در گفتوگو با ایلنا مطرح شد:
نابودی بخش قابل توجهی از باغات انار ساوه در پی خشکسالیهای اخیر
هر هکتار باغ انار مستقیماً بقای اقتصادی یک خانواده را تضمین میکند
یک کارشناسی ارشد اقتصاد گفت: شهرستان ساوه به عنوان یکی از کهنترین شهرهای کشور سابقهای دیرین در حوزه باغداری و به ویژه در باغداری انار دارد. انار در این شهر صرفاً نه یک محصول کشاورزی، بلکه بنیان فرهنگ، رسوم بوده و از بُعد اقتصادی، تکیهگاه معیشت هزاران خانوار است. انار به عنوان نماد باغداری و فرهنگ شهر ساوه، سالیان متمادی یکی از عناصر آیینی و هویت بصری و برند شهری ساوه بوده است.
علی یوسفیدیبا در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، افزود: ظرفیت انار شهرستان ساوه به عنوان یک شاخصه مهم فرهنگی و اقتصادی، گاه به دلیل غلبه نگاه صنعتی در سیاستگذاریهای محلی، کمتر از حد لازم مورد توجه قرار گرفته است. باید این نکته را در نظر داشت که بیتوجهی به کشاورزی و اتکا به صنعت باعث میشود اقتصاد شهر ساوه نسبت به رکودهای صنعتی آسیبپذیر شود. این در حالی است که وجود 2 پایه «صنعت» و «کشاورزی» تعادل ایجاد میکند.
وی به تکبُعدی شدن اقتصاد و در نتیجه بحران پنهان پشت دیوارهای صنعت اشاره کرده و در این خصوص ادامه داد: نابودی باغات به معنای وابستگی کامل شهر به اقتصاد صنعتی، افزایش ریسک بیکاری در زمان رکود صنعت، کاهش تنوع اقتصادی و افزایش فشار بر مدیریت شهری است. با از بین رفتن باغات، مهاجرت روستایی به شهر بیشتر میشود، فشار بر خدمات شهری و زیرساختها افزایش مییابد و در بلندمدت هزینههای حمایتی دولت افزایش مییابد.
نابودی بخش قابل توجهی از باغات انار ساوه در پی خشکسالیهای اخیر
این کارشناسی ارشد اقتصاد اظهار داشت: خشکسالیهای اخیر موجب نابودی بخش قابل توجهی از باغات انار ساوه شده است. خشکسالی و نابودی باغات انار تنها یک مشکل کشاورزی نیست، بلکه یک مسئله اقتصادی و اجتماعی و هویتی برای شهر ساوه است. خشکسالی نه تنها یک بحران زیستمحیطی، بلکه یک بحران در بخش اشتغال، معیشت و ساختاری برای اقتصاد این شهر است. تجربه نشان داده که بیتوجهی به باغات انار میتواند پیامدهای بلندمدت ایجاد کند.
یوسفیدیبا به تأثیرات منفی خشکسالیها بر حوزه گردشگری اشاره داشته و در این خصوص تصریح کرد: گردشگری مرتبط با انار شامل بازدید از باغات، تجربه برداشت، فروش محصولات محلی، اقامت بومگردی و در سالهای اخیر شامل بازدید از جشنواره انار بوده است. اما کاهش باغات انار بر اثر خشکسالی باعث کاهش انگیزه سفر، رکود خدمات محلی و افت درآمد کسبوکارهای خرد میشود. خشکسالی باغات انار به مثابه زدن چوب بر تن نحیف گردشگری است.
وی به برآورد خسارتهای وارد شده با باغات انار از بُعد گردشگری اشاره کرده و در این رابطه بیان داشت: حتی اگر هر هکتار باغ انار فقط سالانه یک میلیون تومان گردش مالی غیرمستقیم گردشگری ایجاد کند، سالانه 2.5 میلیارد تومان، از محل خسارات ناشی از خشکسالی از اقتصاد شهر ساوه رخت بربسته است. در واقعیت، این عدد احتمالاً بیشتر از میزان برآورد شده است، اما همین برآورد محافظهکارانه نیز قابل تأمل است و باید برای آن چارهای اندیشیده شود.
