شرایطی ممکن است سهم پرستار از یک عمل تخصصی تنها ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان باشد.
وی خواستار افزایش ضریب احصای درآمد از سوی شورای عالی بیمه شد و گفت: افزایش این ضریب میتواند به رشد و افزایش سبد تعرفههای پرستاری کمک کند و از سوی دیگر رضایت پرستاران را افزایش دهد.
این پرستار یکی دیگر از مشکلات جامعه پرستاری را تأخیر در پرداخت تعرفهها عنوان کرد و گفت: ممکن است پرستاری در تیرماه خدماتی را به بیمار ارائه دهد، اما تعرفه آن خدمت را شش ماه یا حتی یک سال بعد دریافت کند؛ در چنین شرایطی با توجه به نرخ تورم، ارزش واقعی مبلغ پرداختی تا زمان دریافت آن بهشدت کاهش یافته است.
یگانهدوست افزود: اگر تعرفهای چهار یا پنج میلیون تومان باشد و نهایتاً با یک ماه تأخیر پرداخت شود، شرایط قابلقبولتر است، اما در سطح کشور دانشگاههایی وجود دارند که پرداخت تعرفه در آنها ۸، ۱۰ ماه یا حتی یک سال به تأخیر افتاده است. علاوه بر پایین بودن مبلغ و ضریب تعیینشده از سوی بیمهها، کسورات بیمهای و آماده نبودن برخی اسناد نیز روند پرداخت را با مشکل مواجه کرده است.
پرستاران در کنار مردم؛ از حوادث تا بحرانها
وی با اشاره به نقش پرستاران در شرایط مختلف و حوادث گوناگون اظهار کرد: پرستاران در همه شرایط در کنار مردم بودهاند و با افتخار به خدمت خود ادامه دادهاند؛ چه در حوادث و درگیریها و چه در جنگهایی که کشور با آنها مواجه بوده است. گروه پرستاری همواره در کنار مردم حضور داشته و هیچگاه در حق آنها کوتاهی نکرده است.
یگانهدوست همچنین کمبود نیروی پرستاری را یکی دیگر از مشکلات جدی این حوزه دانست و گفت: تعداد نیروهای پرستاری در حال حاضر کم است. وقتی یک پرستار در یک شیفت مسئول ارائه خدمت به ۱۵ بیمار باشد، تنها رسیدگی اولیه به این تعداد بیمار زمان زیادی میبرد؛ چه برسد به اینکه بخواهد به ۱۵ تا ۲۰ بیمار دارو بدهد و از آنها مراقبت کند.
وی تأکید کرد: مطالبات پرستاری صرفاً مطالبات یک گروه شغلی نیست، بلکه مطالبات مردم است. وقتی پرستار از نظر معیشتی تأمین باشد و بتواند نیازهای اولیه زندگی مانند اجاره خانه، اقساط و تأمین خوراک خانواده را مدیریت کند، با ذهنی آرامتر بر بالین بیمار حاضر میشود و میتواند خدمات بهتری ارائه دهد.
این پرستار در پایان گفت: باید تأکید شود که مطالبات پرستاران، مطالبات مردم است و مستقیماً با کیفیت خدماتی که پرستاران به جامعه ارائه میدهند، ارتباط دارد. این موضوع تأثیر مستقیمی بر روند خدمترسانی دارد و وقتی پرستار با روحیه بهتری به بیمار خدمت کند، علاوه بر افزایش رضایت خود پرستار، بیمار نیز از این شرایط تأثیر میپذیرد و حتی روند بهبود او میتواند تحت تأثیر قرار گیرد.
مطالبات پزشکان و مراکز درمانی تا ۱۰ ماه عقب افتاده است
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز نیز با انتقاد از تأخیر چندماهه بیمهها در پرداخت مطالبات پزشکان، داروخانهها و مؤسسات پزشکی گفت: برخی پزشکان خانواده بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون و حتی ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان از بیمهها طلب دارند و ادامه این روند، شرایط اقتصادی جامعه پزشکی را روزبهروز دشوارتر کرده است.
محمدرضا دیدبان اردکانی در گفتوگو با ایلنا درباره وضعیت مطالبات حوزه درمان اظهار کرد: متأسفانه تمام بیمهها اعلام میکنند که از نظر بودجهای با مشکل مواجه هستند و توان پاسخگویی به مطالبات را ندارند. در حال حاضر مطالبات ما از برخی بیمهها ۹ تا ۱۰ ماه عقب افتاده و در برخی موارد نیز حداقل چهار ماه تأخیر وجود دارد.
وی افزود: بخشهای مختلف حوزه درمان، از جمله پزشکان خانواده، داروخانهها و مؤسسات پزشکی، بهطور متوسط حدود یک سال مطالبات معوق دارند و در عین حال، امیدواری مشخصی نیز برای حل این مشکل در آینده نزدیک وجود ندارد.
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز ادامه داد: متأسفانه مشکلات بودجهای روزبهروز بیشتر میشود و خود بیمهها نیز اعلام میکنند که با مشکلات مالی مواجه هستند و نمیتوانند پاسخگوی مطالبات بخش درمان باشند.
شرایط یکطرفه در حوزه پرداخت مطالبات مراکز درمانی و پزشکان
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز با اشاره به تأخیر بیمهها در پرداخت مطالبات ادامه داد: این در حالی است که اگر پرداختهای مربوط به بیمهها حتی یک روز عقب بیفتد، برای آنها جریمههای سنگینی در نظر گرفته میشود، اما متأسفانه در حوزه پرداخت مطالبات مراکز درمانی و پزشکان، شرایط یکطرفه است.
