در گفت و گو با ایلنا مطرح شد؛
محرم در آذربایجانغربی، مراسمی فراتر از سوگواری/فرهنگ عاشورا ستون هویت مذهبی و همبستگی اجتماعی است
پژوهشگر و مردمشناس میراث فرهنگی آذربایجان غربی با تشریح ابعاد فرهنگی و اجتماعی آیینهای محرم در آذربایجانغربی گفت: مراسم عاشورایی در این استان تنها مناسکی برای سوگواری نیست، بلکه بستری برای بازتولید هویت مذهبی، تقویت سرمایه اجتماعی، انتقال ارزشهای اخلاقی و تحکیم همبستگی جمعی به شمار میرود.
حسن سپهرفر، در گفت و گو با خبرنگار ایلنا، اظهار کرد: واقعه عاشورا طی قرنها از یک رخداد تاریخی فراتر رفته و به فرهنگی عمومی در میان مسلمانان تبدیل شده است، فرهنگی که جلوههای آن را میتوان در نوحهخوانی، دستههای عزاداری، سینهزنی، زنجیرزنی، تعزیه، علمگردانی، نذر و احسان مشاهده کرد.
وی با اشاره به اینکه مردم آذربایجانغربی از روزهای پایانی ذیالحجه به استقبال محرم میروند، افزود: آمادهسازی مساجد، سیاهپوش کردن فضاهای عمومی، ساماندهی هیئتها و آمادهسازی نذورات بخشی از مناسکی است که پیش از آغاز محرم در شهرها و روستاهای استان شکل میگیرد.
انسجام هیئتها در سایه مدیریت سنتی دستهباشیها
این پژوهشگر و مردمشناس یکی از جلوههای مهم فرهنگ عاشورایی در استان را نقش سنتی «دستهباشیها» و سردستههای هیئتها دانست و گفت: این افراد که معمولاً از میان معتمدان و پیشکسوتان انتخاب میشوند، مسئولیت هماهنگی، نظم و اداره مراسم عزاداری را برعهده دارند و نقش مهمی در تداوم آیینهای مذهبی ایفا میکنند.
سپهرفر با بیان اینکه آیینهای عاشورایی بازتولید نمادین واقعه کربلا هستند، ادامه داد: روضهخوانی، تعزیه و دیگر مناسک محرم علاوه بر روایت حماسه حسینی، مفاهیمی همچون ایثار، ظلمستیزی، وفاداری و مقاومت را به نسلهای مختلف منتقل میکنند.
زیر پرچم حسین (ع)، مرزهای اجتماعی رنگ میبازند
وی یکی از مهمترین کارکردهای این آیینها را ایجاد وفاق اجتماعی عنوان کرد و افزود: در روزهای تاسوعا و عاشورا، مرزهای اقتصادی و اجتماعی کمرنگ میشود و حضور مردم در هیئتها، موکبها و آیینهای جمعی، فضایی از همدلی، مشارکت و مسئولیت اجتماعی ایجاد میکند.
به گفته این مردمشناس، فرهنگ نذر و احسان در محرم نیز تنها یک عمل خیرخواهانه نیست، بلکه بازتابی از مفاهیم عاشورایی و یادآور ایثار و همدلی است، فرهنگی که در کنار کمک به نیازمندان، روحیه مشارکت و تعلق اجتماعی را تقویت میکند.
جوانان و نوجوانان، ادامهدهندگان فرهنگ عاشورا
سپهرفر همچنین بر نقش تربیتی مراسم عاشورایی تأکید کرد و گفت: حضور کودکان و نوجوانان در این آیینها، زمینه انتقال مفاهیم اخلاقی همچون احترام، همدردی، ایستادگی و مسئولیتپذیری را فراهم میکند.
وی خاطرنشان کرد: اهمیت و غنای فرهنگی آیینهای عاشورایی موجب ثبت «تعزیه؛ شبیهخوانی واقعه عاشورا» و «آیینهای علمگردانی» در فهرست میراث ناملموس کشور شده و تعزیه نیز در ادامه در فهرست میراث ناملموس جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