هر هکتار باغ انار مستقیماً بقای اقتصادی یک خانواده را تضمین میکند
این کارشناسی ارشد اقتصاد برآورد خسارات در بخش اشتغال و معیشت خانوارها پرداخته و تأکید کرد: بر اساس محاسبات و به طور متوسط چنانچه محصول هر هکتار باغ انار برابر با 15 تن یا 1000 کیلو و اگر قیمت متوسط فروش هر کیلو انار توسط باغدار در سال جاری 30 هزار تومان باشد، ارزش اقتصادی محصول هر هکتار باغ انار معادل هزینه سالانه زندگی یک خانوار است. این بدان معناست که هر هکتار باغ انار، مستقیماً بقای اقتصادی یک خانواده را تضمین میکند.
یوسفیدیبا ابراز داشت: بنابراین با این فرضیه واقعی و با توجه به نابودی 2500 هکتار از باغهای انار که در خشکسالی سالهای اخیر روی داده است، میتوان ادعا کرد این خسارت معادل از دست رفتن منبع درآمد 2500 خانوار است. با فرض اینکه میانگین تعداد اعضای خانوار 4 یا 5 نفر باشد جمعیتی حدود 8 تا 10 هزار نفر دچار ناامنی معیشتی مستقیم شده و ارزش کل درآمد از دست رفته برای تمامی خانوارها برابر با 1.125 میلیارد تومان در سال جاری بوده است.
وی اضافه کرد: چنانچه فرض کنیم هر هکتار باغ اشتغال پایدار یک نفر را فراهم کند، در این صورت در اثر خشکسالیهای اخیر به طور مستقیم 2500 شغل از بین رفته است که میتواند سبب افزایش بیکاری، مهاجرت اجباری و اشتغالهای ناپایدار شهری و سایر مسائل اجتماعی شود. اگر ضریب اشتغال بخش کشاورزی در کل اشتغال یک تا 1.5 باشد، میتوان ادعا کرد به طور غیرمستقیم تعداد 2500 الی 3750 شغل مانندحملونقل، بستهبندی، فرآوری، فروش و ... نیز در معرض نابودی یا رکود قرار گرفتهاند.
فرآوری سنتی ستون پنهان اقتصاد خانوار است
این کارشناسی ارشد اقتصاد به موضوع تأثیرات خسارات خشکسالی بر سایر بخشها از جمله فرآوری انار و صنایع تبدیلی این محصول اشاره کرده و گفت: فرآوری سنتی، ستون پنهان اقتصاد خانوار است. به علاوه فرآوری انار در شهر ساوه صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه ریشه در سنتهای چند هزار ساله داشته و بخشی از هویت خانوادگی و فرهنگی شهر بوده و نقش مکمل و حیاتی در اقتصاد معیشتی خانوارها ایفا میکند. باید در نظر داشت که انار فقط یک محصول خام نیست.
یوسفیدیبا به زنجیره اقتصادی انار در شهر ساوه اشاره داشته و افزود: صدها شغل وابسته به آن وجود دارد و صنایعی مانند صنایع فرآوری آب انار، کنسانتره، همچنین سردخانهها، حملونقل، بستهبندی در ادامه زنجیره ارزش انار در حال فعالیت هستند. با خشکسالی و در پی آن کاهش تولید محصولات انار، این صنایع ظرفیت خود را از دست میدهند و برخی حتی تعطیل میشوند. محصولاتی مانند رب انار و شیره انار در بسیاری از خانوارها، نقش جبرانکننده کاهش درآمد خامفروشی را دارند.
وی ادامه داد: بر اساس فرضیههای موجود 25 درصد از محصول انار در شهر ساوه وارد فرآیند فرآوری میشود. بنابراین عددی نزدیک به 9.375 تن انار که سالانه وارد چرخه فرآوری میشده، به دلیل خشکسالی از بین رفته است. این میزان محصول قطعاً با توجه به فرآوریهایی که قابل انجام است، دارای ارزش افزوده بیشتری نیز خواهد بود. با فرض افزایش 1.5 برابری ارزش محصول پس از فرآوری، میتوان ارزش از دست رفته در این بخش را 420 میلیارد تومان برآورد کرد.
1125 میلیارد تومان از ارزش تولیدات انار کاسته شده است
این کارشناسی ارشد اقتصاد اظهار داشت: چنانچه فرض شود هر هکتار سالیانه معادل 15 تن محصول تولید کند، کل تولید از بین رفته معادل 37.500 تن است. اگر ارزش محصول به طور متوسط 30 هزار تومان فرض شود، کل ارزش تولیدات از دست رفته برای یک سال 1125 میلیارد تومان و برای 3 سال که حداقل مدت زمان جانشینی است 3500 میلیارد تومان خواهد شد. بر این اساس میتوان ادعا کرد در سال جاری 1125 میلیارد تومان از ارزش تولیدات انار کاسته شده است.
