میترا داور در نشست عصر تجربه:
بسیاری از مخاطبان هدایت دچار مشکلات روحی شدند
اگر هدایت این هم تاریک و تلخ نمینوشت میتوانست تاثیرات مثبتتری را بر ادبیات داستانی بگذارد و بدون شک وضعیت ادبیات داستانی در زمانهی ما بهتر از این بود. به اعتقاد من نویسنده باید مسوول نوشتههایش باشد.
ایلنا: ششمین نشست از سلسله نشستهای عصر تجربه، روز گذشته 20 مردادماه در بنیاد ادبیات داستانی برگزار شد و میترا داور تجربیات نویسندگیاش را با علاقهمندان ادبیات داستانی درمیان گذاشت.
به گزارش خبرنگار ایلنا، میترا داور در ابتدای برنامه به تاثیر سابقهی 13 سالهی کار در یک کارخانه بر خلق فضای کار زنان در آثارش اشاره کرد و گفت: معمولا نویسنده آنچه را که زندگی میکند مینویسد و اگر بخواهد خارج از محیط زندگیاش بنویسد، نمیتواند چندان موفق باشد.
وی ضمن بیان این مطلب که هیچگاه با تصمیم قبلی به نوشتن داستان نپرداخته، توضیح داد: به عنوان مثال داستان رودهی سگ که جایزهی هوشنگ گلشیری را هم گرفت، تنها یک پیرینت داشته. داستان حق مساوی، تجربهی عینی خودم بود در محیط کارخانه از زنی که میترسید بارداریاش را روئسای کارخانه ببینند و متوجه شوند. یا داستان خاله نوشا، در واقع داستان خالهی خودم.
این نویسنده در مورد پردازش سوژههایی که به ذهنش میرسد توضیح داد: من هم گاهی با پردازش قصهها و انتخاب قالب و فرم برای نوشتن دچار مشکل میشوم. اما پیشنهادی که میتوانم در این خصوص به نویسندگان جوان بکنم، خواند و مطالعه داستانهای متعدد است، زیرا میتوان از این طریق، با فرمهای مختلف آشنا شد و از آنها در نوشتن کمک گرفت. من خودم این تجربه را داشتهام.
وی با تاکید بر مسالهی آموزش تئوری و مبانی نویسندگی ادامه داد: من در گذشته چندان با اصول و تئوری نویسندگی آشنا نبودهام و از این حیث احساس میکنم برخی از داستانهایم حیف شدهاند. به عنوان مثال زمانی وقتی داستانهایم را برای دیگران میخواندم، میگفتند خیلی آشفته است. بعدها که با سیال ذهن آشنا شدم دریافتم داستانهای من چقدر استعداد این نوع ادبیات را دارند.
داور افزود: یکی دیگر از مسائلی که به نظر من خیلی میتواند نویسنده را در نوشتن داستانهایش کمک کند، آشنایی با مسائل روانشناختیاست. این شناخت باعث میشود که نویسنده بتواند درک بهتری از شخصیتها داشته باشد و تحلیل خوبی از شخصیتهای داستانهایش ارائه دهد.
این نویسنده با اشاره به دورهای که در کلاسهای گلشیری به تحصیل مبانی و تکنیکهای نویسندگی پرداخته، گفت: مهمترین ویژگی کلاسهای گلشیری این بود که داستانها خوانده میشدند و از سوی حضار نقد میشد. امتیاز دیگر این کلاسها این بود که در آن به نقد و بررسی ادبیات داستانی جهان پرداخته میشد.
داور درمورد زنانهنویسی نیز توضیح داد: علارغم اینکه مشکلات زنان در جامعه را تایید میکنم، هیچ وقت به زنانهنویسی اعتقاد نداشتم. در زندگی شخصیام نیز فرقی میان زنان و مردان نمیگذارم و هیچ وقت نسبت به جنس مخالف کینه نداشتم. اما با این وجود شاید در ساختن دنیای زنان، واردتر باشم تا دنیای زنان.
وی که در رشتهی اقتصاد نظری تحصیل کرده، در مورد تاثیر متقابل اقتصاد و دورههای ادبی مختلف اظهار داشت: یک درسی داشتیم به نام فلسههای اقتصادی. در آن کلاس درس بود که فهمیدم اقتصاد در هر دورهای بر ادبیات و هنر نیز تاثیر داشته. مثلا در دورهای که اقتصاد ازاد مطرح میشود، فاکنر با آن ادبیات خاصاش ظهور میکند یا مثلا وقتی سیال ذهن در ادبیات داستانی مطرح میشود که زندگی مدرن، انسانها را در چهارچوب برنامههای روزمره قرار داده و انسان میخواهد از این چارچوبها، ولو به شکل ذهنی فرار کند.
این نویسنده ضمن بیان این مطلب که نویسندگی مایهی آرمشاش است، درمورد فضای داستانها و پایانبندی آنها ادامه داد: گاهی فکر میکردم چه اشکالی دارم که مخاطب با خواندن پایان داستانةایم ناراحت شود. اما حالا که سن و سالی از من گذشته و مارد هستم، نسبت به مخاطبانم احساس مسوولیت میکنم و معتقدم پایان برخی از داستانهایم زیادی تلخ بوده.
وی افزود: صادق هدایت بنیانگذار ادبیات داستانی ماست و حرکتهای بزرگی را در تئوری ادبیات داشته است. اما به اعتقاد من اگر این هم تاریک و تلخ نمینوشت میتوانست تاثیرات مثبتتری را بر ادبیات داستانی بگذارد و بدون شک وضعیت ادبیات داستانی در زمانهی ما بهتر از این بود. به اعتقاد من نویسنده باید مسوول نوشتههایش باشد. خیلی از مخاطبان داستانهای هدایت دچار مشکلات روحی شدند.
وی در پاسخ به خبرنگار ایلنا در مورد این توضیح که ژانر آثار هدایت، طنز تاریک، تلخ و گزنده بوده بنابراین نمیشود در چنین ژانری انتظار داشت که مخاطب متاثر نشود، گفت: حق با شماست اما شاید اگر هدایت در مسیر دیگری حرکت میکرد، میشد مارسل پروست.