تاکید بر آمیختگی فلسفه ایران و آلمان در همایش ادبیات و فلسفه استادان ایرانی و آلمانی
استعاره پلی است برای تفکر / استعاره از نوع تجربه است و از نوع عمل نیست / نقشی که استعاره در کنار تشبیه و کنایه میگیرد یکی از اقسام سه گانه مجاز است / استعاره نو در آثار ملاصدرا غوغا میکند.
" هانس فگر " در همایش ادبیات و فلسفه که روز یکشنبه(۱۶ آذر) با حضور استادان فلسفه و ادبیات ایران و آلمان برگزار شد؛ گفت: استعاره هرچه که خلق میکند؛ آنرا اکتشاف میکند و آنچه را کشف میکند؛ خودش خلق میکند.
به گزارش خبرنگار ایلنا؛ همایش ادبیات و فلسفه - استعاره و عالم خیال، با حضور استادان فلسفه و ادبیات ایران و آلمان در تالار اجتماعات شهرکتاب برگزار شد. در این همایش که روز قبل نیز با حضور اساتیدی دیگر برگزار شده بود؛ علی اصغر محمدخانی(مدیر بینالملل شهرکتاب) با اشاره به موضوع آمیختگی فلسفه ایران و آلمان از «هانس فگر» فیلسوف آلمانی از دانشگاه برلین خواست که سخنان خود را آغاز کند.
این فیلسوف سخنان خود را به زبان آلمانی بیان و «رائد فریدزاده» این سخنان را به فارسی ترجمه کرد. همچنین او مقالهای به زبان انگلیسی ایراد کرد که قرار است ترجمه آن به زودی در سایت رسمی شهرکتاب منتشر شود.
هانس فگر در این همایش گفت: براساس آنچه در جلسه دیروز مطرح شد، بحثاستعاره از دیدگاه فلسفه و دیدگاه ادبا را مورد بررسی قرار دادیم. جایی که فلاسفه سوال میکنند که آیا استعاره قابل استفاده است یا خیر، ادبا از آن استفاده میکنند. فلسفه باید پاسخ دهد که چگونه میشود از استعاره استفاده کرد.
وی افزود: دو فیلسوف بزرگ، کانت و هایدگر در موضوع تعلق انسان به جهان سخن میگویند. از طرفی بحثدر باب استعاره در موارد متعدد به عنوان مفاهیم امر حقیقی باید به اثبات برسد. پل ریکور اشاره میکند که با استعاره امری خلاقانه به وجود میآید. استعاره پلی است برای تفکر.
فگر گفت: برای ریکور، استعاره، همیشه چیزی را به مثابه چیزی دیدن است برخلاف آنچه در نظریه ارسطو وجود دارد؛ ریکور به دنبال آزادسازی این حوزه است. استعاره صرفاً یک امر دلبخواهی نیست بلکه بیشتر فعالیت یک سوژه است و قابلیت آموزش ندارد. نمیتوان آموزش داد که چطور میشود یک استعاره خوب ساخت، بلکه استعاره از نوع تجربه است و از نوع عمل نیست.
او با اشاره به اینکه استعاره دو شاخصه دارد؛ ادامه داد: یکی از شاخصههای استعاره خلاق بودن آن است و دیگر اینکه به وسیله آن اکتشاف صورت میگیرد.
این فیلسوف آلمانی در ادامه گفت: ریکور از آنچه به عنوان واژه داریم با نام «استعاره مرده» یاد میکند. به اعتقاد او استعارهی زنده را در لحظه خلق آن میتوان درک کرد. برای همین کلمه استعاره را در گزاره باید معنی کرد نه در واژه. استعاره باید در جمله مستقر شود تا معنی پیدا کند. در اینجا نقش جایگزینی مدنظر است. استعارهی مرده شبیه سکههای قدیمی است که تنها میتوان آنها را در موزه نگهداری کرد و نمیتوان با آن مراوداتی انجام داد.
او افزود: رویکرد ریکور درباره استعاره برمیگردد به آنچه از هایدگر و قبل از آن از ارسطو برگرفته شده، و آن فهم هستی است. برای ریکور استعاره زنده، برگشتن به سرمنشأ رشد و نمو را نشان میدهد و فهم دیگری از هستی را به واسطه عقل مدنظر قرار میدهد.
پس از وی محمدرضا بهشتی در رابطه با استعاره و فلسفه با بیان اینکه دامنه این بحثبسیار گسترده است؛ گفت: با استعاره از طریق ادبیات آشنا هستیم. در آنجا استعاره، قسمتی از اقسام مجاز است. نقشی که استعاره در کنار تشبیه و کنایه میگیرد یکی از اقسام سه گانه مجاز است.
او افزود: استعاره بهعنوان آرایه کلامی بکار میرود. به نظر میرسید که این نوع فهم از استعاره نمیتوانست ارتباطی با فلسفه برقرار کند. دو فیلسوفی که تقریباً معاصر هم هستند یعنی «ملاصدرا» و «دکارت» از این جهت دیدگاه مشترکی دارند.
بهشتی با بیان اینکه فیلسوف با مفاهیم سرو کار دارد؛ ادامه داد: وقتی به آثار فیلسوفان بزرگ نگاه کنیم برخلاف این دیدگاهها، با کاربرد استعاره و حضور استعارات در خیلی جاها سرو کار داریم. در آثار ملاصدرا انگار حدود کفایت آنچه میخواهد بگوید را ندارد و در فواصل تعریفی که هنوز شکل نگرفته است با انبوه استعاره رو به رو هستیم.
به گفته بهشتی، استعاره نو در آثار ملاصدرا غوغا میکند.
او افزود: اگر نگاه تاریخی به مفاهیم فلسفی داشته باشیم، این مفاهیم را تحت عوامل درونی و برونی مشاهده میکنیم. در فواصلی که ما از مفهوم تعریف شده به سمت مفهوم جدید حرکت میکنیم؛ انگار اندیشمند چارهای جز این نمیبیند که به استعاره روی بیاورد. استعاره برای مفاهیم طبیعت، انسان و حیوان بکار برده میشود. استعارهها نقش جایگزین دارد و حدود و تعاریفی است که دیگر نیستند. فراتر از اینهم با کارکردهای معرفتی استعاره سرو کار داریم. تلاشی که ممکن است از طریق مفاهیمی که تاکنون داشتهایم؛ میسر نشده و به استعاره متصل شدیم.
بهشتی با بیان اینکه استعارات در کاربرد نقششناختی دارند؛ گفت: نکته جالب اینجاست که لوازم استعاره تبدیل به اندیشه فلسفی میشود. استعاره میتواند بطور خاص تبدیل به مسائل فلسفی شود. استعاره نقشی تعیینکننده در فلسفه داشته است.
در این نشست رضا نیلیپور(زبانشناس) نیز حضور داشت.