یوسفیدیبا تصریح کرد: محصول انار را یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی شهر ساوه است. گرچه در بخش ارزش تولیدات از دست رفته، کل خسارات محصول را با قیمتی متوسط برآورد کردیم اما واقعیت آن است که بخش صادرات دارای ارزش افزودهای چند برابری است. تجربه جهانی نشان میدهد که بازگشت به بازار صادراتی حداقل 3 تا 5 سال زمان میبرد و هزینه بازاریابی و اعتمادسازی مجدد میطلبد. در این مدت، رقبای منطقهای جایگزین شدهاند و برند شهر تضعیف میشود.
وی بیان داشت: به خسارات فوق میتوان از بُعد دیگری نیز نگاه کرد و آن اینکه چنانچه هزینههای نگهداری از هر هکتار باغ برابر با 40 درصد ارزش تولیدات آن باشد و همچنین چنانچه هر باغ به مدت زمانی بین 3 الی 5 سال تا رسیدن به بهرهبرداری اقتصادی زمان نیاز داشته باشد، حداقل سرمایهای که در حال حاضر برای جایگزینی این خسارات لازم است مبلغی بین 1350 تا 2200 میلیارد تومان است. این مبلغ جدای از ارزش اولیه درختان است که باید در محاسبات لحاظ شود.
بهینهسازی آبیاری یکی از راهکارهای مؤثر در احیاء باغات انار
این کارشناسی ارشد اقتصاد به ارائه راهکارهایی در ارتباط با جلوگیری از وقوع بحران پرداخته و در این رابطه تأکید کرد: در این راستا با اجرای مجموعهای از راهحلهای علمی و عملی از آبیاری بهینه گرفته تا تقویت درخت، اصلاح باغات، ایجاد صنایع فرآوری، و توسعه گردشگری کشاورزی، نه تنها میتوان بحران را کنترل کرد، بلکه باغات احیا میشود و فرصتهای اقتصادی جدیدی نیز برای شهر ایجاد خواهد شد. در این راستا یکی از راهکارهای سریع و مؤثر، بهینهسازی آبیاری است.
یوسفیدیبا ابراز داشت: استفاده از آبیاری قطرهای کمفشار، نصب آبیاری زیرسطحی و استفاده از مالچ و پوشش خاک برای کاهش تبخیر از مهمترین راهکارهای موجود در این حوزه است و سبب احیاء باغات انار ساوه خواهد شد. پژوهشها نشان داده است که مالچ آلی شامل کاه، چوب خرد شده و یا مالچ پلاستیکی باعث کاهش تبخیر تا ۴۰ درصد، حفظ رطوبت در تمامی فصل، کاهش ترک خوردن خاک و موجب بهبود عملکرد درخت میشود. موضوعی که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
وی اضافه کرد: اصلاح الگوی هرس و کاهش سطح تاج درخت موضوع دیگری است که باید به آن پرداخته شود. در شرایط خشکسالی باید مقدار تاج کاهش یابد تا مصرف آب کم شود، بدون اینکه به باردهی لطمه بخورد. هرس سبک سالانه نیز موجب کاهش شاخههای اضافی و مدیریت سایهپراکنی از مهمترین شیوهها در این بخش است. کشت ارقام مقاوم و بازسازی تدریجی باغات راهکار دیگری است. در برخی مناطق باید به تدریج از پایههای مقاوم به خشکی استفاده شود.
اصلاح تغذیه و استفاده از منابع آبی جایگزین
این کارشناسی ارشد اقتصاد به موضوع اصلاح تغذیه و همچنین تقویت مقاومت درختان اشاره کرده و گفت: اصلاح تغذیه و تقویت مقاومت درختان راهکار دیگری است که باید با جدیت مورد توجه قرار گیرد. استفاده از منابع آبی جایگزین به شرط کسب استانداردهای مورد نظر و رعایت آنها، راهکار دیگری در حوزه احیاء باغات ساوه است. این روشها شامل استفاده از پساب تصفیه شده شهری، آب برگشتی از صنایع و جمعآوری آب باران در مخازن است. البته باید EC و کیفیت آب کنترل شود.
