بررسی میدانی ایلنا از تأثیر کاهش قدرت خرید بر بازار میوه؛
رکود در اوج فصل برداشت/ میوه فراوان است اما مشتری کم
بازار میوه و ترهبار در حالی روزهای اوج برداشت محصولات تابستانی را پشت سر میگذارد که کاهش قدرت خرید مردم، افزایش هزینههای زنجیره تولید و توزیع و برخی چالشهای اجرایی، رکود کم سابقهای را بر این بازار حاکم کرده است؛ شرایطی که به گفته فعالان این صنف از باغهای کشاورزی تا میدانهای میوه و سفره خانوارها را تحت تاثیر قرار داده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا از البرز، هنوز آفتاب به میانه آسمان نرسیده، اما بسیاری از حجرههای میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج برخلاف سالهای گذشته، آن شلوغی همیشگی را ندارند. صندوقهای میوه روی هم چیده شدهاند؛ هندوانه و خربزه در حجم بالا عرضه میشود و جعبههای هلو، زردآلو، گیلاس و آلو نیز در انتظار مشتری است. آنچه بیش از هر چیز به چشم میآید، نه کمبود محصول، بلکه کاهش خریدار است.
به گفته فروشندگان میدان میوه و ترهبار کرج در روزهایی که بار فراوان است، بازار از رونق فاصله گرفته است. فروشندگان میگویند تعداد مشتریان نسبت به ماههای گذشته کاهش یافته و بسیاری از خریداران، پس از مقایسه قیمتها، خرید خود را محدود میکنند. در برخی واحدهای صنفی نیز میوههایی که چند روز از عرضه آنها گذشته و با قیمت پایینتری فروخته میشوند، بیش از گذشته مورد توجه مشتریان قرار گرفتهاند؛ نشانهای از تغییر الگوی خرید در پی کاهش قدرت خرید خانوارها.
رکود این روزهای بازار میوه را نمیتوان تنها با قیمتها توضیح داد. پشت هر صندوق میوهای که فروش نمیرود، زنجیرهای از دغدغهها قرار دارد؛ از کشاورزی که ماهها برای به ثمر رسیدن محصولش هزینه کرده، تا رانندهای که بار را جابهجا میکند، بارفروشی که باید پیش از فساد محصول آن را به فروش برساند، میوهفروشی که با کاهش مشتری روبهرو شده و در نهایت خانوادهای که خرید میوه را در اولویتهای پایینتر سبد هزینه خود قرار داده است.
گفتوگوهای اختصاصی ایلنا با شهروندان، بارفروشان و فعالان این صنف نشان میدهد کاهش قدرت خرید خانوارها، افزایش هزینههای تولید و حملونقل و برخی چالشهای اجرایی، زنجیره تأمین میوه را از باغ تا سفره تحت تأثیر قرار داده است؛ به گفته نائبرئیس اتحادیه میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج، در هفتههای اخیر ورودی بار به این میدان حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته و در صورت تداوم این شرایط، احتمال افت ۵۰ درصدی آن نیز وجود دارد.
میوه از سبد خرید بسیاری از خانوادهها کنار رفته است
آنچه این روزها در بازار میوه بیش از هر چیز خودنمایی میکند، فقط افزایش قیمتها نیست؛ بلکه تغییر رفتار خریداران است. بسیاری از شهروندان میگویند در شرایطی که بخش عمده درآمد خانوار صرف هزینههایی مانند اجاره مسکن، درمان، قبوض و اقلام ضروری میشود، خرید میوه دیگر مانند گذشته در اولویت نیست.
در این ارتباط یکی از بازنشستگان کرجی در گفتوگو با ایلنا میگوید: با حقوقی که میگیریم، بعد از پرداخت اجاره خانه و هزینههای زندگی، دیگر پول چندانی برای خرید میوه باقی نمیماند. اگر هم بخریم، به اندازه یکی دو وعده است، نه مثل گذشته که همیشه در خانه میوه داشتیم.
یک کارگر ساختمانی نیز به ایلنا گفت: قبلاً برای بچهها چند نوع میوه میخریدیم، اما حالا بیشتر خریدها محدود شده است. اول باید نان، برنج و مایحتاج اصلی را تهیه کنیم، اگر چیزی از درآمد باقی ماند، آن وقت سراغ میوه میرویم.