دیدبان در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به روند موجود، عزمی برای حل مشکلات حوزه درمان و جامعه پزشکی وجود دارد، گفت: هیچ چیز مثبتی مشاهده نمیکنیم که نشان دهد قرار است این مشکلات حل شود؛ بلکه بعضی مواقع با تصمیمات نابجا، مسائل پیچیدهتر نیز میشوند.
طرح پزشک خانواده پایه بودجه ثابت ندارد
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز با اشاره به وضعیت اجرای طرح پزشک خانواده در استان فارس گفت: در بحث پزشک خانواده همچنان در قانون «۰۲» ماندهایم، در حالی که قرار است قانون «۰۳» اجرا شود؛ این در حالی است که قانون «۰۲» که حدود ۱۴ سال پیش مبنای اجرای طرح پزشک خانواده در استان فارس قرار گرفت، خود با مشکلات متعددی مواجه است.
دیدبان یکی از مهمترین مشکلات طرح پزشک خانواده را نبود پایه بودجهای ثابت عنوان کرد و افزود: متأسفانه این طرح از پایه بودجه ثابت برخوردار نیست و همین موضوع مشکلاتی را ایجاد کرده است. قرار است پرداختها از سوی بیمهها انجام شود، اما بیمهها اعلام میکنند که با مشکل مواجه هستند و نمیتوانند مطالبات را بهموقع پرداخت کنند؛ در نتیجه پرداختها با چندین ماه تأخیر انجام میشود.
وی خاطرنشان کرد: تمام درآمد پزشکان خانواده از محل پرداختهای بیمهها تأمین میشود و به نوعی میتوان گفت پزشکان خانواده حقوقبگیر بیمهها هستند، اما تأخیر بیمهها در پرداخت مطالبات باعث شده بسیاری از پزشکان اکنون حتی برای پرداخت اجارهبها و تأمین هزینههای ابتدایی زندگی خود نیز با مشکل مواجه شوند.
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز ادامه داد: برخی پزشکان میگویند مطالبات مربوط به سهم ۲۰ درصد سلامت آنها حدود ۹ ماه است که پرداخت نشده و حتی پرداخت ماهیانهای که باید حداقل ۸۰ درصد باشد، اکنون در حدود ۵۰ درصد انجام میشود و همین میزان نیز حداقل سه ماه عقبافتادگی دارد.
دیدبان اردکانی در ادامه با اشاره به وضعیت نامناسب اقتصادی پزشکان گفت: وضعیت پزشکان اصلاً خوب نیست و روزبهروز نیز بدتر میشود. از طرف دیگر، تعداد پزشکان متخصص نیز کاهش پیدا کرده و با کمبود پزشک متخصص مواجه هستیم.
وی درباره علت کاهش مراجعات مردم به پزشکان متخصص اظهار کرد: یکی از دلایل اصلی این مسئله، خالی شدن جیب مردم است. مردم دیگر پولی برای درمان ندارند و به همین دلیل مراجعات آنها به پزشکان متخصص و مراکز درمانی کاهش پیدا کرده است.
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز افزود: بسیاری از مردم مراجعه خود را به پزشکان و مراکز درمانی به تعویق میاندازند و حتی در مواردی که بیماری حاد است، زمانی مراجعه میکنند که شرایط بیماری بسیار وخیم شده است. این مسئله هم برای مردم و هم برای نظام سلامت کشور مشکلات جدی ایجاد میکند.
کاهش ۵۰ درصدی مراجعات بیماران به پزشکان متخصص
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز، با اشاره به افزایش هزینههای درمان و کاهش توان اقتصادی مردم، گفت: کاهش قدرت خرید خانوارها موجب شده است سهم سلامت از سبد هزینهای مردم کاهش یابد و در نتیجه، مراجعات بیماران بهویژه به پزشکان متخصص به شکل قابل توجهی کم شود.
دیدبان با بیان اینکه موضوع هزینههای درمان تنها به ویزیت پزشکان محدود نمیشود، اظهار کرد: قیمت ویزیتها، دارو، آزمایش و بهطور کلی هزینههای درمان افزایش پیدا کرده است و در شرایط فعلی، بخش بیشتری از سبد درآمدی مردم به تأمین هزینههای خوراک اختصاص پیدا کرده و سبد سلامت آنها سبکتر شده است.
وی افزود: بنابراین مراجعات به پزشکان، بهویژه متخصصان، کاهش پیدا کرده و همین موضوع باعث شده است پزشکان نتوانند هزینههای خود را تأمین کنند و با مشکلاتی مواجه شوند.
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز در پاسخ به این پرسش که میزان کاهش مراجعات بیماران نسبت به سالهای گذشته چقدر بوده است، گفت: حداقل ۵۰ درصد از بیماران و مراجعاتی که پیش از این به پزشکان مراجعه میکردند، کاهش پیدا کرده است. بخشی از مردم به سیستمهای دولتی مراجعه میکنند که هزینههای کمتری دارد و همین موضوع بار مراجعات به مراکز دولتی را افزایش داده است و بخشی دیگر نیز اساساً مراجعه نمیکنند.
دیدبان اردکانی درباره وضعیت پزشکان و مشکلاتی که در این شرایط با آن مواجه هستند، بیان کرد: به هر حال پزشکان هم با مشکلاتی مواجه شدهاند و در آخرین آمارها، موضوع خودکشی و مهاجرت در میان آنها نیز متأسفانه افزایش پیدا کرده است. افرادی که توانستهاند مهاجرت کنند، تعدادشان زیاد است و تعداد زیادی نیز در حال فراهم کردن مقدمات مهاجرت هستند و بقیه هم مانند سایر اقشار جامعه، همه چیز را تحمل میکنند و چارهای ندارند.
