در گفتوگو با ایلنا مطرح شد؛
نقش حیاتی لایروبی رودخانهها در کاهش خسارات سیلاب؛ گلستان نیازمند اعتبارات فوری
بیتوجهی به لایروبی رودخانهها، خطر بازگشت سیلابهای ویرانگر به گلستان
با وجود مدیریت موفق سیلابهای اخیر از طریق سدهای استان گلستان، کارشناسان هشدار میدهند که در صورت لایروبی نشدن رودخانهها و تأمین نشدن اعتبارات لازم در سال جاری، احتمال تکرار سیلابهای ویرانگر گذشته همچنان جدی است. سیلابهایی که پیشتر خسارات سنگین به زیرساختها، اراضی کشاورزی و سکونتگاههای انسانی وارد کرده بود.
به گزارش خبرنگار ایلنا از گرگان، استان گلستان در دههای گذشته، شاهد سیلابهای مخربی بوده است که خسارات سنگین جانی و مالی به زیرساختها، اراضی کشاورزی و سکونتگاههای انسانی وارد کرد. تجربه آن حوادث تلخ، امروز به عنوان یک هشدار جدی، ضرورت اجرای طرحهای پیشگیرانه را بیش از پیش نمایان کرده است.
در همین راستا، سدهای استان در بارشهای اخیر نه تنها به عنوان مخزن ذخیره آب، بلکه در نقش «سیلگیر» ایفاگر نقشی مهم و حیاتی بودند. با ذخیرهسازی بهموقع سیلاب در مخازن سدها، نقطه اوج سیلابهای ناگهانی شکسته و جریان آب به صورت مدیریتشده در رودخانهها هدایت شد. همچنین با انجام رهاسازیهای کنترلشده از سدها، از وارد آمدن خسارات گسترده به پاییندست و مناطق مسکونی جلوگیری به عمل آمد.
این اقدام علاوه بر تأمین نیاز بخش کشاورزی در فصل گرما و کمک به پایداری منابع آب، مانع از وقوع خسارات ناشی از سیلاب شد. به بیان دیگر، همافزایی میان مدیریت سدها، پایش لحظهای بارشها و کنترل جریان رودخانهها باعث شد با وجود بارشهای سنگین، کمترین تهدید متوجه سکونتگاههای انسانی و اراضی کشاورزی شود.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که اتکای صرف به سدها کافی نیست و در صورت بیتوجهی به وضعیت بستر و حریم رودخانهها، خطر تشدید سیلاب در سالهای آینده همچنان وجود خواهد داشت. انباشت رسوبات، کاهش ظرفیت عبور سیلاب، ساختوسازهای غیرمجاز در حریم و بستر رودخانهها و تجاوز به مسیر طبیعی جریان آب از جمله عواملی است که میتواند در زمان بارشهای شدید، شدت خسارات را افزایش دهد.
بر همین اساس، لزوم اجرای طرحهای لایروبی رودخانههای استان گلستان در سال جاری، به عنوان یک ضرورت حیاتی مطرح شده است؛ ضرورتی که تحقق آن، نیازمند تخصیص اعتبارات کافی و بهموقع است. مسئولان استانی و کارشناسان حوزه آب و منابع طبیعی معتقدند تأمین این اعتبارات، نه به عنوان هزینه، بلکه به عنوان «سرمایهگذاری برای پیشگیری از بحران» باید در دستور کار قرار گیرد.
اگر امروز برای لایروبی رودخانهها، ساماندهی بستر و حریم، اصلاح نقاط حادثهخیز و تقویت زیرساختهای حفاظتی منابع مالی کافی اختصاص نیابد، ممکن است در آینده نهچندان دور، دوباره شاهد تکرار سیلهای ویرانگر گذشته در استان باشیم؛ سیلابهایی که تجربه آن نشان داده، خسارات ناشی از آنها بسیار بیشتر از هزینههای پیشگیرانه خواهد بود.
کارشناسان تأکید میکنند با تکمیل زنجیره مدیریت سیلاب، شامل لایروبی و ساماندهی رودخانهها، مدیریت اصولی سدها، کنترل ساختوساز در حریم رودخانه و ارتقای آگاهی عمومی، میتوان زمینه را برای کاهش خطرپذیری استان گلستان در برابر سیلاب و حفاظت بهتر از جان و مال شهروندان فراهم کرد.