بررسی میدانی خبرنگار ایلنا از چند میوهفروشی در کرج نیز نشان میدهد بخشی از مشتریان، به جای میوههای تازهتر، سراغ میوههایی میروند که چند روز از عرضه آنها گذشته و به دلیل ظاهر نامناسبتر، با قیمت پایینتری عرضه میشوند. فروشندگان میگویند این انتخاب، بیش از آنکه ناشی از سلیقه باشد، نتیجه محدودیت بودجه خانوارهاست.
این تغییر الگوی خرید، تنها بر سفره مردم اثر نگذاشته است؛ بلکه به گفته فعالان بازار، تمام حلقههای زنجیره تأمین و توزیع میوه را با رکود روبهرو کرده است.
بار هست، اما بازار نیست
علی، یکی از بارفروشان قدیمی میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به شرایط این روزهای بازار گفت: بازار تهران هم مشتری ندارد، از کرج و شهرهای دیگر چه انتظاری داریم؟
وی با بیان اینکه بازار میوه در هفتههای اخیر با رکود کمسابقهای روبهرو شده است، افزود: وضعیت میدان میوه و ترهبار کرج هم خوب نیست و حجم زیادی از بار روی دست فروشندگان مانده است؛ اتفاقی که تا امروز کمتر سابقه داشته است.
این بارفروش ادامه داد: انواع میوه با کیفیت و تنوع بالا در بازار وجود دارد، اما انتظار بازار خوب را نداریم. مشکل کمبود بار نیست، مشکل این است که مردم توان خرید ندارند. این روزها تقریباً همه کسبه از کسادی بازار گلایه دارند.
وی با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها اظهار کرد: کارمند، کارگر و بازنشستهای که ماهانه ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان درآمد دارد، به سختی از پس هزینههای ضروری زندگی برمیآید. طبیعی است که در چنین شرایطی خرید میوه هم کاهش پیدا کند.
این فعال بازار میوه و ترهبار گفت: بازار ما هنوز به دلیل اینکه با خوراک مردم سروکار دارد، نسبت به خیلی از مشاغل وضعیت بهتری دارد، اما همین بازار نسبت به گذشته کساد شده است. اگر کاسبی ما نچرخد، کسبوکار راننده، باربر، کشاورز و خیلی از مشاغل دیگر هم آسیب میبیند.
وی با اشاره به فسادپذیر بودن محصولات باغی افزود: گرمای هوا باعث میشود ضایعات میوه بیشتر شود. بعضی از صاحبان بار حاضر نیستند محصولشان را با قیمت پایینتر بفروشند و ترجیح میدهند آن را دور بریزند، هرچند در نهایت زیان بیشتری متحمل میشوند. البته بخشی از این موضوع به بدحسابی برخی خریداران برمیگردد که سرمایه فروشنده را برای مدت طولانی درگیر میکند.
«از باغ تا میدان» وقتی محصول باید همان روز فروخته شود
مهدی مرکدی، بارفروش حجره ۱۳۴ میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج که سالهاست کشاورز است و بخشی از محصولات خود را بدون واسطه، عرضه میکند به ایلنا گفت: کاهش قدرت خرید مردم، افزایش حجم عرضه برخی محصولات و فسادپذیر بودن میوههای تابستانی از مهمترین عوامل رکود بازار میوه در حال حاضر است.
وی با اشاره به افزایش عرضه میوههای سردرختی گفت: ورود همزمان محصولات باغی از مناطق مختلف کشور باعث شده حجم میوه در بازار افزایش پیدا کند و قیمت بسیاری از اقلام کاهش یابد. به عنوان نمونه، قیمت گیلاس که تا چندی پیش حدود ۳۵۰ هزار تومان بود، اکنون در برخی معاملات به حدود ۱۵۰ هزار تومان رسیده، اما با وجود این کاهش قیمت، بازار همچنان با کمبود مشتری روبهروست.
مرکدی افزود: هندوانه، خربزه و دیگر محصولات از استانهای مختلف همزمان وارد بازار شدهاند و عرضه میوه رو به افزایش است، اما از سوی دیگر قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و گرمای هوا نیز باعث میشود میوهها سریعتر کیفیت خود را از دست بدهند. میوه کالایی نیست که بتوان آن را برای مدت طولانی نگه داشت؛ ناچاریم آن را همان روز به فروش برسانیم.
وی با تشریح تفاوت شرایط نگهداری انواع محصولات باغی اظهار کرد: برخی میوهها مانند سیب، موز و انبه امکان نگهداری در سردخانه را دارند و تولیدکننده میتواند زمان عرضه را مدیریت کند، اما میوههایی مانند گیلاس، زردآلو، آلو و هلو چنین شرایطی ندارند. نگهداری این محصولات هزینهبر است و حتی در صورت نگهداری نیز بخشی از کیفیت خود را از دست میدهند؛ بنابراین فروش آنها باید در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود.
وقتی اولویت خانوادهها تغییر میکند
این بارفروش و کشاورز در ادامه با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی بر الگوی مصرف خانوارها گفت: در دورههایی که مردم با فشار اقتصادی روبهرو هستند، طبیعی است که اولویت خرید تغییر کند. خانوادهها ابتدا نان، برنج و کالاهای ضروری را تهیه میکنند و در بسیاری از موارد، مصرف میوه از سبد خریدشان حذف یا بسیار محدود میشود.
وی افزود: در ماههای اخیر، شرایط خاص اقتصادی و پیامدهای ناشی از جنگ نیز بر بازار اثر گذاشته و علاوه بر کاهش قیمت برخی محصولات، میزان خرید را نیز کاهش داده است.
«اختلال بانکی» مشکلی که فقط بانک نبود
مرکدی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایلنا به مشکلات ناشی از اختلال در شبکه بانکی اشاره کرد و گفت: بازار میوه و ترهبار به تسویهحسابهای لحظهای وابسته است. وقتی اطلاعرسانی و انتقال وجه با اختلال مواجه میشود، فروشنده نمیداند چه مبلغی به حسابش واریز شده و همین موضوع باعث سردرگمی کسبه میشود.
وی ادامه داد: در روزهای اختلال شبکه بانکی، برخی مشتریان از خرید منصرف شدند. حتی بارهایی که فروخته شده بود، به دلیل امکانپذیر نبودن تسویهحساب، روی دست فروشنده ماند. برای نمونه، محمولهای از گوجهفرنگی که قرار بود همان روز تحویل مشتری شود، به دلیل وقفه در عملیات بانکی، در میدان باقی ماند.
به گفته این فعال بازار، شبکه توزیع میوه زنجیرهای از مشاغل را دربرمیگیرد؛ از کارگر مزرعه و بارچین گرفته تا راننده، بارفروش و خردهفروش، و اختلال در هر بخش، کل این چرخه را تحت تأثیر قرار میدهد.
کشاورزی که میان هزینههای تولید و ریسک بازار گرفتار شده است
مرکدی با اشاره به مشکلات تولیدکنندگان گفت: کشاورز برای به ثمر رسیدن محصول، ماهها با کمآبی، افزایش قیمت کود، بذر، دستمزد کارگر و هزینههای تولید دستوپنجه نرم میکند. اگر در زمان برداشت محصول نیز با مشکلاتی مانند اختلال در شبکه بانکی، کاهش تقاضا یا سایر بحرانها مواجه شود، عملاً بخش بزرگی از سرمایه و زحماتش از بین میرود.
وی همچنین با اشاره به خسارتهای سالهای اخیر افزود: اعتصاب رانندگان در سالهای گذشته نیز زیانهای سنگینی به تولیدکنندگان وارد کرد و هنوز هم برخی کشاورزان با بدهیهای ناشی از آن دوران روبهرو هستند. امروز دیگر فرصت آزمون و خطا وجود ندارد؛ یک تصمیم اشتباه یا یک اختلال در بازار میتواند زندگی یک تولیدکننده را تحت تأثیر قرار دهد.