ایرج حیدریان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان گلستان درگفت وگو با ایلنا، با اشاره به وضعیت مطلوب ذخایر آبی استان اعلام کرد: با مدیریت صحیح و رهاسازیهای کنترلشده توانستیم از وقوع خسارات گسترده جلوگیری کرده و تاکنون بیش از ۵۷ میلیون مترمکعب آب را در مخازن سدهای استان ذخیره کنیم. در حال حاضر نیز سدهای گلستان با حداکثر توان عملیاتی در حال آبگیری و ارائه خدمت هستند.
حیدریان با تشریح استراتژی مدیریت سیلاب افزود: با برنامهریزی دقیق، بخش عمدهای از روانآبهای فصلی در سدهای بوستان، گلستان، وشمگیر، نگارستان، کوثر، شهید ایمری، شهید قربانی، شهید دستغیب، اینچهبرون و همچنین تالابهای استان ذخیرهسازی شد. این اقدام علاوه بر تأمین نیاز بخش کشاورزی در فصل گرما، مانع از وقوع خسارات ناشی از سیلاب شد.
مدیرعامل آب منطقهای گلستان با اشاره به وضعیت کنونی ذخایر سدها گفت: در حال حاضر مجموع حجم آب موجود در مخازن سدهای بزرگ استان به بیش از ۱۱۰ میلیون مترمکعب رسیده که معادل آبگیری ۴۵ درصدی ظرفیت آنهاست؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته برخی از این مخازن حتی خشک بودند.
حیدریان با تشریح وضعیت رودخانههای استان بیان کرد: برای جلوگیری از بروز سیلابهای مخرب، ضروری است هر سه سال یکبار حدود ۱۸۰۰ کیلومتر از مجاری آبی استان لایروبی شود. این موضوع به معنای نیاز سالانه به لایروبی ۶۰۰ کیلومتر رودخانه است. او مجموع طول رودخانههای استان از سرشاخهها تا انتهای حوضههای آبریز را بیش از ۳۲۰۰ کیلومتر دانست و افزود: مدیریت این حجم گسترده از رودخانهها بدون برنامهریزی دقیق و اعتبارات مستمر ممکن نیست.
وی با اشاره به کمبود منابع مالی اظهار داشت: برای انجام لایروبی سالانه ۶۰۰ کیلومتر رودخانه، به ۲۵۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم؛ اما به دلیل تخصیص ناکافی منابع، سال گذشته تنها توانستیم ۹۰ کیلومتر را لایروبی کنیم، یعنی کمتر از ۱۵ درصد نیاز واقعی.
مدیرعامل آب منطقهای گلستان با انتقاد از انباشت کارهای انجامنشده در سالهای گذشته گفت: برای بازگرداندن ایمنی به رودخانههای استان، در صورت تأمین اعتبار باید از همین امسال انجام لایروبی ۱۳۰۰ کیلومتر را برای سال ۱۴۰۵ هدفگذاری کنیم تا عقبماندگیها جبران شود.
او همچنین از انعقاد ۲۳ قرارداد جدید برای لایروبی و ساماندهی رودخانهها خبر داد و افزود: در سال گذشته با پیگیری مجمع نمایندگان استان و شرکت آب منطقهای، ۳۰ میلیارد تومان از محل اعتبارات مدیریت بحران مصوب شد که از این محل ۱۱ قرارداد برای لایروبی ۶۰ کیلومتر و ۱۲ قرارداد دیگر از اعتبارات استانی برای لایروبی ۴۵ کیلومتر منعقد شده و عملیات اجرایی آنها آغاز شده است.
حیدریان در پایان تصریح کرد: علاوه بر لایروبی، رودخانههای استان در ۱۰ کیلومتر از نقاط بسیار حساس نیازمند احداث دیوارههای حفاظتی و کفبند هستند. اجرای این پروژهها به ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و با روند فعلی تخصیص بودجه، با محدودیتهای جدی مواجه هستیم.