«عوارض حمل بار» دغدغهای که فعالان بازار از آن میگویند
در کنار کاهش قدرت خرید مردم و افزایش هزینههای تولید، فعالان میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج معتقدند برخی تصمیمات اجرایی نیز بر روند تأمین و توزیع محصولات اثر منفی گذاشته است.
مسعود کیاپاشا، نائبرئیس اتحادیه میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به شرایط هفتههای اخیر اظهار کرد: فضای اقتصادی کشور و تحولات منطقه، بر رونق بسیاری از کسبوکارها اثر گذاشته و بازار میوه و ترهبار نیز از این شرایط مستثنا نیست، اما با وجود همه این مشکلات، در طول جنگ ۱۲ روزه حتی یک روز هم فعالیت میدان مرکزی متوقف نشد و فعالان این مجموعه تلاش کردند چرخه تأمین و توزیع میوه و صیفیجات بدون وقفه ادامه پیدا کند.
وی یکی از مهمترین دغدغههای فعالان این صنف را نحوه اجرای مصوبه دریافت عوارض از خودروهای حمل بار عنوان کرد و گفت: اعتراض همکاران بیش از آنکه متوجه اصل قانون باشد، به شیوه اجرای آن است. در کرج علاوه بر هزینه ورودی، برای ماندگاری خودروها در میدان نیز هزینه ساعتی دریافت میشود؛ در حالی که به گفته فعالان این صنف، چنین رویهای در بسیاری از کلانشهرهای دیگر اجرا نمیشود.
کیاپاشا افزود: رانندهای که از صدها کیلومتر دورتر بار حمل میکند، وقتی با هزینههای اضافی روبهرو شود، ممکن است مقصد دیگری را برای تخلیه بار انتخاب کند. اگر این روند ادامه پیدا کند، ورودی بار به کرج کاهش مییابد و در نهایت، بازار استان و حتی استانهایی که بخشی از نیاز خود را از این میدان تأمین میکنند، تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
وی با تأکید بر اینکه این موضوع از مهمترین دغدغههای فعالان میدان مرکزی است، گفت: اگر هزینههای اضافی باعث شود رانندگان ترجیح دهند بار خود را به میادین دیگر منتقل کنند، نخستین نتیجه آن کاهش عرضه در کرج خواهد بود؛ موضوعی که در نهایت میتواند بر قیمتها و دسترسی مصرفکنندگان به محصولات نیز اثر بگذارد.
بازاری که با عرضه و تقاضا تنظیم میشود
نائبرئیس اتحادیه میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج با اشاره به سازوکار قیمتگذاری در این بازار گفت: بازار میوه بیش از هر کالای دیگری تابع عرضه و تقاضاست. اگر به جای ورود روزانه صدها تن محصول، میزان عرضه کاهش پیدا کند، طبیعی است که قیمتها نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت.
وی افزود: برآورد ما این است که در صورت تداوم این شرایط، میزان ورودی بار به میدان میتواند تا ۵۰ درصد کاهش یابد؛ موضوعی که نه به سود کشاورز است، نه بارفروش و نه مصرفکننده.
کیاپاشا ادامه داد: هرچه عرضه در میدان بیشتر باشد، امکان مدیریت قیمتها نیز بیشتر خواهد بود. کاهش ورود بار، در نهایت تعادل بازار را بر هم میزند و این موضوع بیش از همه بر مصرفکننده اثر خواهد گذاشت.
هزینههایی که پیش از رسیدن میوه به سفره مردم پرداخت میشود
وی با اشاره به افزایش هزینههای تولید و توزیع گفت: امروز قیمت سبدهای بستهبندی، کرایه حمل، دستمزد کارگران، نهادههای کشاورزی، کود، هزینه بارگیری و بسیاری از هزینههای جانبی نسبت به سالهای گذشته افزایش قابل توجهی داشته است؛ هزینههایی که پیش از رسیدن میوه به دست مصرفکننده، به قیمت تمامشده محصول اضافه میشود.
کیاپاشا تأکید کرد: بخش قابل توجهی از افزایش قیمت میوه، ارتباطی با سود کشاورز یا بارفروش ندارد و ناشی از رشد هزینههایی است که در طول زنجیره تولید، حمل و عرضه، ایجاد میشود.
تأکید بر تعامل برای رفع مشکلات
نائبرئیس اتحادیه میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج با تأکید بر اینکه اتحادیه به دنبال حل مسائل از مسیر تعامل است، گفت: هدف ما تقابل با مدیریت شهری کرج یا سازمان میادین نیست. خوشبختانه در ماههای اخیر گفتوگوهای خوبی با مسئولان انجام شده و امیدواریم با ادامه این تعامل، بخشی از دغدغههای فعالان این صنف برطرف شود.
وی همچنین با قدردانی از اقدامات انجامشده برای بهبود وضعیت خدمات شهری در میدان مرکزی افزود: در حوزه نظافت و مدیریت پسماند، با همکاری مدیریت سازمان میادین اقدامات مؤثری انجام شده و امیدواریم سایر مشکلات نیز با همین رویکرد و از مسیر گفتوگو و همکاری حلوفصل شود.
رکودی که فقط بازار میوه را تهدید نمیکند
آنچه این روزها در میدان مرکزی میوه و ترهبار کرج دیده میشود، صرفاً رکود یک بازار نیست؛ بلکه نشانهای از اختلال در زنجیرهای است که از باغهای تولیدکنندگان آغاز میشود، از رانندگان، باربران، میدانهای میوه و مغازههای سطح شهر عبور میکند و در نهایت به سفره خانوادهها میرسد.
فعالان این بازار معتقدند کاهش قدرت خرید مردم، افزایش هزینههای تولید، حملونقل، بستهبندی و دیگر هزینههای جانبی، در کنار برخی چالشهای اجرایی، حلقههای این زنجیره را همزمان تحت فشار قرار داده است؛ زنجیرهای که اگر یکی از حلقههای آن آسیب ببیند، پیامدهای آن تنها متوجه یک صنف نخواهد بود.
بار هست، اما خرید کمتر شده است
مشاهدات میدانی خبرنگار ایلنا نیز روایت فعالان بازار را تأیید میکند. در میدان مرکزی، صندوقهای میوه روی هم چیده شدهاند، حجم عرضه بسیاری از محصولات بالاست و هندوانه، خربزه و دیگر صیفیجات در مقایسه با میوههای حساستر، فرصت بیشتری برای فروش دارند؛ اما در مقابل، رفتوآمد خودروهای خرید نسبت به گذشته کمتر شده و بسیاری از بارفروشان از باقی ماندن بخشی از محصولات خود تا پایان روز سخن میگویند.
در سطح شهر نیز شرایط تفاوت چندانی ندارد. برخی فروشندگان میگویند مشتریان بیش از گذشته به دنبال خرید میوههایی هستند که چند روز از عرضه آنها گذشته و با قیمت پایینتری فروخته میشوند؛ تغییری که از نگاه آنان، بیش از هر چیز ریشه در کاهش قدرت خرید خانوارها دارد.
«از باغ تا سفره» زنجیرهای که نیازمند حمایت است
در گفتوگوهای اختصاصی خبرنگار ایلنا با شهروندان، بارفروشان، کشاورزان و مسئولان صنفی، اگرچه هر کدام از زاویهای متفاوت به مشکلات بازار نگاه میکنند، اما یک نقطه مشترک در میان همه آنها دیده میشود؛ اینکه رکود بازار میوه تنها به یک گروه یا یک مقطع زمانی محدود نیست و برای عبور از آن، باید همه حلقههای زنجیره تولید، حمل، توزیع و مصرف همزمان دیده شوند.
بازار میوه، بازاری نیست که بتوان محصول آن را برای مدت طولانی نگه داشت. هر روزی که بخشی از بار به فروش نرسد، احتمال کاهش کیفیت و افزایش ضایعات بیشتر میشود؛ زیانی که تنها متوجه فروشنده نیست و از کشاورز تا مصرفکننده، همه را درگیر میکند.
شاید امروز، بیش از آنکه دغدغه فعالان این بازار فروش بیشتر باشد، حفظ تعادل زنجیرهای است که با معیشت هزاران خانواده گره خورده؛ زنجیرهای که سلامت آن، هم به رونق تولید وابسته است و هم به توان خرید مردم.
گزارش: معصومه امینزاده
